Кіріспе

Абруццо, Лацио және Молизе ұлттық паркі (Parco Nazionale d'Abruzzo, Lazio e Molise) – 1923 жылы құрылған итальяндық ұлттық парк. Парктің көп бөлігі Абруццо аймағында орналасқан, ал қалған кішігірім бөліктері Лацио және Молизеде. Ол кейде бұрынғы атауымен – Абруццо ұлттық паркі деп те аталады. Парк бас кеңсесі Л'Акуила провинциясындағы Пескассероли қаласында орналасқан. Парк аумағы –

Парк Апеннин тауларындағы ең ескі және Италиядағы екінші ескі ұлттық парк болып табылады, итальяндық қасқыр, Абруццо шамуы және Марсика қоңыр аюы сияқты түрлерді сақтауда маңызды рөл атқарады. Паркте қызыл бұғы, қара бұғы, жабайы шошқа және ақ арқалы туки сияқты жануарлар да кездеседі. Қорғалатын аумақтың үштен екі бөлігі бук орманынан тұрады, бірақ күміс қайың, қара және тау қарағайлары сияқты көптеген басқа да ағаш түрлері өседі.

Тарих

Абруццо ұлттық паркі идеясы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Эрманио Сипаридің еңбегінің арқасында туды, ол – қоршаған ортаны қорғаушы, Италия парламентінің мүшесі және Бенедетто Кроченің туысы. 1921 жылдың қазан және қараша айлары аралығында Опи муниципалитеті 5 шаршы километр жерді жекелеген федерацияға жалға берді, мақсаты – флора мен фаунаны қорғау. Сипари Римде осы қорықты басқару үшін ұйым құрды. Осылайша, парк 1922 жылдың қыркүйегінде құрылды. Келесі бірнеше жылда парк аумағы көршілес муниципалитеттерге кеңейіп, 1923 жылға қарай 120 км²-ге жетті, сол кезде қорғау заңмен бекітілді. Бұдан кейін қарқынды даму кезеңі басталды, және парк 1933 жылы фашистік үкімет таратып жібергенге дейін 300 км²-ге дейін кеңейді. 1950 жылы паркті қайта құру қаржылық қиындықтармен бірге жүрді, содан кейін құрылыс шарына түсу болды, оның барысында үйлер, жолдар және шаңғы жолдары үшін 12 000-нан астам ағаш кесілді. 1960 жылдардың соңындағы парк басқаруын қайта ұйымдастыру жақсы жаңалықтарды әкелді, ал 1976 жылға қарай аумақ 400 км²-ге дейін кеңейді, содан кейін көрші Молизедегі ауылдардың тілегі бойынша, олар парктің экономикалық пайдасынан көз жеткізді. Бүгінде парктің аумағы 500 км²-ге жетіп, бастапқы қорықтан 100 есе үлкен. Дегенмен, парк марсикан аюын сақтау бағдарламасында қандай рөл атқаратыны қазір қызу талқыланып жатыр; жыл сайын аю популяциясының жалпы саны мониторингтен өтеді, бірақ соңғы кезде парк шекарасында жүргізілген жол жөндеу жұмыстары және паркке жалғыз шаңғы трассасын қарама-қарсы аңғармен байланыстыру жобалары аюдың қозғалысы үшін сезімтал аймақ болып табылатындықтан, кейбір мәселелер туындады.

География

Парктегі таулар: Петрозо (2 249 метр), Марсикано (2 245 метр), Мета (2 242 метр), Тартаро (2 191 метр), Джамиччо (2 074 метр), Кавалло (2 039 метр), Паломбо (2 013 метр). Бұл таулар Монти-делла-Метаға кіреді. Сангро өзені Пескассероли маңынан басталып, оңтүстік-шығысқа қарай жасанды Лаго ди Барреа көлі арқылы ағып, парктен шығып, содан кейін солтүстік-шығысқа бұрылады. Парктегі басқа өзендер – Джовенко, Малфа және Вольтурно. Басқа көлдер: Виво, Пантаниелло, Сканно, Монтагна Спакката, Кастель Сан-Винченцо, Гроттакампанаро және Селва ди Кардито.

Фауна

Жабайы табиғат тұрғысынан алғанда, парктің басты тартымдылықтары – Марсиканың қоңыр аюы мен итальяндық қасқыр. Ресми деректер бойынша, генетикалық тұрғыдан оқшауланған бұл популяцияда 50-70 аю бар, бірақ төмендеп бара жатқан нақты саны шамамен 30-ға жуық деп есептеледі. Абруццодағы жергілікті шаруашылықтан дамуға (соның ішінде даулы шаңғы курортының жобасы) және браконьерлікке көшу, осы қалған шағын популяцияға қауіп келтіруде. Қасқырлар бұрын сирек кездесетін (саны 40-қа дейін төмендеген), бірақ соңғы жылдары олардың санының артқаны хабарланды. Еуразиялық рысь паркте бар-жоғы әлі де даулы мәселе, оны дәлелдейтін ғылыми зерттеулер жоқ; алайда, расталмаған бірнеше кездесулер тіркелді. Орманның тығыз бөліктерінде, 70-жылдары қайта қоныстандырылған қызыл бұғы мен қара бұғы, сондай-ақ жабайы шошқалар көптеп кездеседі. Орманның тағы бір жасырын тұрғындары – еуропалық шұбар, еуразиялық барс, еуразиялық сусар және екі түрлі мартен: қарағай мартені мен бук мартені. Орманнан жоғарырақ, Абруццо тауешкісі (Rupicapra pyrenaica ornata) жалғыз немесе шағын топтарда өмір сүреді. Көруге оңай жануарларға қызыл түлкі, еуропалық қоян, кіші қарақұйрық, еуропалық сор және батыс еуропалық кірпік қосады. Сондай-ақ, құсбалықтар мен қызыл құсқарлар да жиі кездеседі. Паркте тіркелген басқа сүтқоректілер – қар құсы, жеуге жарамды шошқа, еуропалық жабайы мысық және бақ шошқасы.

Құстар

Паркте көптеген жыртқыш құстар қоныстанады. Олардың ең танымалсы – алтын бүркіт, ол алты жұп көбейіп өрбуімен бейнеленген. Олар неғұрлым қол жетімсіз аймақтарда мекендесе де, парктің орталық бөліктерінде кішкентай сүтқоректілер немесе ауру, жас шамылдылар сияқты жем іздеп көтеріліп ұшуын көруге болады. Паркте шоқбалықтар, қаңғыбас соқырлар, еуразиялық қырандар, еуразиялық кескілдер және еуразиялық көбелектер де кездеседі. Түнде келушілерге көрінбейтін, бірақ естілетін бірнеше түрі бар: кішкене сұрқыл, аралық сұрқыл және қызыл сұрқыл. Орман құстарының арасында еуропалық жасыл тоқыл және сирек кездесетін ақ арқалы тоқыл бар, ал жартастарда қызыл мүңкіл және альпілік мүңкіл мекендейді. Жалаңаш тауларда тас кептер және ақ қанатты қарлығаш табады. Өзендер мен ағындар сұр құйрықты және ақ тамақты суқұстың тіршілік ортасы болып табылады.

Өсімдіктер

Парктің флорасы бай және қызықты. Өсімдіктердің толық тізімі лишайниктер, балдырлар немесе саңырауқұлақтарды қоспағанда, 2000-нан астам түрді құрайды. Аймақта Марсикан Ирисі (Iris marsica), генциан, примула, цикламен, жалбыз гүлдері және лилия кездеседі. Парктің ең танымал гүлі – сары және қара түсті сирек кездесетін әйел құралы (Cypripedium calceolus) орхидеясы. Парктегі басым ағаш – бук, ол аумақтың 60% -ын жабады, әдетте 900–1800 м биіктікте өседі және жыл бойы керемет түстерді көрсетеді. Саябақтың солтүстік бөлігінде ежелгі бук ормандарының болуы да ерекше аталады. Басқа ағаштар – қара қарағай, тау қарағайы және күміс қайың.