Кіріспе

Ағылшын актері, әншісі және бишісі Джон Лэмб Рид OBE (13 ақпан 1916 – 13 ақпан 2010) – ағылшын актері, бишісі және әншісі, Савой операларының басты комедиялық рөлдеріндегі шеберлігімен, әсіресе D'Oyly Carte Opera Company-де ойнағанда танымал болды. Ридті «Гилберт пен Салливан комедиялық рөлдерінің соңғы ұлы шебері» деп атайды. Дарем графтығынан шыққан қасаптың ұлы Рид Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін өнер көрсетуді бастады және 1951 жылы D'Oyly Carte Opera Company-ге қосылды. Питер Пратттың дублері ретінде сегіз жыл қызмет еткеннен кейін, 1959 жылы компанияның басты комедианты атанды және екі онжылдық бойы Гилберт пен Салливанның барлық танымал рөлдерін ойнады, олардың ішінде «Х.М.С. Пинафор» операсынан Сэр Джозеф, «Пензанс пираттарынан» генерал-майор, «Шыдамдылықтан» Бунторн, «Иолантеден» Лорд-канцлер, «Микадодан» Ко Ко, «Гвардияның емендерінен» Джек Пойнт және «Гондольелерден» Плаза Тороның герцогы бар. Ол «шапшаң клоундық ойындарымен», құрғақ және сұңғы ақыл-ойымен, комедиялық уақытымен, «мөлдірше айқын дикциясымен» және компаниямен барлық басты рөлдерін жазған әдемі дауысымен танымал болды. 1979 жылы Рид компаниядан кетіп, Ұлыбритания мен Америкада Гилберт пен Салливанның қойылымдарын салып, режиссерлік етіп, сондай-ақ басқа жеңіл операларда өнер көрсетуді жалғастырды. Ол Батыс Йоркширдегі Халифакс қаласына зейнетке шығып, әуесқой Гилберт пен Салливан труппаларын басқарды және көп жыл бойы Букстондағы Халықаралық Гилберт пен Салливан фестиваліне қатысты.

Өмір және мансап

Рид Bishop Auckland, County Durham маңындағы Close House ауылында дүниеге келді. Ол Роберт Эллиот Ридтің, қасапшының (1874 ж.т.) және оның әйелі Элизабет Энн, туған тегі Bridges (1883 ж.т.) – "әкесінің қасапханасы банкрот болғаннан кейін табысты балық дүкенін ашып, отбасының қаржысын құтқарған, өте жақсы әуесқой сопрано" төртінші және кенже баласы болды. Ол атасының құрметіне аталған, ол Веслиан методистік пасторы болған. Оның әпкелері – Кристина (1903 ж.т.), Бетти (1905 ж.т.) және Энн "Ханна" Рид Хантер (1912 ж.т.) (інісі Кирилл нәресте кезінде қайтыс болды). Рид бала кезінде фортепианода ойнаған. Он бір жасынан бастап ол Дарем графтығының әлдеқайда ірі қаласы – Дарлингтонға жақын жерде өсті. Ол сөз өнері, би, ән салу және пантомиманы оқыды, бірақ сонымен қатар құрылыс және сақтандыру кеңселерде де жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қосымша өрт сөндіру қызметіне қатысып, аспап жасаушы болып жұмыс істеді. Соғыстан кейін Рид театрлық мансабын репертуарлық театр компаниясының қойылымдарында және биші ретінде бастады, соның арқасында Англияның Солтүстік-Шығысында би жарыстарында жүлделі орындарға ие болды. Әкесі ауырған кезде ол үйге оралып, әкесінің бизнесіне көмектесті және бірнеше жыл бойы Дарлингтон опералық қоғамы сияқты жергілікті әуесқой ұйымдармен музыкалық театрларда өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Дарлингтон білім беру комитетінде директор және би оқытушысы болып жұмыс істеді.

Д'Ойли Карте жылдары

Рид 1951 жылы компанияның басты комедияшысы болған Питер Пратттың дублері ретінде D'Oyly Carte Opera Company-ге қосылды. Оның кастинг кезінде Гилберт пен Салливан туралы білімі аз немесе мүлдем болмады, бірақ компанияның менеджері Фредерик Ллойд оған «біз сізді дұрыс жолмен бастағымыз келеді» деп сендірді. Рид хорда қатысты және оған бірнеше екінші рөлдер берілді: «Төрелік сотта» (1952–55) Сотталған судья, «Шыдамдылықта» (1952–59) Мейджор Мургатройд, «Гвардияның ерлерінде» (1952–59) Екінші азамат, «Гондольерлерде» (1952–59) Аннибале және Антонио (оның би дағдыларын пайдаланған рөл), сондай-ақ «Кокс пен қорапта» (1957–59) Мистер Кокс. Ол өзінің және дублерлік рөлдерін Элеонора Эванспен бірге жаттықтырды, ол компанияның режиссері болды. 1955 жылы Рид «Төрелік сотта» Оқыған судья рөлін ойнай бастады. Ол Пратттың орнына кейде шығып тұрды, соның ішінде 1959 жылдың наурыз және сәуір айларында Пратт ауырған кезде. Жазушы Эндрю Лэмб Ридтің «шапшаң билеуі, ерекше жеңіл баритон дауысы және ол D'Oyly Carte шектеулерінде енгізе алған қосымша әрекеттері оның адал жанкүйерлерін құруға көмектесті, ал оның жанкүйерлерімен арақатынасы аңызға айналды» деп атап өтті. Осы екі онжылдықта оның рөлдері келесідей болды: «Х.М.С. Пинафорда» Сэр Джозеф Портер, «Пензанс қарақшыларында» (1969 жылы тастаған рөл) Генерал-майор Стэнли, «Шыдамдылықта» Бунторн, «Иолантеде» Лорд-канцлер, «Принцесса Идада» Король Гама, «Микадода» Ко Ко, «Руддигорда» Робин Окапл/Сэр Рутвен, «Гвардияның ерлерінде» Джек Пойнт, «Гондольерлерде» Плаза Тороның герцогы және «Сиқыршыда» (1971 жылы қайта жаңғырудан бастап) Джон Веллингтон Уэллс. 1959 жылы ол «Төрелік сотта» судья рөлінен бас тартты. Сол маусымда ол «Утопия, Лимитедте» Скафио және компанияның концертінде «Ұлы герцог Рудольфты» ойнады. Компания бұл екі туынды 1890 жылдардағы алғашқы қойылымнан бері орындамаған еді. Рид сонымен қатар компанияның Солтүстік Америкаға (сегіз рет), Данияға (1970), Римге (1974) және Австралияға (1979) жасаған он бір шетелдік гастрольдік сапарында қатысты. 1977 жылы Рид Британ империясының орденінің офицері (OBE) атағымен марапатталды. Рид сұхбаттасушы Колин Престижге «Уэльс принці он бір жасында «Микадоны» көрген кезде Ко Ко оны гримеркада көңіл көтерді» деді.

Бағалау

Рид өзінің рөлдерінің ішінде Ко Коны ең жақсы көретінін айтып, "Ойнау өте қызықты, адамдарды күлдіресіз, балалар мен бәрі оған қуанады. Біздің жұмысымыз осы жерде деп ойлаймын – адамдарды көңілдіру үшін". Ол сондай-ақ: "Ко Ко – менің өзім сияқты. Кейіпкерде менің көп қырым бар. Бұл маған өзімнің әзіл-қалжыңды көрсетуге мүмкіндік береді. [Кейіпкердегі] рөлдерде өзіңнің жеке басыңды көрсетуің керек". Ал екінші жағынан, ол былай деді: "Сахнаға шыққанда, бір нәрсе маған үстемдік етеді. Мен басқа біреуге айналам. Мен табиғатымнан ұялшақпын, кейіпкерлерімнің артына жасырынып жүремін". Ол сондай-ақ, жалпы алғанда, "Би элементтері бар кез келген нәрсені ұнатамын" деп атап өтті. "Таймс" газеті оның сахналық бейнесін "шамадан тыс" деп сипаттап, былай деп жазды: "Ол, әрине, құбылыс болды. Осы 20 жылдың әрқайсысында 48 апта бойы ол тілді бұратын әндерді еш қиындықсыз орындады". Сол газетте оның сэр Джозеф Портер туралы: "Рид мырзаның бейнесі, сымбатты, құрғақ, дөңгелек айтылған (және оның кейбір көрнекті алдыңғылары ешқашан істемегендей, дұрыс әнделген) өте ұнайды". Оның Сэр Рутвен Мургатройды туралы былай делінген: "Рид, әсіресе, өзінің негізгі қаруы ретінде сырлылықты таңдады, және оның құрғақтығында, бір мезгілде наивті және күрделілікте, шынайы Д'Ойли Карт дәстүрінде Мургатройды жасады. Сыншы Алан Блайт оның "Бунторн" еңбегінде "Рид мәтінді жаңарып, нақты ұстаудың шебері болып қала береді" деп түсіндірді. Блайт сонымен қатар "Лорд-канцлер Джон Ридтің ең қолайлы рөлдерінің бірі, оның тез қимылдауына мол мүмкіндік бар, ал "Қошмар әнінде" ол Гилберттің ең күрделі мәтіндерінің бірін түсіндіруде сабақ береді" деп жазды. "Нью-Йорк Таймс" газетінде Милтон Эстероу Ридтің лорд-канцлерін мақтап: "Ол жеңіл ғана емес, ол тіпті жүзіп тұрғандай. Бұл адам керемет күлкілі. Әрине, ол өзінің лайықты ресми киімдерінде де қатаң, бұл жақсы лорд-канцлер болуы керек". Ридтің жанкүйерлері оның әндерінен кейін болатын көптеген қосымша өнерлеріндегі "көңіл көтерулерін" асыға күтті, онда "оның әрекеттері одан да ашулы болатын". Ридтің Сэр Джозеф Портері теңізге секіріп, резеңке құтқару сақинасын ұстап қайта кірсе, ал оның Ко Косы ашулы және анахронизмді түрде ойыншық машинада сахнаны аралап жүретін". Рид 1980-жылдары көптеген Гилберт пен Салливан компанияларымен, кәсіби және әуесқойлармен, Еуропадан Солтүстік Америкаға қатарласып, өнер көрсетті және режиссерлік етті. Бұл театр компаниялары Лондон Савойардтары (олар үшін ол өзінің таныс рөлдерінің көп бөлігін орындады), Брюссель Гилберт және Салливан қоғамы, Колорадо штатының Боулдердегі CU Опера компаниясы (оған құрметті докторлық дәреже берді). 1984 жылдан 1989 жылға дейін Нью-Йорк Гилберт және Салливан ойыншыларымен (NYGASP) өнер көрсетіп, оның "көпшілікке танымал бет-әлпеті мен кішкентай комикалық әсері" және айқын дикциясы үшін жылы пікірлер алды. 1986 жылы компаниямен болған Бунторн туралы "Нью-Йорк Таймс" жазды: "Мырза Рид шамадан тыс іс істемейді. Ол ән салады, сөйлейді, бірақ үнінің тоны орташа, жылдамдығы өте жоғары емес, әзіл-қалжыңды күшпен сығармайды. Нәтижесінде, тіпті сәл күлкілі кейіп танытса да, ол күлкілі болады. Ол Бунторнды жақсы мінезді позир етіп көрсетеді және оның сүйкімді қарапайымдылығымен мақтануға тәуелділігін мойындайды". 1987 жылы Symphony Space-те NYGASP гала-кешінде Рид секс-терапевт және жазушы доктор Рут Вестхаймерге сахнада ұсыныс жасады. Ол сондай-ақ Солтүстік Америка мен Ұлыбританияда концерттерде, соның ішінде Беркшир хор институтында Плаза Тороның герцогы ретінде (Кеннет Сэндфордпен Дон Альгамбра ретінде) "Кондольелер" (1985) фильмінде өнер көрсетті. 1988 жылы өткен концертті қарастырып, "Бостон глобусы" Ридтің "өз таңдаған саласында кемелділікке жақын екенін" жазды. Ридтің актерлік шеберлігі, оның әуенді меңгеруі және ол жасаған барлық нәрселер (бұл көп) сізді шынымен де мелифлюозды бола алатынына сендіру үшін, бәрі ән салып жатыр – мұның бәрі жаңа және шаршамас қызықты". Сахнадан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Рид өзінің өмірлік серіктесі (1958 жылдан бері) Джон Николас Керримен бірге Англияның Батыс Йоркшир штатындағы Галифаксқа көшіп барды. және Батыс Йоркшир Савойардтары, басқалары. Рид 2004 жылға дейін, кем дегенде, Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде ән айтуды жалғастырды. Ридтің көптеген хоббилері болды, соның ішінде майлы сурет салу, қолөнер және тамақ дайындау, балетті жақсы көретін. Рид 2010 жылы 13 ақпанда Англияның Галифакстағы Calderdale Royal Hospital ауруханасында 94 жасқа толып, инсульттан қайтыс болды. Ол көзінің көру қабілетін жоғалтқан, ал 2009 жылдың соңында деменция диагнозы қойылған. Бұл жазбалар әлі де Decca лейблында немесе Decca лицензиясымен Sounds on CD жеке лейблында қолжетімді. Рид сондай-ақ 1966 жылғы "Микадо" фильмінің және 1973 жылғы "H. M. S. Pinafore" бейнежазбасында Ко Ко және Сэр Джозеф Портер рөлдерінде ойнады. 1965 жылғы BBC телеарнасындағы "Patience" фильмінің Ридтің Бунторн рөліндегі көрсетілімі, өкінішке орай, жоғалған. Ол сондай-ақ 1967 жылғы Halas and Batchelor Ruddigore мультфильмінде Робин Оукаплдің дауысын сомдады. Ридтің әндерінен құралған "Gilbert & Sullivan: Great Patter Songs" жинағы, Д'Ойли Картпен 25 жылдық мерекесін тойлауға арналған, 2007 жылы қайта шығарылды. Sounds on CD сондай-ақ 1970-жылдардағы сессиялардан Ридтің достасы және Д'Ойли Карт әртісі Пегги Энн Джонспен сұхбаттасқан екі сағаттық "Tête à Tête" жазбасын шығарды. Сонымен қатар, 1982 жылғы ақпанда түсірілген түпнұсқа Д'Ойли Карт Опера компаниясының соңғы көрсетілімінің ресми тікелей жазбасы, онда Джон Рид қонақ ретінде қатысты, Sounds on CD-ден қолжетімді.