Кіріспе

Жогинс – Канаданың Новая Шотландия провинциясының батыс Камберленд округінде орналасқан ауылдық аймақ. 2008 жылдың 7 шілдесінде Жогинс қазбалық жартастарынан тұратын 15 шақырымдық жағалау Дүниежүзілік мұра тізіміне ресми түрде енгізілді.

Тарих

Микмактарға бұл аймақ "Чегогинс" деп аталған, мағынасы – үлкен балық тұтқыш орны, француз және ағылшын қоныс салушылары бұл атауды Жогинс деп өзгертіп алған. Фанди шығанағының ішкі бөлігі – Камберленд бассейнінде орналасқан Жогинс, көмір өндірудің ұзақ тарихы бар аймақ. Камберленд бассейнінің жағалауындағы көмір қабаттары 1686 жылдан бастап жергілікті акадиялықтар, ал 1715 жылдан Аннаполис Рояльдағы британдық гарнизон пайдаланған. Алғашқы коммерциялық шахта 1731 жылы майор Генри Коуппен ашылды, бірақ 1732 жылдың қараша айында Микмактар бұл шахтаны қиратқан. Сэмюэл МакКалли 1819 жылы шахта ашты, өнімнің көп бөлігі теңіз арқылы Сент-Джонға (Нью-Брансуик) және басқа да нарықтарға жөнелтілді, бірақ 1821 жылы 600 тоннадан кем кен өндіріп, жұмыны тоқтатты. Камберленд округіндегі ірі индустриализация аймақтың көмір кен орындарына құқықтары бар «Жалпы тау-кен қауымдастығы» арқылы жүзеге асты. 1847 жылы Жогинсте басталган өндіріс, 1870 жылдары Интерколониялық темір жолының салынуынан кейін артты, содан кейін 1887 жылы Жогинс темір жолы ашылды – Жогинстегі шахталардан Маканға дейінгі 12 мильдік темір жол желісі, бұл желі River Hebert арқылы Интерколониялық магистралға қосылды. Ескі көмір шахталарының жұмыстары Жогинстегі теңіз жартастарында эрозияға ұшырап жатыр. Жақында ағаш тіректерін датирлеу үшін дендрохронология қолданылды. Нәтижесінде, тіректердің көп бөлігі 1860 және 1870 жылдарға жатса, 19 ғасырдың соңында жасалғандығы анықталды. Көмір шахталары әртүрлі жұмысшыларды тартты, олардың кейбіреулері 12 жаста болған. Француз тілді акадиялықтар Нью-Брансуиктен оралды, оларға ирланд және шотланд иммигранттары қосылды. Жогинс шахталары тез өсіп, үш шіркеу, екі зират, қонақ үй, роллердром, кинотеатр, өрт сөндіру бөлімі, дүкен, пошта, темір жол станциясы және мектеп салынды. Көмір өндірудің маңыздылығы соншалыққа жетті, қоғам 1919 жылы қала мәртебесін алды, бұл мәртебе 1949 жылға дейін сақталды, содан кейін жергілікті көмір шахталарының құлдырауы көші-қонға және экономикалық төмендеуге әкелді. 20 ғасырдың басында Жогинсте өндірілген көмір негізінен Маканға жақын екі электр станциясын қамтамасыз етті, бірақ бұл станциялар 1950 жылдары ескірді және 1958 жылы Спрингхиллдегі тау-кен апатынан кейін шахталар жабылды. 1960 жылдардың басында қауымға темір жол қызметі тоқтатылды. Жогинс ауданы 19 және 20 ғасырдың басында әк тас ұнтақтағыш дөңгелектерін, ағаш, балық және сүт өндірісімен танымал болды. Фанди шығанағы кеме жасаудың бай дәстүрін де ұстанып келеді. 1800 жылдары жағалауда ағаштан жасалған шхуналар АҚШ-қа көмір және диірмен тастарын тасымалдау үшін салынды. Жогинс ауданындағы бірнеше ескі үйлер кеме жасау шеберлерінің еңбектерінің берік, практикалық, бірақ әдемі ағаш өңдеуін көрсетеді. Фанди шығанағының жағалауындағы көптеген жағажайларда әлі де ескі кемелердің корпустарынан қалған тас балласттар шашырап жатыр. Бүгінде бұл аймақ туризммен қатар, жабайы көкжиек өсіру және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеумен де танымал. Жогинске апаратын жолдар мен көпірлер 1980 және 1990 жылдары жақсартылды, аймақ туризм, жазғы үйлер мен зейнеткерлер үшін танымал болды. Жогинс – Нова-Шотияның экономикалық және ауылдық даму және туризм басқармасының Glooscap жолындағы маңызды нысан, Фанди шығанағы бойындағы биік жарлар мен терең аңғарлардың әдемі саяхаттық маршруты. Микмак аңыздарында жаңа Шотландияны құрған және сиқырлы күшімен үлкен су тасқынын бақылаған мифтік Глооскап туралы айтылады. Фанди шығанағында әлемдегі ең жоғары су тасқыны байқалады. Келушілер судың төмендеу кезінде мұхит түбінде жүре алады немесе судың көтерілуі кезінде рафтингке шыға алады. Су тасқыны жер бедерін ерекше сұлулыққа айналдырды: таза жағажайлар, әсерлі жартастар, теңіз жартастары, шарлауықтар және қалың орман. Жогинс ауданы экологиялық түрлі және жануарлар дүниесіне бай. Құс, көкбалық, бұғыны жиі көруге болады. Күзде бұл аймақ құс бақылаушылар арасында танымал, 1600 жылдары акадиялықтар жасаған бай батпақтар жүздеген мың көшіп-қонушы құстарды тартады. Жогинс 19 ғасырдың басынан бері қазба жәндіктерімен танымал. Қазба жәндіктері жартастардағы көмір қабаттарынан табылған. Қазба жәндіктері негізінен Карбон дәуірінің соңындағы тұқымдық папоротниктерден, ликопсидтерден, жылқының құйрығынан, ерте тетраподтардан және теңіз тіршілік ету түрлерінен тұрады. Күнделікті жоғары су тасқыны жартасты эрозияға ұшыратады, тас қазба жәндіктері көмірден түсіп, су тартылғанда жағалауда қалады. Қазба жәндіктері аймақтағы терең шахталарда және жүз метрдей тереңдікте бұрғылау үлгілерінде де табылған. Жогинс – Пенсильванияның ерте көмір қазба жәндіктерін табудың ең оңай жерлерінің бірі. 2008 жылы Жогинс қазба жартастары ЮНЕСКО-ның табиғи мұрасы ретінде тағайындалды. Жогинс қазба орталығы – қазба жәндіктерін көрсету үшін қазба жартасына салынған мұражай. Көрмелерде Жогинс жартастарының геологиялық тарихы, Жогинстегі ғылыми ашулар тарихы және аймақтың көмір өндіруі қоғамға қалай әсер еткені туралы ақпараттар бар. Жартастарға экскурсиялар ұйымдастырылады. Орталық маусымдық түрде жұмыс істейді.

Жогинс қазба жартастары

Жогинс 310 миллион жыл бұрынғы, Пенсильванияның "Көмір дәуірі" кезеңіне жататын жаңбырлы орман экожүйесінің қазбаларымен әйгілі. Жогинс қазба жартастары деп аталатын Көмір дәуірінің (осыны Көмір дәуірі деп те атайды) жартастарының жарғақты жағалаулары Камберленд алабындағы су тасқынының әсерінен үнемі жаңарып тұрады. Геологтар бұл жерге алғаш рет 1820-ші жылдардың соңында қызығушылық танытқан, Абрахам Геснер, Ричард Браун, Томас Джексон және Фрэнсис Алгер маңызды байқаулар жасаған. Кейін Уильямс колледжінің (Массачусетс штаты) тобы 1835 жылы білім беру мақсатында Жогинсті зерттеген алғашқы студенттер тобы болды. Алайда, Жогинстің нағыз даңқы 19-шы ғасырдың ортасына және 1842 және 1852 жылдары қазіргі геологияның негізін қалаушы, "Геология принциптері" кітабының авторы Чарльз Лайелльдің сапарларына байланысты. Лайелль өзінің "Геология элементтері" (1871) еңбегінде Жогинстің Көмір дәуірінің тау жыныстары мен қазбаларын "дүниедегі ең көрнекті мысал" деп жариялаған. Жогинстегі қазбалар туралы мәліметтер Чарльз Дарвиннің "Түрлердің пайда болуы" еңбегінде кездеседі және 1860 жылы епископ Уилберфорс пен Томас Хаксли арасындағы Ұлы Оксфорд пікірталасында маңызды рөл атқарды. Жогинстегі қазбалар туралы алғашқы құжаттамалық жұмыстың көп бөлігін жаңа шотланд геологы сэр Уильям Доусон (1820–1899) жасаған, ол досы және ұстазы Чарльз Лайелльмен тығыз байланыста болған. Доусонның коллекциясының көп бөлігі Макгилл университетінің Редпат мұражайында сақталады. Жогинсте жұмыс істеген 19-шы ғасырдың басқа да белгілі геологтарына керосин ойлап тапқан Абрахам Геснер және Канада геологиялық қызметі үшін жартастарды қабат-қабат өлшеген Уильям Логан жатады. 1852 жылы Лайелль мен Доусон Көмір шахтасы нүктесінде тік ағашқа көмілген тетраподтың қазбасын тапқан. Доусонның кейінгі зерттеулері ғылым тарихындағы ең маңызды қазбалардың бірі – Hylonomus lyelli-нің табылуына әкелді, ол тіршілік тарихындағы ең ерте савропсид (жылқы) болып табылады, бірақ ең ерте амниот емес, судан тыс көбейе алатын барлық омыртқалы жануарларды қамтитын топ. 2002 жылы Hylonomus lyelli Новая Шотландияның провинциялық қазбасы деп жарияланды. Мұнда тағы бір маңызды ерте тетрапод қазбасы табылды, ол ең ерте кездескен синапсид, Protoclepsydrops, ол Hylonomus-тан ертерек. Жогинс аймағында табылған басқа да организмдерге каламиттер туысының өкілдері, лепидодендрон, сигиллария, папоротниктер, әртүрлі ертедегі қосмекенділер, көптеген балық түрлері (соның ішінде зелаканттардың іздері) және әртүрлі буынтұқымдылар жатады. Жеке қазбалардан басқа, Жогинс қазба жартастары қызығушылық тудырады, өйткені ол Жер тарихында тропикалық жаңбырлы орман Жаңа Шотландияны жапқан кезді көрсетеді. Соңғы қазбалардың нәтижесінде бұл жаңбырлы ормандар тез құлдырап, Көмір дәуірінің жаңбырлы ормандарының құлдырауы деп аталатын жаппай жойылуға әкелгені анықталды. Қазбаларды жинаумен айналысатын әуесқойлар да білімімізге үлкен үлес қосты. Мысалы, Жогинсте ұзақ жылдар тұрған Дон Рид өзінің Жогинс қазбаларының барлық коллекциясын Жогинс қазба институтына сыйға тартқан. Оның көптеген үлгілері Жогинс қазба орталығында қойылған. Жогинс қазба институты осы жердегі зерттеулерді жалғастырып, оларды дамытумен қатар, халықаралық палеонтологтар мен геологтарды және конференциялық сапарларды қабылдайды. JFI сонымен қатар, теңіз университеттері мен мемлекеттік ведомстволардың ғалымдарынан тұратын ғылыми кеңесші комитетіне ие. Бұл комитеттің міндеті: Жогинс қазба жартастары мүлкін дамыту, сақтау және басқару, Жогинс қазба орталығының бағдарламаларының мазмұны, қазба жартастарға қатысты ғылыми зерттеулер және сайттың ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны мәртебесіне байланысты ғылыми мәселелер бойынша JFI-ге сараптамалық және жан-жақты кеңес беру және қолдау көрсету. Комитет сондай-ақ бақылау бағдарламаларының жай-күйі мен Жогинс қазба жартастарының сақталу жағдайы туралы есеп беруге көмектеседі.

Дүниежүзілік мұралық нысан

2007 жылы Жогинс қазба жарларының 14,7 км-лік жағалау бөлігі Канада тарапынан ЮНЕСКО-ға табиғи Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынылды. Ол 2008 жылдың 7 шілдесінде ресми түрде Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды.