Кіріспе
Замбиядағы Моси-о-Тунья ұлттық паркі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Бұл парк "Көкшіл тұман" деп аударылатын Моси-о-Туньяның – әлемге әйгілі Виктория шаршымасының – бір бөлігін қамтиды. Өзен Замбия мен Зимбабве арасындағы шекараны белгілейді, сондықтан шаршыма екі елге ортақ, ал парк Зимбабве жағындағы Виктория шаршымасы ұлттық паркімен тығыз байланысты. "Моси-о-Тунья" атауы Кололо немесе Лози тілінен келген және қазір Замбияның барлық аймақтарында, сондай-ақ Зимбабвенің кейбір бөліктерінде қолданылады. Парк шаршымадан төмен ағыс бойымен және Батока шатқалының оңтүстік-шығыс жағымен созылады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, паркте 10 ақ мүйізді қарақұйрық бар еді. Африкалық пілдер құрғақ маусымда Зимбабве жағынан өзенді кесіп өтетін кезде паркте жиі кездеседі. Өзен жағасында бегемоттар мен қолтырауынды көруге болады. Вервет маймылдары мен бабуиндар да кең таралған, олар ұлттық парктің жабайы табиғат аймағынан тыс бөліктерінде де көптеп кездеседі. Жабайы табиғат паркінің ішінде алғашқы еуропалық қоныс аударушылардың жерленген жері – "Ескі Дрифт" зираты орналасқан. Олар өзен жағасында лагерь құрған, бірақ түсініксіз және қатерлі аурудың құрбаны болған. Олар сары және жасыл қабықты "қызба" ағаштарын кінәлаған, бірақ шын мәнінде, олардың өліміне малариялық маса себеп болған. Біраз уақыттан кейін, осы қауым биікке көшіп, Ливингстон қаласы пайда болды.
Mosi oa Tunya National Park is a UNESCO World Heritage Site that is home to one half of the Mosi oa Tunya—"The Smoke that Thunders", known worldwide as Victoria Falls—on the Zambezi River. The river forms the border between Zambia and Zimbabwe, so the falls are shared by the two countries, and the park is twin to the Victoria Falls National Park on the Zimbabwean side. ‘Mosi oa Tunya’ comes from the Kololo or Lozi language, and the name is now used throughout Zambia and in parts of Zimbabwe. It extends downstream from the falls and to the south east along the Batoka Gorges. As of 2022, there were 10 white rhinos in the park. African elephants are often seen in the park when they cross the river in the dry season from the Zimbabwean side. Hippopotamus and crocodile can be seen from the river bank. Vervet monkeys and baboons are common, as they are in the rest of the national park outside the wildlife section. Within the wildlife park is the Old Drift Cemetery, where the first European settlers were buried. They made camp by the river, but kept succumbing to a strange and fatal illness. They blamed the yellow and green barked "fever trees" for this incurable malady, while all the time it was the malarial mosquito causing their demise. Before long the community moved to higher ground and the town of Livingstone emerged.
Парктің құламалар бөлімі
Ұлттық парктің құламалар бөлімі Шығыс Катарактаға қарама-қарсы жартастағы жаңбырлы орманды қамтиды, ол құламалардан шашыраған судан күш алады. Онда магони, эбони, пил сүйегі пальмасы, жабайы құрма пальмасы және көптеген өрмелегіш өсімдіктер мен лианалар сияқты аймақ үшін сирек кездесетін өсімдіктер өседі. Бұл аймақта шағын антилопалар мен қабан шошқалары мекендейді, оларды құламаға апаратын өзен жағалауындағы орман арқылы өтетін жолдарда да көруге болады. 1960 жылдары осы аймақта "Жаға жиегі" көпірі салынды, ол жаяу адамдарға Радуга шарлауы мен Бірінші шатқалының Екінші шатқалдағы Қайнаған қазанға шығатын жеріне қарап тұрған жартастарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Қайнаған қазанға қарай тік жаяу жол да бар, онда Екінші шатқал мен Виктория шарлауы көпіріне көрініс ашылады. Өзен Виктория шарлауынан құлайтын жерге дейін саябақтың кішкентай дамытылмаған бөлігі бар, қазіргі уақытта ол ақы төлемей-ақ қол жеткізе алатын жалғыз өзен жағалауы. Бұл пилдердің өзеннен өтуі үшін өте маңызды орын. Шарлаудың төменгі терең шатқалдарының жоғарғы бөліктеріне жолмен және саябақ арқылы жаяу жүру жолдарымен жетуге болады, бұл жерлер клипспрингтер, тырнақсыз сусарлар мен 35 түрлі жыртқыш құстарды – Тайта соколы, Верро бүркіті, сарыарқа соколы және агур бүркіті сияқтыларды көруге қолайлы, олардың барлығы осында көбейеді.
Өңірлік контекст
Бұл саябақ бес елдің Каванго-Замбези трансшекаралық табиғатты қорғау аймағына қосылу мүмкіндігі қарастырылып жатыр.