Статистикалық кісі өлтіру: саяси тұжырым және тәуекел талдауы

Кіріспе

Егер кәсіпорын немесе реттеуші орган шектеулі қаражатты шектеулі сандағы адам өмірін сақтап қалуға жұмсаса, ал басқа балама шаралар көбірек өмірді сақтап қалуға мүмкіндік берсе, ондағы шешім кейде «статистикалық кісі өлтіру» деп аталады. Бұл сөз тіркесі қазіргі уақытта негізінен саяси жақтаушылық термині ретінде қолданылады, оның мақсаты – тиімсіз немесе тіпті зиянды болуы мүмкін дұрыс емес шешімдерге назар аудару. Бұл сөз тіркесі – жаңа сөз. Бұл сөз тіркесі 1990-шы жылдардың басында Гарвард университетінің Халық денсаулығы мектебінің саясат және шешімдер ғылымы профессоры Джон Д. Грэм мен Гарвард қауіптерді талдау орталығының директоры тарапынан пайда болды. Бұл сөз тіркесі 1995 жылдың ақпан айындағы Конгресс жазбаларында келтірілген: «Гарвард профессоры Джон Грэм: «Нағыз ғылым – шектеулі бюджетімізбен көбірек өмірді сақтап қалу және максималды экологиялық қорғауға қол жеткізу. Нағыз ғылымсыз біз «статистикалық кісі өлтіру» түріне түсеміз, онда отбасыларымызға нақты қауіп төніп тұрғанда ресурстарымызды ойдан шығарылған қауіптерге ысырап етеміз». 2001 жылы Джордж Буш оны Басқару және бюджет кеңсесінің Ақпарат және реттеу мәселелері жөніндегі басқармасына басшы етіп тағайындады, осылайша ол АҚШ-тың бас реттеушісі болды. Терминнің негізіндегі талдау АҚШ үкіметі саясатына қызығушылық танытқандар арасында даулы болғандықтан, Сенаттағы бекіту процесі терминді кеңінен танымал етті. Бір нәрсенің «статистикалық кісі өлтіру» екенін көрсету үшін қол жетімді баламалардың салыстырмалы тәуекелдік талдауын жүргізу қажет. Бұл шығын-пайданы талдауға ұқсас, бірақ өмір мен денсаулықты ақшаға айналдыруды білдірмейді. Дегенмен, егер басқа да пайдалар бағаланса, салыстырмалы тәуекелдік талдау әдісі тиімді болмауы мүмкін, сондықтан шығын-пайданы талдау қажет. Сонымен қатар, бұл тұжырымдама тиімсіз жұмсалған ресурстарды тиімдірек баламаға ауыстыруға мүмкіндік береді. Бұл реттеуші органдар мен саясатты қалыптастырушылар мұндай ауыстыруларға рұқсат беруі және бюджетті жоспарлауда шығын-пайданы талдауды қолдануы керек екенін білдіреді. Бұл сөз тіркесі пайда болған кезде мұндай тәжірибе болған жоқ және АҚШ-та әлі де стандартты тәжірибеге айналмады.

When a business or regulator uses limited funds to take an action that saves a limited number of lives, instead of an alternative action that would save more lives, this decision is sometimes called statistical murder. This phrase is currently primarily a term of political advocacy, used to draw attention to unwise decision making that either is not the most effective available or is potentially even harmful. This phrase is a diffuse neologism. The phrase originated in the early 1990s with Professor John D. Graham, a tenured professor of policy and decision sciences at Harvard University's school of Public Health and director of the Harvard Center for Risk Analysis. This phrase appears in the Congressional Record in February, 1995 where he is quoted thus "John Graham, a Harvard professor, who said, 'Sound science means saving the most lives and achieving the most ecological protection with our scarce budgets. Without sound science, we are engaging in a form of "statistical murder," where we squander our resources on phantom risks when our families continue to be endangered by real risks." In 2001 he was appointed the head of the U. S. Office of Information and Regulatory Affairs in the Office of Management and Budget by George W. Bush, making him the top regulator for the United States. Because the analysis underlying the term was controversial among those interested in U. S. government policy, the senate confirmation process for nomination made the term more widely known. To show that something is statistical murder requires that a comparative risk analysis be done on the available alternatives. This is akin to a cost benefit analysis but does not entail the translation of lives and health into dollars. However, if other types of benefits are to also be evaluated, the comparative risk analysis approach may not viable, so a cost benefit analysis must be done. Additionally, the concept implies that the inefficiently spent resources could in fact be transferred to a more effective alternative. This requires that regulators and policy makers with budgetary authority at least allow such transfers and preferably use cost benefit analysis to plan the budgeting. This was not the practice at the time the phrase was coined, and has not yet become standard practice in the U. S.

Тұжырымдаманың сын-пікірлері

Кейбір адамдар қажетті талдауға қарсы шығады, себебі олар адам өмірін ақшамен бағалаудың әрқашан қате екенін санайды. Олар тәуекелті бағалауға қарсы емес, өйткені ол тек жоғалған өмір санын өлшейді. Бірақ, осы шектеудің салдарынан, ол жоғалған адам өмірінен басқа қандай да бір әсерлерді – соның ішінде адамдардың аурулары, адам емес түрлерге тигізетін әсерлер, сондай-ақ адамдардың қызметі мен қуанышына тигізетін әсерлерді бағалай алмайды. Талдау үшін қолданылатын статистикада қателіктер болуы мүмкін, сондықтан 2002 жылы Коннектикут университетінің құқық профессоры Ричард Паркер кеңінен жарияланған барлық зерттеулерде қабылдауға келмейтін кемшіліктер бар екенін айтты. Кейбір саясаттанушылардың пікірінше, тек нәтижелерге ғана қарау жеткіліксіз, сонымен қатар сезімдерге де назар аудару керек. Егер тәуекел маңызды деп есептелсе, бірақ іс жүзінде маңызды болмаса да, оған бір жауап беру қажет болуы мүмкін. Осы пікірді қолдайтындар күтілетін пайданы есептеу әдісін пайдалануды ұсынады.