Кіріспе
Югославияның валютасы – динар. Динар 1920 жылы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінде енгізілді, кейін Югославия Корольдігі және Югославия Социалистік Федеративтік Республикасы оны пайдаланды. Динар 100 парадан тұрды. Бұрынғы Югославияның құрамына кірген Югославия Федеративтік Республикасы 2003 жылға дейін өз валютасы үшін сол атауды сақтап келді, алайда Черногория 1999 жылы динарды қолдануды тоқтатып, 2000 жылы одан толығымен бас тартты. 1990 жылдардың басында экономиканы дұрыс басқара алмау үкіметті банкротқа дейін жеткізіп, ел азаматтарының жинаған ақшасын алуға мәжбүр етті. Югославияның тарап кеткеннен кейін, Югославия Федеративтік Республикасында ауыр және ұзаққа созылған гиперинфляция орын алды, ол тарихтағы ең жаман жағдайлардың бірі деп есептеледі. Көп мөлшерде ақша басылды, тиындар қажетсіз болып қалды, ал инфляция жылдық көрсеткіші бір миллиард проценттен асып кетті.
The dinar was the currency of Yugoslavia. It was introduced in 1920 in the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, which was replaced by the Kingdom of Yugoslavia, and then the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. The dinar was subdivided into 100 para
One of the successor states to former Yugoslavia, the Federal Republic of Yugoslavia, continued to use the same name for its currency until 2003, though Montenegro stopped exclusively using it in 1999 and moved away from it in 2000. In the early 1990s, economic mismanagement made the government bankrupt and forced it to take money from the savings of the country's citizens. Following the breakup of Yugoslavia, this caused severe and prolonged hyperinflation in the Federal Republic of Yugoslavia, which has been described as the worst in history. Large amounts of money were printed, with coins becoming redundant and inflation rates reaching over one billion per cent per year.
1920-41: Югославия Корольдігінің динары
1918 жылға дейін динар Сербияның валютасы болды. Кейін ол Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің валютасы ретінде Хорватия, Словения және Босния мен Герцеговинада кронамен бірге қолданысқа түсті, мұнда 1 динар = 4 крона тең болды. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің атын көрсететін алғашқы монеталар мен банкноттар 1920 жылы шығарылды, соған дейін серб монеталары мен банкноттары айналымда болды. 1929 жылы елдің атауы Югославия Корольдігі болып өзгерді, және бұл өзгеріс валютаға да көшті. 1931 жылы АҚШ долларына шағын айырбас бағамы 56,4 динар деп белгіленді, ол 1933 жылы 44 динарға өзгертілді. 1937 жылы туристер үшін британдық фунтқа 250 динар шағын айырбас бағамы белгіленді.
Екінші дүниежүзілік соғыс (1941-1945)
1941 жылы Югославияға шабуыл жасалып, таратылды, динар Сербиядағы әскери басқарушының аумағында (серб динары ретінде) валюта болып қала берді. Куна Хорватия және Босния мен Герцеговинада (Хорватияның тәуелсіз мемлекеті) динармен бірдей құнмен енгізілді, ал Болгария леві, итальян лирасы және неміс рейхсмаркасы осы елдер басып алған Югославия бөліктерінде қолданысқа түсті.
194565: Федерация динары (YUF)
1945 жылы Югославия қайта құрыла бастаған кезде, югослав динары сербия динарын, тәуелсіз Хорватия мемлекетінің кунасын және басқа оккупациялық валюталарды ығыстырды, ал айырбас курсы 1 югослав динары = 20 сербия динары = 40 кунаны құрады. Югославия Халықаралық валюта қорының негізін қалаушы мүшесі болды. Сол кездегі басқа коммунистік елдер оған қосылудан жаңылды. Динар бастапқыда АҚШ долларына 50 динардан бекітілді. 1955 жылға қарай, бұл курс 300 динарға дейін төмендетілді, бірақ бұл тек шектеулі мәмілелерге ғана қатысты. Көптеген мәмілелер үшін үкіметтің әртүрлі деңгейдегі араласуымен бірнеше айырбас бағамы жүйесі қолданылды. Транзакцияға байланысты жүйе 200-ден астам түрлі айырбас бағамын ұсынды, олар доллар бағасы 600 динардан 1150 динарға дейін ауытқып отырды.
196689: Қатты динар (YUD)
1966 жылдың 1 қаңтарында бес қайта бағалаудың біріншісі 100:1 қатынасында жүзеге асты. Қайта бағаланған валюта бастапқыда АҚШ долларына 12,50 динар бағамымен бекітілді. 1971 жылдың соңында бұл көрсеткіш бір доллар үшін 17 динарға өзгертілді. Никсон шокынан кейін Югославия нарықтық валюта бағамын қабылдады. Белградта тек банктер ғана қатыса алатын валюта рыногы құрылды, ол бүкіл ел үшін валюта бағамын белгіледі. Бұл динардың еркін қалқып жүзуіне (немесе, дәлірек айтқанда, құнсыздануына) мүмкіндік берді. Осы жүйе бойынша, 1981 жылы айырбас бағамы шамамен 29 динарды, 1984 жылы 127 динарды, ал 1987 жылы 457 динарды құрады. Югославияның созылмалы инфляциясы тиімді басқарылмады. Югославия Социалистік Федеративтік Республикасындағы жоғары инфляция 1980-ші жылдары елеулі мәселеге айналды. 1971 мен 1991 жылдар аралығында Югославияның жылдық инфляциясы 76 пайызды көрсетті. Бразилия мен Заирде ғана инфляция деңгейі одан жоғары болды.
1992 жылдың шілдесі - 1993 жылдың қыркүйегі: Реформаланған динар (ЮР)
Сербия мен Черногорияның қалған республикаларынан тұратын Югославия Федеративтік Республикасында үшінші рет қайта бағалау 1992 жылдың 1 шілдесінде 10:1 қатынасында жүзеге асты. Осы валюта қолданыста болған кезеңде елде жоғары инфляция басталды. 1992 жылы Югославия Федеративтік Республикасына қатысты енгізілген санкциялар оның экономикасына елеулі зиян келтірді. Адамдар жоғары инфляцияның кейбір мәселелерін азайту үшін неміс маркасы сияқты шетелдік берік валюта қолдана бастады.
1993 жылдың қазан-желтоқсаны динар (YUO)
1993 жылдың 1 қазанында Югославия динарды төртінші рет 1 миллионға 1 қатынаспен қайта бағалады. Бұл шара жоғары инфляцияны тоқтатуға көмектеспеді, ал 1993 жылғы динар (ISO 4217 коды: YUO) үш ай ғана қолданыста болды. Сынық ақша шығару қажеттігі туындамады. 1993 жылғы динар Югославия валютасының барлық түрлерінің ішінде ең ірі номиналды құнына ие болды: Йован Йованович Змай суреті салынған банкнотаның номиналды құны 500 миллиард (5) динарды құрады (оң жақта). Жасы еңбек ақы алғанда, олар құнын жоғалтпау үшін дереу жұмсауға мәжбүр болды. Көптеген кәсіпорындар жалақыны тауармен төлей бастады, нәтижесінде қарапайым тауар айырбас жүйесі қалыптасты. Саясаткерлермен жақсы байланысы бар бизнес өкілдері әлі де қатты валютаға қол жеткізе алды. Кейбір дүкендер бағаларды күніне бірнеше рет қайта жазудың орнына тауарларға бағаны «бод» (ұпай) арқылы белгіледі, бұл көбінесе бір неміс маркасы сияқты қатты валютаға тең болатын. 1993 жылғы қыс зейнеткерлер үшін ерекше қиын болды; айлық зейнетақыны дереу жұмсағанда, одан 3 литр сүт алуға тіпті жеткіліксіз болды. Көптеген адамдар шетелдегі туыстары мен достарына (қатты валютамен көмектесе алатын) немесе ауылдық жерлердегі жақындарына (азық-түлік өсіре алатын) сүйенді. 1 динарлық бір ғана монета шығарылды. 1994 жылғы динардың соңына таяу Ұлттық банк 1992 жылғы динардан 10 миллион динарлық банкноттарды қайта басып шығарды (оң жақта).
Динардың орнын ауыстыру
1999 жылғы 6 қарашада Черногория Югослав динарымен қатар неміс маркасын да ресми валюта деп белгіледі. 2000 жылғы 13 қарашада Черногория динардан бас тарды, ал неміс маркасы (сол кезде евроға шаққандағы құнымен) ондағы жалғыз валютаға айналды. Германияда неміс маркасы заңды төлем құралы мәртебесінен айырылып, 2002 жылғы 1 қаңтарда физикалық түрде евромен алмастырылды. Осы кезде Черногория да бір жақты түрде евроны қабылдады, бірақ оны өндірген жоқ. 2003 жылы Сербия мен Черногория құрылғаннан кейін, тек Сербияда қолданылған динар серб динарымен алмастырылды. Шындығында, серб динарын енгізу құндылығы тең болғандықтан және банкноталар мен монеталардың дизайны мемлекеттің атын қоспағанда, өзгермегендіктен атауды өзгерту сияқты болды. Ескі югослав банкноттары 2007 жылғы 1 қаңтарға дейін жаңа серб банкноттарымен бірге ресми түрде қолданыста болды, ал ескі банкноттарды Сербия Ұлттық банкі арқылы 2012 жылдың соңына дейін жаңа банкноттарға айырбастауға болады.
1920 динар
1920 жылы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің атынан алғашқы монеталар дайындалды. Олар цинк 5 және 10 пара, сондай-ақ никель қоладан жасалған 25 пара монеталар болды. 1925 жылы олардан кейін никель қоладан 50 пара, 1 және 2 динар монеталары шығарылды. 1931 жылдан бастап Югославия атынан монеталар дайындала бастады, алғашқысы күміс 10 және 20 динар болды, ал 1932 жылы күміс 50 динар монетасы шықты. 1938 жылы алюминий қоладан 50 пара, 1 және 2 динар, никель 10 динар және кішілендірілген күміс 20 және 50 динар монеталары енгізілді. Бұл Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін соңғы рет шығарылған монеталар еді.
1945 динар
1945 жылы мырыштан жасалған 50 пара, 1, 2 және 5 динара монеталары айналымға енгізілді, ал 1953 жылы осы номиналдардағы алюминий монеталар енгізілді. 1955 жылы алюминий қоласынан жасалған 10, 20 және 50 динара монеталары қосылды.
1966 жылғы динар
1966 жылы 5, 10, 20 және 50 пара, сондай-ақ 1 динарлық мыс-никель монеталары (1965 жылғы) қолданысқа енгізілді. 1971 жылы 2 және 5 динарлық никельді жез монеталар, ал 1976 жылы 10 динарлық купро-никель монеталар енгізілді. 5, 10 және 20 пара монеталарын шығару 1981 жылы тоқтатылып, келесі жылы 25 және 50 паралық қола монеталар енгізілді. 1985 жылы 20, 50 және 100 динарлық никельді жез монеталар енгізілді, ал келесі жылы 10 динардан төменгі номиналдағы барлық монеталардың өндірісі тоқтатылды. 1988 жылы 10, 20, 50 және 100 динарлық мыс монеталар енгізілді. Бұл төрт монета 1989 жылға дейін шығарылды.
1990 жылғы динар
1990 жылы 10, 20 және 50 пара, 1, 2 және 5 динар монеталары айналымға енгізілді. Ең үлкен екі номиналды монета 1992 жылы шектеулі санымен шығарылды, ал қалғандары 1991 жылы өндіруден тоқтатылды.
1992 жылғы динар
1992 жылы бұл валюта үшін 1, 2, 5, 10 және 50 динар монеталары айналымға шығарылды. 1, 2 және 5 динар қоладан, ал 10 және 50 динар никель-мыс қоспасынан жасалған. Монеталар мемлекеттік атауын "Югославия" (латын әліпбиінде Jugoslavija және кириллицада Југославија) ең қарапайым түрінде, қандай да бір толықтырусыз бейнеледі.
1993 жылғы динар
1993 жылы 1, 2, 5, 10 және 50 динар номиналындағы никельді мыстан, ал 100 динар номиналындағы мыстан монеталар шығарылды. 500 динарлық жезден жасалған монеталар да соғылды, бірақ қолданысқа енгізілмеді, көбісі қайта балқытылды. Бұл монеталардың дизайны бесінші динар монеталарына ұқсас болды, алайда алтыншы динар монеталарында "FR Югославия" мемлекеттік таңбасы болды (латын әліпбиінде SR Jugoslavija және кириллицада СР Југославија).
1994 жылғы динар
Бұл қысқа ғұмырлы валюта үшін тек бір монета түрі ғана соғылды, ол – мыс 1 динар.
Нови динар
1994 жылы 1 және 5 пара, 10 және 50 пара, сондай-ақ 1 жаңа динар енгізілді. 2000 жылы валюта атауынан "жаңа" сөзі алынып тасталды және 50 пара, 1, 2 және 5 динарлық мыс монеталар енгізілді.