Кіріспе
Автокөлік өндіруші Foden Trucks – британдық жүк көлігі және автобус өндіретін компания, оның тамыры 1856 жылы Сандбах қаласының жанындағы Эльвортта пайда болған. Paccar компаниясы 1980 жылы оны сатып алды және 2006 жылы осы таңбаны қолдануды тоқтатты.
Foden Trucks was a British truck and bus manufacturing company, which had its origins in Elworth near Sandbach in 1856. Paccar acquired the company in 1980, and ceased to use the marque name in 2006.
Бу
1856 жылы Эдвин Фоден Plant & Hancock ауыл шаруашылығы жабдықтарын өндіретін компанияда шәкірт болды. Ол компанияны Крю теміржол шеберханаларында шәкірттікке түсу үшін тастап кетті, бірақ 19 жасында Plant & Hancock-қа қайта оралды. Ұзақ өтпей ол компанияның серіктесі атанды. Джордж Хэнкок 1887 жылы зейнетке шыққаннан кейін компания Edwin Foden Sons & Co. Ltd. деп өзгертілді. Компания үлкен өнеркәсіптік қозғалтқыштар, кішкентай стационарлық бу машиналары және 1880 жылдан бастап ауыл шаруашылығы тракторларын шығарды. 1878 жылы ауыл шаруашылығында қолдануға қатысты заңнама жеңілдетілді, соның нәтижесінде Фоден ауыл шаруашылығы тракторларының сәтті моделін жасады. 1887 жылы күшті бу машинасының жетілдірілуі нарықта үлкен артықшылық берді және кейіннен бу жүк машиналарын дамытуға зор көмек болды. 1896 жылы жол көлігіне қатысты шектеулер азайтылды, бұл 3 тоннадан жеңіл көліктерге қызыл тусыз белгілі бір жылдамдықпен жүруге рұқсат берді. Қажетті уақыт келді де, Фоден төрт прототиптік вагон жасады. Осыдан алынған тәжірибе Фоденге 1901 жылы Әскери министрлік үшін 3 тонналық вагонды құрастыруға мүмкіндік берді. Бұл модель қиын жол сынақтарында үнемі жылдам және экономикалық болды, бірақ Thornycroft компаниясының машинасы жолдан тыс жағдайларда жақсырақ болды деп мәлімделгендіктен, жалпы екінші орынға ие болды. Дегенмен, Фоденнің вагоны көптеген сарапшылардың пікірінше, нағыз жеңімпаз болды (нәтиже Парламентте Крю округінің депутаты тарапынан сұрақталды). Осы модель келесі 30 жыл бойы өте сәтті көліктердің негізіне айналды. Фоден бу жүк машиналарын көпшілігі жоғары типтегі (overtype) болды, бірақ 1920 жылдардың соңынан бастап төменгі типтегі (undertype) машиналары да жасалды. Олардың ішінде сәтті болмаған E типі және O типі "Speed 6" және "Speed 12" машиналары бар еді, бұл әлдеқайда заманауи көліктер болатын.
Дизельді
1930 жылға қарай Эдвиннің ұлы Эдвин Ричард Фоден (Е. Р. деп белгілі) болашақтың дизель қуатында екенін көре білді. 1932 жылдың соңында бірнеше жылғы ащы даулардан кейін ол директорлар кеңесінен кетіп, зейнетке шықты; ол 62 жаста болды және өмірінің барлық уақытын Foden компаниясында өткізгеннен кейін зейнетке шығуға дайын еді. Оның ұлы Деннис отставкаға кете алмады, бірақ жағдайды өз бағытына бұруға дайын емес еді; алайда, жақын туыстардан қаржылық қолдау алып, дизельдік жүк көліктерін жобалау және өндіру үшін жаңа компания құрылды. Денниспен туысқан Джордж Фолкенер жұмыс менеджері болды, ал бұрынғы Foden қызметкерлері Эрнест Шеррат жаңа дизельді вагонды жобалауға көмектесті. Эдвин Ричард Фоден зейнеттен шығып, ERF деп аталған жаңа компанияны басқаруға көндірілді. 1930 жылдардың басында Фоден болашақтың дизель екенін түсінді және өндірісін дереу өзгертті, бірақ бу машиналарының өндірісі 1934 жылға дейін азайды. Олардың алғашқы дизельдік көлігі 1931 жылы таныстырылған Foden F1 болды және ол «дизельдік жүк көлігінің алғашқы коммерциялық сәтті түрі» деп есептелді. Соғыстан кейінгі кезеңде ескі үлгілер жақсартулармен қайтадан енгізілді, бірақ Фоден 1946 жылы автобус шасси нарығына қадам басты (1930 жылдары бірнеше прототиптер, соның ішінде екі қабатты автобустар салынған); 1950 жылға қарай артқы моторлы үлгіні жасады, бұл Лейланд Атлантеаннан жеті жыл бұрын болды. Foden PVR жоғары еденді бір қабатты автобус болғанымен, Foden қолданған крест тәрізді шасси құрылымы AEC Regal IV, Leyland Royal Tiger немесе Daimler Freeline сияқты еден астындағы моторды орналастыруға мүмкіндік бермеді. 1948 жылы жаңа FE және FG жүк көліктерінің қатары енгізілді, сонымен қатар жаңа Foden FD6 екі тактілі дизельдік қозғалтқышы да ұсынылды, ол S18 FE6/15 Rigid Eight Wheeler сияқты кейбір Foden ауыр жүк көліктерінің стандартты қозғалтқышына айналды. Gardner 6LW қозғалтқышы бар нұсқасы S18 FG6/15 болды. (S18 белгісі жаңа қатар үшін жасалған жаңа кабинаға сілтеме жасайды.) FD6 екі тактілі қозғалтқышы Gardner қозғалтқыштарымен бірге Foden автобустары мен автобустарына орнатылды. Foden қозғалтқышы тек бір PVD екі қабатты автобусында болды, бірақ ол PVS және PVR бір қабатты автобустарында, әсіресе саяхаттық автобустарда танымал болды, өйткені ол Gardner 5LW немесе 6LW-ге қарағанда жоғары жылдамдықта жұмыс істеді. Автобус және автобус өндірісі 1956 жылы тоқтатылды, бірақ соңғы шасси 1959 жылы ғана фабрикадан шықты, ол 367CKA тіркелді және Plaxton Panorama корпусын алды. 1958 жылы кабина өндірісінде жеңіл шынымен күшейтілген пластик (GRP) қолданыла бастады, бұл 1962 жылы алғашқы британдық, жаппай өндірілген көтерілетін кабинаның жасалуына әкелді. Бірінші Foden GRP кабинасы ерекше стильдегі S21 үлгісі болды. S21 бастапқыда коммерциялық көлік баспасөзінде «ғарыш кемесі» және «Спутник» деп аталды, бірақ «Микки Маус» лақап атымен танымал болды. 1956 жылы ұсынылған дәстүрлі металл және ағаш S20 кабинасы кем дегенде 1963 жылға дейін көптеген Foden жүк көліктеріне орнатылды, содан кейін ол 1968 жылға дейін арнайы көліктерге орнатылды. Жоғарыда аталған GRP көтерілетін кабинасы 1962 жылы S24 деп белгіленді. S21 кабинасын өндіру 1969 жылға дейін жалғасты. 1964 жылы Құрылыс және пайдалану ережелеріне өзгерістер енгізіліп, тіркемелі көліктер ескі қатаң конструкцияларға қарағанда басымдық алды, содан кейін 32 тонналық нарықта бәсекелесу үшін жаңа үлгі ұсынылды. Келесі жылдары Ұлыбританияда сатылған ауыр шассилердің 75% -тен астамы тракторлық бірліктерді құрады. 1969 жылы Foden Португалияда алғашқы сатылымдарын жасады. Компанияның атауы португал тіліндегі сөйіс сөздеріне ұқсас болғандықтан, олар «Поденс» деп аталды.
Құлап кету және сатып алу
1970 жылдардың басында Фоден зауытының қасында, жаңадан дамытылған жерге үлкен жаңа өндіріс орны салынды. Жаңа зауыт жылына 6000 жүк көлігін шығаруға есептелді, бұл жүк көліктерінің сатылымы мен экспортының артуына байланысты болды. Бірақ, керісінше, нарық құлдырап кетті. Сол кезеңдегі шығындар мен экономикалық төмендеу Фоденді 1974 жылдың желтоқсанында қаржылық қиындыққа душауыр етті. Оған Гарольд Уилсонның Лейбористік үкіметі көмек көрсетті. Фоден ішкі нарықтағы жалғасқан құлдырау салдарынан күресіп, 1977-78 жылдарға дейін тиімді пайда таба алмады. Бұл жағдайдан шығуға әскери көліктерін жеткізу бойынша жасалған үлкен MOD келісімшарттары көмектесті. Әскерилерге әскери мақсаттар үшін күшейтілген, шыны талшықтан жасалған кабиналар қажет болды, сондықтан азаматтық Фоден жүк көліктері де сол технологиямен жасалды. 1980 жылы банкроттық жағдайдан кейін компания американдық Paccar фирмасымен сатып алынып, осы фирманың бөлімшесіне айналды. 1986 жылы Фоденде 450 адам жұмыс істеді, бұл өндірістің ең жоғары деңгейіндегі 3000-ға жуық адамнан әлдеқайда аз болды. 1998 жылы Paccar фирмасы Leyland Trucks компаниясын сатып алғаннан кейін, тәуелсіз Фоден өндірісі тоқтатылып, оның орнына DAF Trucks модельдері, Фодендер деп таңбаланған (Paccar фирмасы DAF Trucks компаниясын 1996 жылы сатып алған) шығарыла бастады. Бұл көліктерге Caterpillar, Detroit Diesel немесе Cummins ISMe қозғалтқыштарын орнатуға болады.
Марканың жойылуы
2005 жылы Paccar компаниясы Foden өндірісінің 2006 жылы тоқтатылуы мүмкін екенін хабарлады. Бұған себеп – Foden өндірісін тоқтату арқылы Leyland Trucks компаниясының өндіріс қуатын босату және DAF брендінің жүк көліктерін көбейту еді. Алайда, бірнеше баспасөз мақалалары мен коммерциялық көліктер мен техника сататын mascus.com сайтында айтылғандай, Leyland Trucks компаниясы 2010 жылға дейін Foden таңбасымен көптеген жүк көліктерінің түрлерін шығарды. Соңғы Foden жүк көлігі 2006 жылдың шілде айында өндірілді, осымен 150 жылдық Foden жүк машиналарын жасау тарихы аяқталды. Лейленд зауытындағы соңғы шыққан көлік – 8x4 типті жүк көлігі болды, ол жақын жердегі Ұлыбританиялық коммерциялық көлік мұражайына тапсырылды.
Сақтау
110-нан астам Фоден бу машиналары сақталған, олардың басым бөлігі вагондар немесе тракторлар.