Кіріспе

Британдық бас-күйші және опера компаниясының директоры (1857–1935)

Чарльз Маннерс (27 желтоқсан 1857 – 3 мамыр 1935) – британдық бас-күйші және опера компаниясының директоры. Оның алғашқы өнер көрсетулері D'Oyly Carte Opera Company-де болды, бастапқыда хор мүшесі ретінде, кейін 1882 жылы «Иоланта» операсындағы Private Willis рөлін жасаған жетекші актер ретінде. Келесі жылы D'Oyly Carte компаниясынан кеткеннен кейін ол бірнеше опералық труппаларда өнер көрсетті, ең танымалдары – Карл Роза опера компаниясы және Ковент-Гарден. 1898 жылы ол әйелі, әнші Фанни Мудимен бірге ағылшын тілінде опера қоюға арналған жеке компания құрды. Moody Manners компаниясы 1898 жылдан 1916 жылға дейін Лондон, Британ провинциялары, Солтүстік Америка және Оңтүстік Африкада өнер көрсетті. Қызметтен шыққаннан кейін Маннерс ұлттық опера компаниясын құру үшін күш салды, ол оның қайтысынан соң қырық жыл өткенде құрылды.

Алғашқы жылдар

Манерс Англияның Ходдсон қаласында ирландиялық полковник Дж.С. Мансердің ұлы болып дүниеге келген, ал оның толық аты – Сауткот Рандал Бернард Кэмпбелл Мансер. Ол Ходдсон грамматикалық мектебінде білім алған және әскери мансапты қарастырған. Музыканы кәсіп ретінде таңдамас бұрын инженерлік және брокерлікпен айналысқан. 1881 немесе 1882 жылы ол D'Oyly Carte Opera Company-ге хор мүшесі болып қосылды. Манерстің The Manchester Guardian газетіне 1899 жылдың 27 қыркүйегінде жазған хатында айтылғандай, ол хорда он сегіз ай қызмет еткен, содан кейін жетекші рөлге ие болған, яғни ол 1881 жылдың көктемінде қосылған. Ол 1882 жылдың тамыз айында «Пинатфор» операсындағы Дик Дедиай және «Пираттар» операсындағы Самуил рөлдеріне ие болды. Сондай-ақ ол «Quite an Adventure» қосымша спектаклінде Мистер Уаллаби рөлінде де ойнады. Манерс 1883 жылдың соңында D'Oyly Carte компаниясынан кетіп қалды. 1885 жылы ол жаңа Империя театрында жеңіл операда ән шырқады және жас Мари Темпестпен бірге Опера Комикте «Фей о'Файр» романтикалық операсында Викермарк рөлін ойнады. 1886 жылы ол «The Royal English Opera Company» деп аталған гастрольдік опера труппасына қосылды, кейіннен «Sydney Leslie's Opera Company» деп аталды, «Фигароның үйлену тойы» операсында Бартоло және «Дон Джованни» операсында Комендаторе рөлдерін ойнады. Ол тағы бір гастрольдік компанияда «Фалька» комедиялық операсында ойнады: «Болеслас рөлінде күшті дене бітімі мен жақсы дауысты көрсетуге мүмкіндік бар, және мырза Чарльз Манерс осы мүмкіндікті пайдалануға асықпайды». Ол сол компаниямен Чарльз Лекоктың «Пепита» операсының ағылшын тіліндегі тұңғыш көрсетілімінде генерал Бомбардос рөлін ойнады.

Карл Роза және Ковент-Гарден

1887 жылдың маусым айында Маннерс Карл Роза опера компаниясымен бас партияны орындайтын әнші ретінде екі жылдық келісімшартқа қол қойды, ал Лохенгринде Король Генри рөлінде тұңғыш рет сахнаға шықты. Компаниядағы алғашқы рөлдері: Майербердің «L'étoile du nord» операсынан Ұлы Петр, «Маритана» операсынан Испания королі, Аубердің «Масаниелло» операсынан Пьетро және «Роберт шайтан» операсынан Бертрам. Кейінірек ол «Фауст» операсынан Мефистофель және «Ла Джуив» операсынан Кардина Бронни рөлдерін орындады. Компанияның тағы бір мүшесі – корнуолдық сопрано Фанни Муди болды, Маннерс 1890 жылдың 5 шілдесінде Ганновер скверіндегі Сент-Джордж шіркеуінде оған үйленді. Опералық гастрольдерде болмағанда, Маннерс Лондон мен провинцияларда концерттерге қатысып, жақсы пікірлер алды. Ол Симс Ривздің қоштасу концерттерінің сериясында Ривзбен бірге гастрольдеуге шақырылған үш әншінің бірі болды. 1890 жылдың қазан айында Маннерс Ковент-Гарден компаниясына қосылды, Роберто-ил-Диаволо операсында тұңғыш рет сахнаға шықты. «Ағылшын бассо-профондосы, мырза Чарльз Маннерс, Бертрамға арналған музыканы керемет орындады, ал оның актерлік шеберлігі де өте әсерлі болды». Осы басшылық астында, бұл жолы Олимпиада театрында, ол Вагнердің «Лохенгрин» операсында (итальян тілінде қойылған: оның рөлі «Энрико л'Учеллаторе» деп аталды) Эмма Альбанимен бірге Эльза рөлінде; және Генри Вуд дирижерлік еткен «Евгений Онегин» операсының британдық премьерасында Фанни Мудимен бірге Татьяна рөлінде Гремин рөлінде ойнады. 1893 жылы Нью-Йоркте дебют жасады, ал 1896–97 жылдары Мудимен Оңтүстік Африкаға сәтті және табысты гастрольдік сапар жасады. 1898 жылы Англияға оралғаннан кейін олар «Муди Мэннерс» компаниясын құрды. Олардың қолдарында шектеулі капитал болды (Маннерс кейіннен компанияны достарынан қарыз алған 1700 фунт стерлингке құрғанын және бәрін бір жыл ішінде төлегенін айтты), олар 1898 жылдың қыркүйегінде Манчестерден басталып, провинциялық турмен жолға шықты. «Манчестер Guardian» газеті: «Мэннерс мырзаның режиссерлік қабілетінің дәлелі ретінде, оның менеджерлік мансабының екінші аптасында жеті түрлі операны қойғанынан артық дәлел жоқ, олардың екеуі провинцияларда мүлдем жаңа болды». Газетте Маннерс туралы: «оның дауысы Иолантедегі құтқарушы болған шақтағы әдемілігін жоғалтпаған» деп жазылған. Муди компанияның жетекші сопраносы болды. 1902 жылға қарай «Муди Мэннерс» компаниясының екі гастрольдік труппасы болды. Үлкенінің құрамында 175 мүше болды және 1902 және 1903 жылдары Ковент-Гарденде, 1904 жылы Дрюри-Лейнде, ал 1907 және 1908 жылдары Лирик театрында Лондон маусымдарын өткізді, репертуарына «Виндзордың қуанышты әйелдері», «Фигароның үйлену тойы», «Таннехаузер», «Лохенгрин», «Тристан мен Изольда», «Фауст», «Кавалерия рустикана» және «Пальяччи», «Мадам Баттерфлай», «Аида» және «Иль-Троваторе» опералары кірді. «Муди Мэннерс» труппалары Ұлыбританиядан бөлек Солтүстік Америка мен Оңтүстік Африкаға да гастрольдік сапарлар жасады. Жүлдегерлердің бірі Колин МакАлпиннің «Хрест и полумесяц» (1903) романы болды. Ол 1904 және 1906 жылдары Шеффилдте опера фестивальдерін демеушілік етті, оның табысы Шеффилд университетінің құрылуына көмектесті. Ол 1906 жылы Глазгодағы сәтті маусымнан түскен табысты Глазго Гранд Опера қоғамын құруға жұмсады, ол екі дүниежүзілік соғыс арасында ағылшын тіліндегі операны насихаттау жұмысын жалғастырды. Компанияларының жабылуынан кейін Маннерс ұлттық опера компаниясы құру үшін күресін жалғастырды. Ол 1921 жылы «The Musical Times» газетіне былай деп жазды: «Мен мың рет айтамын, Ұлттық Гранд Операны халыққа қолжетімді бағамен, барлық жағынан ұсынуға болады – мен қайталап айтамын, халыққа қолжетімді бағамен, бұл үшін қалалық бюджеттен бір тиын да жұмсалмауы керек». 1926 жылы ол «Ұлттық операның қаржылық мәселесі. Халық үшін, халықтан» деген тақырыпта ұзақ мақала жазды, онда оның ұстанымдарын түсіндірді. Ол мемлекеттік субсидияны мақұлдамады, опера өзін-өзі қамтамасыз ете алатынына және тіпті табысты болатынына сендірді. Кейінірек оның қағидаларын ұстанған әрекеттер, мысалы 2004 жылы Савой театрында Рэймонд Губбайдың әрекеттері сәтсіз аяқталса да, оның ағылшын тілінде операларды ұсынатын ұлттық опера компаниясының арманы орындалды. Маннерс пен Муди Ирландияға зейнеткерлікке кетті, ол Дублин графтығының Дандрум қаласында 77 жасында қайтыс болды.