Тағам салмақ өлшеу орны

Кіріспе

Тауарлар салмақталған қоғамдық ғимарат. Салмақтау үйі – тауарлар салмақталған қоғамдық ғимарат. Мұндай ғимараттардың көпшілігі 1800 жылға дейін, салмақ өлшемдері үшін халықаралық стандарттар белгіленгенге дейін салынған. Олар көбінесе базар алаңының, қала әкімдігінің және қала орталығындағы маңызды діни ғимараттардың жанында орналасқан ірі әрі әсем құрылыстар болған. Тауарлардың салмағын мемлекеттік бақылауда ұстау өте маңызды болғандықтан, оларды жергілікті билік органдары басқарған. Олар осы ғимараттарды қала арқылы тасымалданатын немесе қала ішінде сатылатын тауарларға салық салу үшін де пайдаланған. Еуропаның көп бөлігінде бұл ғимараттар көп мақсатты сауда орталықтары болып, сауда және коммерциямен байланысты түрлі қызметтерді қамтыған. Еуропаның әртүрлі аймандарының саяси және экономикалық жағдайларының өзгешелігіне байланысты олардың физикалық құрылысы мен сыртқы түрінде үлкен айырмашылықтар кездеседі.

Тарих

Салмақ үйдің екі функциясы болды: заттың салмағын анықтау, сондай-ақ оған салық салу және жинау. Бірінші функция, тауардың салмағын дәл анықтау қажеттілігі, өнеркәсіптік кезеңге дейінгі кезеңде ерекше маңызды болды, себебі аймақтық өлшемдер мен салмақтар есептеуіндегі айырмашылықтар болды және салмақ өлшеуге арналған үлкен құралдар жеткіліксіз болды. Екінші функция саудаға қол жеткізуді бақылау және реттеу қажеттілігіне қатысты. 19 ғасырда салмақтар мен өлшемдердің стандартына келтірілуі және салықтарды тікелей төлеудің салық жинаудың жанама әдістерімен алмастырылуынан кейін қоғамдық таразының маңызы төмендеді. Ежелгі Египетте таразылар болған болуы мүмкін. Орта ғасырлардағы Еуропада салмақ бойынша салық салу құқығы егеменді биліктің табыс көзі болды, ол оны қалаға беруге немесе мәңгілікке сатуға құқылы болды. Әдетте, тауардың салмағына байланысты салық салу құқығы жергілікті нарық салықтарымен және негізгі құқықпен байланысты болды. Соңғысы саяхатшы саудагерлерден тауарларын қаладан өтетін кезде белгілі бір уақытқа сатуды және оларды өлшеуді талап етті. Керісінше, ауылдар сияқты шағын елді мекендерге қоғамдық таразы ұстауға тыйым салынды. Орта ғасырларда қоғамдық таразылар көбінесе көпфункционалды сауда залында орналастырылды. Бұл ғимараттардың атаулары көбінесе кездейсоқ болды, және ғимараттың атын беруге бірнеше функциялардың тек біреуі жеткілікті болды. Осылайша, қоғамдық таразылар мата залында, ет залында немесе қоймада орналастырылды. Сонымен қатар, қоғамдық таразылар кейде қала әкімшілігінде орналасатын немесе керісінше, кеңес залы таразы үйімен біріктірілген болуы мүмкін. Сондықтан, Еуропаның көп бөлігінде егер ғимарат "салмақ үйі" деп белгіленсе, онда оның ішінде басқа да қызметтер атқарылғанын болжауға болады. Мұндай ғимарат, бір немесе бірнеше қоғамдық таразыдан басқа, бірнеше басқа функцияларды қамтитын, әдетте "салмақ үйі" деп аталады. Сонымен қатар, әртүрлі тауарларды өлшеу үшін арнайы орындар мен құралдар жиі қолданылды (мысалы, тұз таразысы, май таразысы, темір таразысы, сабан таразысы және т.б.), және олар бір ғимаратқа біріктірілген немесе ұқсас мақсаттағы бірнеше құрылымдарға бөлінген болуы мүмкін. Саяси жағдайлардың қалалардың өркендеуіне әсер етуіне байланысты, қоғамдық таразылар орналасқан көпфункционалды сауда залдары Еуропаның әртүрлі аймақтарында әртүрлі сәулеттік көрініске ие болды. Мысалы, орталық билігі салыстырмалы түрде әлсіз Фландрияда орта ғасырлардағы мата залдары әсерлі, монументальді пропорцияларды көрсетеді (Ипр, Брюгге, Мехелен). Францияда, керісінше, ақсүйектердің қалаларды қатты бақылауына байланысты сауда залдары көбінесе жақтаулары бойынша ашық, қарапайым, ұзын ағаш құрылыстарға дейін қысқартылды, мысалы Монпазиерде. Англиядағы маңызды порты қалаларында ірі сауда залдары бар (а. о. Норвич, Кингс-Линн, Йорк және Лондон). Ал Германияда сауда және жинақтау функциялары көбінесе бірнеше ғимаратқа бөлінген. Бұл жерде қоғамдық таразылар салынған ғимараттар үлкен қалалық алаңдарда немесе олардың жанында орналасқан. 17 ғасырдан бастап Голландияда Жеті біріккен провинция республикасының ерекше саяси және экономикалық жағдайларына байланысты тауарларды өлшеуге арналған бірегей типология жасалды. (Монофункционалдық) салмақ үйі ретінде белгілі, ол феодалдық абсолютистік Еуропадағы осы уақытта таразыға арналған басқа ғимараттардан ерекшеленеді, өйткені оның бірінші қабаты тек таразыға арналған. Бұл типтің пайда болуының негізгі себептері - голландтың ауыл шаруашылығын сүт өнімдері өндірісіне, мысалы, сары май мен ірімшікке шоғырландырумен байланысты ел ішінде тауарлардың еркін қозғалысын құрумен байланысты басты құқықтың жойылуы. Кейбір азық-түлік өнімдерінің, мысалы, дәнді дақылдардың массасы көбінесе қуыс өлшемдерді қолдану арқылы анықталса, сары май мен ірімшік сияқты азық-түлік өнімдерінің салмағын анықтау үшін салмақ өлшеу қажет болды. Голландиялық монофункционалдық салмақ үйлері Солтүстік және Оңтүстік Голландияның батыс жағалауында орналасқан қалаларда, сондай-ақ ірі өзендерге тікелей кіретін және Фризеланд провинциясында кездеседі. Бұл салмақ үйлері жиі өте функционалды интерьерге ие. Күндіз - ақ жылжымалы арқалықтар мен арбаларға ілінетін үлкен таразылар ғимараттан сыртқа шығарылып, шатырдың астына қойылады. Салмағы тексерілгеннен кейін, оларды ғимаратқа қайта апарып, түнде қауіпсіз түрде сақтауға болады. Физикалық ұйымдары мен құрылымдық ерекшеліктеріне сүйенген голланд салмақ үйлері төрт типке бөлінеді: Өту типі (Фризеланд қалалары Лиуварден, Воркум, Франекерде ғана табылған); мұнара типі (Хаарлем, Маккум); портик типі (Хорн, Монникендам, Роттердам); және мұнара типі мен портик типінің синтезі (Амстердам, Лейден, Гауда). Сонымен қатар, салмақ үйі ретінде пайдалану үшін қайта жаңартылған және бейімделген басқа типологиядағы бірнеше ғимараттар бар (а. о. Алкмар, Делфт, Медемблик). Нидерландта (монофункционалдық) салмақ үйінің құрылымдық және техникалық дамуы 18 ғасырдың соңында Наполеондық реформалар енгізілгенге дейін аяқталды. Еуропаның қалған бөлігінде басқа жағдайлар, атап айтатыны, жаңадан пайда болған ұлттық мемлекеттердің енгізген ішкі кедендерін жою және тауар құнына негізделген салықтар жинау, сауда және коммерция үшін салынған ғимараттардың дизайнында шешуші өзгерістерге әкелді. 19 ғасырдан бастап тауарлар салмақталған және салық салынған орын болмай, қоғамдық салмақ үйінің жалғыз функциясы салмақты анықтауға дейін төмендеді. Салмақ үйлері осы мақсатқа орта ғасырдың ортасына дейін қызмет етті, содан кейін олар толығымен пайдасыз болды.

The weighhouse had two functions: to determine the weight of a given item in addition to levying and collecting tax upon it. The first function, the need to precisely determine the weight of a commodity, was of particular importance in the pre industrial period, where regional differences regarding the calculations of measures and weights existed and there were few large instruments for weighing available. The second function concerned the need to control and regulate access to trade. In the 19th century, the public scale declined in importance due to the standardization of weights and measures in addition to the replacement of direct payment of duties by indirect methods of tax collection. Public scales most likely existed in ancient Egypt. During the Middle Ages in Europe, the right to levy tax based upon weight was a source of income which belonged to the rights of the sovereign, who could bestow it to a city or sell in perpetuity. As a rule, the right to levy taxes based upon the weight of merchandise was connected to the local market taxes as well as the provision of the staple right. The latter required travelling merchants to offer their goods for sale for a period of time when they passed through a city and also to have them weighed. Conversely, small settlements, like villages, were generally prohibited from maintaining public scales. During the Middle Ages, public scales were usually housed in a multifunctional trade hall. The designation of these buildings was more or less random, and only one of the multiple functions provided the name for the building. Thus, public scales were located in a cloth hall, or a meat hall or a store house etc. Furthermore, public scales were sometimes situated in the town hall or, conversely, a council hall may have been integrated into the weigh house. Therefore, throughout much of Europe, if a building is designated as a “weigh house”, it can be assumed that other functions took place within it too. Such a building, which contained one or more public scales in addition to several other functions, is typically identified as a “so called weigh house”. Furthermore, there often specific places and instruments for weighing different kinds of goods (for example, salt scales, fat scales, iron scales, hay scales, etc. ), and most probably these were brought together in a single building or distributed among several structures with similar purposes. Depending on how political circumstances impacted the prosperity of cities, the multifunctional trade halls which housed the public scales took on diverse architectural expression throughout the different regions of Europe. In Flanders, with its relatively weak central power, for example, the cloth halls in the Middle Ages display impressive, monumental proportions (Ypres, Bruges, Mechelen). In France, on the other hand, due to the strong control of cities by the nobility, trade halls are often reduced to simple, long wooden constructions that are open along the lateral facades, as e. g. in Monpazier. In England the important harbor cities feature large trade halls (a. o. Norwich, King's Lynn, York and London). In Germany, in contrast, the trade and assembly functions are often distributed among several buildings. Here, buildings that contain public scales are located at or near large urban squares. Beginning in the 17th century in Holland, due to the special political and economic conditions of the Republic of the Seven United Provinces, a unique typology devoted to the weighing of merchandise was developed. Known as the (monofunctional) weigh house, it differs from the other buildings in feudal absolutist Europe that accommodated weighing at this time, because its ground floor is exclusively devoted to the function of weighing. The main reasons for the emergence of this typology include the abolition of the staple right in connection with the creation of the free movement of goods within the country in combination with the concentration of Dutch agriculture on the production of dairy products, such as butter and cheese, at that time. Whereas the mass of some foodstuffs, such as grains, was often determined using hollow measures, provisions such as butter and cheese had to be weighed to determine their weight. The Dutch monofunctional weigh house is found in cities that are located along the western coast of North and South Holland, as well as those with direct access to the major rivers and in the province of Friesland. These weigh houses often have highly functional interiors. During the daytime, large scales, which are suspended from moveable beams and trolleys, are pushed out of the building and are parked under a canopy. After weighing is completed, they are driven back into the building and can be safely stored there at night. Based on their physical organization and structural characteristics, Dutch weigh houses are divided into four subtypes: The passage type (found exclusively in the Friesian cities of Leeuwarden, Workum, Franeker); the tower type (Haarlem, Makkum); the portico type, (Hoorn, Monnickendam, Rotterdam); and the synthesis of the tower type and the portico type (Amsterdam, Leiden, Gouda). In addition, there are a number of existing buildings of other typologies which were repurposed and adapted for use as weigh house (u. a. Alkmaar, Delft, Medemblik). In the Netherlands, the structural and technical development of the (monofunctional) weigh house came to a conclusion just prior to the introduction of the Napoleonic reforms at the end of the 18th century. In the rest of Europe, other conditions, notably the abolishment of internal customs introduced by the emergeing nation states as well as the collection of taxes based on the value of goods, that lead to a decisive change in the design of the buildings erected for trade and commerce. No longer a venue where goods were weighed and taxation was imposed, beginning in the 19th century, the sole function of a public weigh house was thereafter reduced to the determination of weight. The weigh houses continued to serve this purpose until the middle of the 20th century, when they became ultimately obsolete.