Жюльен Грин: Американдық жазушы және француз мәдениетінің қайта жаңғыруы

Кіріспе

Американдық романшы, кәсіби футболшы Джулиан Грин (алғашқы аты "Жулиан Хартридж Грин", 6 қыркүйек 1900 – 13 тамыз 1998), көбінесе Джулиан Грин деп аталатын, өмірінің көп бөлігін Францияда өткізген және көбінесе француз тілінде, ал кейде ғана ағылшын тілінде жазған американдық жазушы. Ұзақ және жемісті карьерасы барысында ол роман мен эсселер, бірнеше пьеса, Франциск Ассизскийдің өмірбаянын жазды, төрт томдық автобиографиясын шығарды және ондаған жылдар бойы күнделік журнал жүргізіп, оны он тоғыз томдық жинақ түрінде жариялады. Оның өлімінен кейін жарық көрген, цензураланбаған күнделіктері оның тұлғасы мен сексуалды бағытының басқаша жағын көрсетті, көптеген көрнекті замандастарының өмірінен мәліметтерді ашты және 20 ғасырдағы Франциядағы гомосексуалдық субмәдениетін көрнекті етті. 1971 жылы Француз академиясына мүше болып сайланғанда, ол оның қатарына қосылған алғашқы француз емес азамат атанды. Ол көптеген сыйлықтарға ие болды және өмірінде Галлимардтың Плеяда кітапханасында жинақталған шығармалары жарияланған азанау жазушылардың бірі болды.

Алғашқы жылдар

Джулиан Хартридж Грин 1900 жылдың 6 қыркүйегінде Парижде американдық ата-анасының отбасында дүниеге келді. Ол анасының туысы Джулиан Хартриджтің (1829–1879) құрметіне аталған, ол Америка Конфедерациясы Штаттарының Өкілдер палатасының мүшесі болды, содан кейін төрт жыл бойы АҚШ Конгресінде Джорджиядан Демократ өкілі ретінде қызмет етті; Джулианның ата-анасы 1893 жылы Парижде қоныстанды. Бір деректе сегіз бала болғаны, олардың біреуі туылғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болғаны айтылады. 1917 жылы, әлі 16 жасқа толмаған, ол Американың далалық қызметінде жедел жәрдем жүргізушісі болып ерікті түрде қызмет етті. Жасы анықталғаннан кейін оның тіркелуі күштен шығарылды. Ол дереу Американың Қызыл Крестінің жедел жәрдем бөлімінде алты айлық қызметке келісті. 1918 жылы ол француз армиясына қабылданып, 1919 жылға дейін артиллерия бөлімінде екінші лейтенант болып қызмет етті. Соғыстан кейін ол 1919 жылдан 1922 жылға дейін үш жыл бойы Вирджиния университетінде анасының інісі Уолтер Хартриджтің шақыруымен оқыды. Онда ол өзінің алғашқы көркем шығармасын, ағылшын тіліндегі әңгімені жазды.

Алғашқы еңбектері

Ол 1922 жылы Францияға оралды. Суретші мамандығын қысқа ғана сынағаннан кейін, француз тілінде жарық көрген алғашқы жұмысы Théophile Delaporte псевдонимімен жарияланған *Pamphlet contre les catholiques de France* болды. 1926 жылы *Mont Cinère* романымен жазушылық жолын бастады. Ол Жаку Маритенге "ұлылық" күшімен әсер етті, оның "үлкен жазушылардың жанымен үнемі байланыста" болуымен ерекшеленді. Грин екінші романын басқа баспаға берген болатын, бірақ Маритен үшінші романы, *Adrienne Mesurat* романын бірнеше айдан кейін жариялауға "қатты ықылас білдірді", оның ішінде "тамаша ішкі күш, туралық және тереңдік" көріп. Олардың қарым-қатынасы Гринге күшті сыншы мен қолдаушы, 1973 жылы Маритен қайтыс болғанға дейін досы болды. Осы кезде француз баспалары оны өзінің бірінші атының французша жазылуын қолдана отырып, "Жюльен" деп таныстырды. АҚШ-тағы баспалары мен *New York Times* газеті "Жулиан" деген атауды қолданды.

1920 жылдары католицизмге деген ынтасы әлсіреді, бірақ ол 1934 жылы "мистикалық тәжірибеден" кейін оны қайтадан растады. 1930 жылдардың басында АҚШ-қа тағы да сапар шекті, 19 ғасырдағы Американың оңтүстігінде өтетін романның жұмысын бастады, бірақ оны аяқтамады. Алғашқыда Балтимордағы туысымен бірге тұрды. Миллс колледжінде және Гоучер колледжінде лекция оқыды, сондай-ақ *Harper's Magazine*, *Commonweal* және *The Atlantic Monthly* журналдарына мақалалар жазды. Ол сонымен қатар Шарль Пегуидің *The Mystery of the Charity of Joan of Arc* және *Basic Verities, Men and Saints* еңбектерін ағылшын тіліне аударды. Оның 1960 жылы жарық көрген, негізінен Нью-Йоркте өтетін *Chaque homme dans sa nuit* романы сол жылы Гриннің әпкесі Энн Гриннің аудармасында жарық көрді. Анри Пейр осы роман туралы құлшыныспен былай деп жазды: "Ерекше және шиеленіскен, бірақ Достоевскийдің туындылары сияқты тартымды", дегенмен Гриннің "белгісіз жоспарға қарамастан және барлық қарапайым реализмді елемеуіне қарамастан" осыған қол жеткізгенін атап өтті. 1963 және 1974 жылдар аралығында ол 1938 жылдан бастап күнделікті жазуды бастағанға дейінгі өмірінің алғашқы екі онжылдығын қамтитын төрт томдық естеліктерін жариялады. Үшінші томында, *Terre lointaine* (1966), ол Вирджиния университетінде оқып жүргенде гомосексуализмін қалай сезінгенін, алғашқы махаббатын қалай бастан өткергенін және ұқсас бейімділігі бар студенттен екінші тәжірибе қалай алғанын сипаттады. Төртінші томында, *Jeunesse* (1974), ол өзін колледж кезінде былай суреттеді: "Медузаның басын көрген ешкім де мені кемелді жас [адамның] бет-әлпеті деп ойлағаннан гөрі қорқып қалған жоқ". Өмір бойы өзін өмірлік серігімен қарым-қатынасы "платоникалық" таза гомосексуалист ретінде көрсетті. Көптеген католик шіркеулері осы "әділдік үлгісіне" таңданыстарын білдірді. 1975 жылы Плеяда кітапханасы Гриннің бірнеше томдық шығармаларын қайта басып шығара бастады, бұл тірі авторға сирек берілетін құрметтің белгісі. 1983 жылдың наурыз айында оның сахнаға арналған алғашқы туындысы *Sud* сахнаға қойылды, бірақ оны көпшілік, сондай-ақ кейбір жазушылар қолдады. Америкадағы Азамат соғысы кезінде жас офицердің өмірі әдемі жасөспірім жігітпен кездескенде өзгеріске ұшырайды. Оның 19 қысқа тарауы естеліктерді ұсынды; ол саяхат нұсқаулығы емес, "өмірге салу және өзін-өзі тексеруді үйрету" болды. 1987-1993 жылдары ол 19 ғасырдағы Американың оңтүстігінде өтетін романдар трилогиясын жариялады, бұл жобаны ол ұзақ уақытқа кейінге қалдырды. Оның ұзақ өмір сүруі мен әртүрлі жанрдағы шығармалары АҚШ-тағы беделін қиындатты. 1993 жылы оның өмірбаяны ағылшын тілінде жарық көруін бастаған кезде, бір американдық сыншы былай деп жаза алды: "Джулиан Грин американдық оқырмандар үшін ең қиын авторлардың бірі болуы мүмкін. Ол ағылшын, солай емес пе? Оның кітаптары көбінесе Ұлыбританиядағы кітап дүкендерінің шағын бұрыштарында кездеседі. Әлде ол француз шығар. Осылай деген қауесет бар. Парижде танымал, бірақ ол көптен бері қайтыс болған. Бірақ күте тұрыңыз, бұл роман өткен жылы ғана жарық көрді және ол соғыстан бұрынғы Оңтүстікке арналған?" Екі тілде өскен кезі туралы Грин былай деп жазды: "Бала кезімде ағылшын тілінің шынайы тіл екеніне сенуге мәжбүр болмадым". Оның қабір тасында оның аты "Жулиан" деп жазылған, французша "Жюльен" емес, ағылшынша "Жулиан" деп аталады. Джурдан сондай-ақ Гриннің кейбір еңбектерінің жариялануын шектеуге тырысты, оның беделін жаңа "тұрақсыздықпен" қорғады, тіпті Гриннің өз журналдарын жариялау үшін цензуралағаннан да артық. Эрик Джурданның 2015 жылы қайтыс болғаннан кейін, Джурданның мұрагері Тристан Жерве де Лафонд, белгілі заңгер, Гриннің журналдарының толыққанды мәтінін жариялауға қолдау көрсетті және алғашқы том 2019 жылдың қыркүйегінде жарық көрді. Баспагерлік бағдарлама Гриннің сезімтал материалдар 50 жыл өткен соң ғана жариялануы керек деген шешімін сақтады. Оның ішінде "жүздеген беттер, көптеген порнографиялық және әдепсіз жолдар сызылған", материалдың жартысына дейіні алғаш рет жарық көрді, соның ішінде жыныстық мәселелер, әріптестер мен әдеби тұлғаларға жасалған бағалар, сондай-ақ расистік және антисемиттік мәлімдемелер. Бұл Гриннің қоғамдық бейнесін өзгертті: оның гомосексуализмі ешқашан құпия болған жоқ, бірақ Грин оны "бақылауда" немесе платоникалық қарым-қатынастарға бағытталған деп көрсеткен. Толық мәтін соғыс аралық жылдардағы гомосексуалдық өмірдің қаншалықты әртүрлі екенін көрсетеді. Бір сыншы былай деп жазды: "Біз ол гомосексуал екенін білдік; бірақ оның осыған қаншалықты баруын білмедік". Тағы бір сыншы Гриннің тікелей сипаттамаларының сапасынан гөрі шокқа түсіргенін атап өтті: қанағаттандырмайтын, бірақ "ашулы" және "мақтанды". *Catholic Herald* газетінде Бенджамин Иври Гриннің жанкүйерлеріне Гриннің "ашықтығы" оларды таң қалдыруы мүмкін екенін айтты, бірақ Грин күрескен сезімдік және рухани араласқандық өзгермеген: "Тазалық әлі де бағалы қасиет болып табылады, тіпті Грин оған жете алмаса да". Ол 1924 жылдың қараша айында алғаш рет кездескен Сен-Жанмен. Грин олардың жыныстық өмірін күнделіктерінде жазды. Грин оны басқа жазбаларында платоникалық деп сипаттағанмен, олардың қарым-қатынасы жақын және физикалық болды. Олар соғыс аралық жылдардың көп бөлігінде жұбайлар ретінде өмір сүрді; олардың қарым-қатынасы ашық болды және олардың әрқайсысының бірнеше жыныстық серіктері болды, оларды кейде бірге бөлісті. Олар Париждегі танымал гомосексуалдық клубтарына барып тұрды. Олар 1920 және 1930 жылдары Еуропа, Тунис және АҚШ бойынша бірге саяхаттады, сондай-ақ 1936 және 1937 жылдары Лондонда бірнеше ай өткізді. 1940 жылы Франция нацистерге түскен кезде Сен-Жан француз ақпарат министрінің орынбасары болып тағайындалды және оның жазбалары оны неміс сыртқы істер министрі Йоахим фон Риббентроптың жеке жауына айналдырды. Грин оның Португалияға кіруіне, содан кейін АҚШ-қа өтуіне көмектесті. Өмірінің соңында Грин Эрик Джурданды, гомосексуалдық романшыны, өзінің ұлы ретінде қабылдады, ол 2015 жылы қайтыс болғанға дейін Гриннің мүлігінің мұрагері болды. Үшінші және соңғы том, екі тілде *Dixie* деп аталады, 1862 жылдың күзіне дейін оқиғаны жалғастырды және 1995 жылы француз және ағылшын тілдерінде жарық көрді.

His attachment to Catholicism weakened during the 1920s, though he asserted it again after a "mystical experience" in 1934. He visited the US again in the early 1930s, beginning and abandoning work on a novel set in the 19th century American South. He stayed at first with a cousin in Baltimore. He gave talks at Mills College and Goucher College, and he contributed articles to Harper's Magazine, Commonweal, and The Atlantic Monthly. He also translated two works by Charles Péguy into English: The Mystery of the Charity of Joan of Arc and Basic Verities, Men and Saints. His 1960 novel Chaque homme dans sa nuit, set largely in New York, appeared that same year in a translation by Green's sister Anne Green. Henri Peyre wrote of it with enthusiasm: "Strange and tense, it is nevertheless compelling, as Dostoevsky's fiction is", though he noted Green achieved this "in spite of an uncertain design and its disregard for all ordinary realism". Between 1963 and 1974 he published four volumes of memoirs covering the first two decades of his life, the years before he began to keep the daily journals that he had been publishing since 1938. In the third volume, Terre lointaine (1966), he described how he became aware of his homosexuality while at the University of Virginia, experienced his first crush, and gained second hand experience from a similarly inclined fellow student. In the fourth volume, Jeunesse (1974), he depicted himself in college: "No one was ever so petrified by a Medusa's head as I was by what struck me as a perfect young [man's] face." He portrayed himself throughout his life as a chaste homosexual whose relationship with his lifelong companion was "platonic". Numerous Catholic prelates expressed their admiration for this "model of righteousness". In 1975, the Pleiade library began republishing several volumes of Green's work, an honor rarely accorded a living writer. In March 1983, his first work for the stage, Sud, premiered to mixed reviews, though the public supported it, as did some writers. Set during the American Civil War, a young officer's life is transformed when he encounters a handsome teenage boy. Its 19 short chapters offered remembrances; it was less a travel guide than "a reflection and an exercise in introspection". Between 1987 and 1993 he published a trilogy of novels set in the 19th century American South, a project he had long postponed. His longevity and work in different genres complicated his image in the US. By the time his autobiography began to appear in English in 1993, an American reviewer could write: "Julian Green may be the one most difficult for American readers to place. He's English, isn't he? At least, his books often turn up in the mustier corners of British secondhand bookstores. Or perhaps he's French. That's the rumor anyway. Much acclaimed in Paris, and probably long dead. But wait, here's a novel published only last year and set in the antebellum South?" Of growing up bi lingual Green wrote: "as a child I could not bring myself to believe that English was a real language". His tombstone names him "Julian", using the original English spelling rather than the French "Julien" by which he was known. Jourdan also tried to restrict the publication of some of Green's work, protecting his reputation with a new "prudishness" even more than Green had in censoring his own journals for publication. After Éric Jourdan's death in 2015, Jourdan's executor Tristan Gervais de Lafond, a jurist of some distinction, supported the publication of the unexpurgated text of Green's journals and the first volume appeared in September 2019. The publishing program respected Green's restriction that sensitive material not appear until fifty years had passed. Included were "hundreds of pages, with countless pornographic and vulgar passages crossed out", with as much as half the material published for the first time, sexual matters as well as assessments of colleagues and literary figures, as well as racist and anti semitic statements. It transformed Green's public image: his homosexuality was never a secret but Green had always indicated it was "under control" or channeled into platonic relationships. The full text records such a variety of sexual encounters that it documents gay life in the years between the world wars. One reviewer wrote: "We knew he was homosexual; we didn't know to what extent." Another noted that Green's crude descriptions shocked less than the quality of the sex: not satisfying but "angry" and "haughty". In the Catholic Herald, Benjamin Ivry advised Green's admirers that Green's "candor" might surprise, but the battle Green fought between the sensual and the spiritual was unchanged: "Chastity remains a cherished virtue, even if Green is unable to attain it." whom he first met in November 1924. Green documented their sex life together in his journals. Though Green had described it as platonic in other writings and his own version of his journals, their relationship was intimate and physical. They lived as a couple for most of the inter war years; theirs was an open relationship and each had multiple sex partners, whom they occasionally shared. They frequented the popular gay clubs of Paris. They traveled together throughout Europe, Tunisia, and the US in the 1920s and 1930s, and spent months together in London in 1936 and 1937. When France fell to the Nazis in 1940, Saint Jean was deputy chief of staff to the French minister of information and his writing had made him a personal enemy of German foreign minister Joachim von Ribbentrop. Green arranged for him to gain entry to Portugal and then transfer to the US. In his later years, Green adopted as his son Éric Jourdan, a gay novelist, who acted as the executor of Green's estate until his own death in 2015. The third and final volume, entitled Dixie in both languages, continued the action to the autumn of 1862 and was published in both French and English versions in 1995.