Кіріспе

2000 жылдан 2018 жылға дейін қызмет еткен ұшақ тасымалдаушы, 1909 жылғы NAe São Paulo (флагман нөмірі A12) Бразилия әскери-теңіз флотында қызмет етті. "Сан-Паулу" әуе кемесі алғаш рет 1963 жылы Франция әскери-теңіз флотында "Фош" француз авианосегі ретінде қолданысқа енгізілді және 2000 жылы Бразилияға берілді, онда ол Бразилия әскери-теңіз флотының жаңа бас флагманы болды. IHS Jane's хабарлағандай, Бразилия әскери-теңіз флотындағы қызметі барысында "Сан-Паулу" техникалық тұрғыдан проблемаларға тап болды және жөндеу мен техникалық қызмет көрсетусіз үш айдан артық уақыт бойы жұмыс істей алмады. 2017 жылдың 14 ақпанында әскери-теңіз флоты кеменің демобилизациясы және одан кейінгі қызметтен шығарылуы туралы хабарлады. 2021 жылдың 12 наурызында тасымалдаушы металл тескілеуге сатылды. Түркия кемеге тоқтауға рұқсат бермегеннен кейін, Бразилия әскери-теңіз күштері кемені 2023 жылдың 3 ақпанында Атлант мұхитында, Бразилия жағалауынан шамалы қашықтықтағы терең суға батырып жіберді.

Бразилиялық қызмет

Сан-Паулу ретінде қызмет еткен алғашқы үш жылда кеме бірнеше миссияны орындады, олардың кейбіреулері шетел суларында, әсіресе ARAEX, PASSEX және TEMPEREX операцияларында болды. TEMPEREX операциясы Аргентина Әскери-теңіз күштерінің Super Étendards және S 2T Turbo Trackers ұшақтарын жыл сайынғы біліктілік пен оқыту үшін қолданылады. Қызметінің соңына қарай Сан-Паулу кемесі негізінен ұшқыштарды авианосецтен ұшуға дайындау үшін пайдаланылды. Ол роторлық және қанатты ұшқыштардың авианосецке қабілеттілігін растау және қайта растау үшін, сондай-ақ авианосецтен шабуылдық миссияларды жаттығу үшін белсенді түрде қолданылды. Жарылыс салдарынан бір экипаж мүшесі қаза тауып, он адам жарақат алды. Барлық зардап шеккендер тікұшақпен Рио-де-Жанейродағы Марсилио Диас Әскери-теңіз ауруханасына жеткізілді. Ауруханада жарақаттан көз жұмған екі экипаж мүшесі болды. Жарылысқа бу құбырының жарылуы себеп болды. Осы оқиғадан кейін Әскери-теңіз күштері кемені жөндеу және жаңғырту үшін кең ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізуге шешім қабылдады.

Жаңарту (2005-2010 жж.) және теңіздегі сынақтар

2005–2010 жылдары «Сан-Паулу» кемесінде кең ауқымды жаңғырту жұмыстары жүргізілді. Жаңарту шараларына бу турбиналарын жөндеу, ашық конденсаторларды күтіп-ұстау, қазандықтарды қайта жаңарту, екі жоғары қысымды компрессорды жөндеу, айнымалы ток генераторын қарап шығу, қосалқы бөлшектерді сатып алу, сорғыларды, клапандарды және конструкциялық элементтерді күтіп-ұстау, екі API май-су ажыратқышын қосу, екі суды салқындату блогын орнату, химиялық оттегі генераторын жаңарту, май резервуарларын жөндеу және өңдеу, теңіздік тактикалық деректер жүйесін ауыстыру, жабық теледидар жүйесін орнату, IFF транспондерін орнату, MAGE жүйесін (ESM) орнату, ұшу палубасын тексеру, жөндеу және бояу, оптикалық қону жүйесінің өңдеу блогын жаңарту және ұшақ катапульттарын қарап шығу кірді. Жаңарту жұмыстары 2009 жылдың шілдесінде аяқталды, ал «Сан-Паулу» кемесі бастапқыда 2010 жылдың тамызына дейін толыққанды жұмыс істеуге тиіс болған. Embraer компаниясы Бразилия теңіз күштерінің 12 A-4 Skyhawk ұшағын 140 миллион долларға жаңартуды жоспарлаған. Жаңарту Бразилия әуе күштерінің AMX және F-5EM ұшақтарына жасалған жаңартулармен ұқсас болды. Бағдарламаға ұшақтар мен олардың ағымдағы жүйелерін қалпына келтіру, сондай-ақ жаңа авионика, радар (әсіресе Elta 2032 радар жүйесі), қуат өндіру және автономды оттегі жасау жүйелерін енгізу кірді. Жаңартуға енгізілуі мүмкін қарулар MAA 1B, Python 4 және Derby AAMS болды. Бразилия теңіз күштері Marsh Aviation компаниясымен төрт S-2T Turbo Tracker ұшағын әуедегі ерте ескерту (AEW) конфигурациясына және тағы төртеуін жанармай құю және кемедегі жеткізу міндеттеріне айналдыру туралы келісім жасады. Air Forces Monthly журналының 2010 жылғы қазан айындағы санында Бразилия бұрынғы австралиялық және уругвайлық C-1 Trader ұшақтарын AEW және жанармай құю ұшақтарына айналдыру үшін сатып алғаны расталды. Бразилия теңіз күштері ұшақтарды Honeywell TPE 331-14GR қозғалтқыштарымен S-2T Turbo Tracker конфигурациясына жаңартуды жоспарлады. Сатып алынған ұшақтардың саны тоғыз болды, оның екеуі AF-1 Skyhawk ұшақтарын жанармаймен қамтамасыз ету үшін жанармай құюға айналдырылды, ал үшеуі AEW үшін арналды. Қалғандары қосалқы бөлшектер немесе жүк тасымалы үшін сатып алынды. AEW радарынның қашықтығы 250 миль (402 км) 25000 фут (7620 м) биіктікте болуы керек еді. Ұшақтардың қызмет ету мерзімі 10 жылды құрады. Олар 2011 және 2012 жылдары дайын болады деп күтілді. «Сан-Паулу» кемесіндегі SH-3 тікұшақ паркі алты S-70B Seahawk тікұшағымен алмастырылмақшы еді. Олар 2008 жылы сатып алынып, жаңартылып, жеткізілімге дайындалды. Тікұшақтар мен қозғалтқыштар мен қосалқы жабдықтар жиынтығы 2009 жылы жеткізілуге тиіс болды. 2010 жылдың соңында теңізде сынақтар басталды, ал 2011 жылдан бастап «Сан-Паулу» кемесі CIASA (Инспекциялық комиссия және оқыту кеңесі) тарапынан бағаланды.

Қайта жөндеу және кейінге қалдырылған пайдаланудан шығару (2012-2022)

Сан-Паулу 2013 жылдың соңында флотқа қосылуы күтілді, бірақ 2012 жылы тағы бір ірі өртке ұшырады. 2017 жылы Әскери-теңіз күштері кемені демобилизациялап, одан әрі жөндеудің экономикалық тұрғыдан тиімсіздігін айта отырып, қызметтен шығару туралы жариялады. Бразилия Әскери-теңіз күштері Сан-Паулуды 2018 жылдың 22 қарашасында ресми түрде қызметтен шығарды. Кемені 2022 жылдың 7 қыркүйегінде Түркияның Алияға портына жоюға жіберу жоспарланған. 2022 жылдың 4 тамызында голландтық «Alp Centre» буксирі кемені Рио-де-Жанейродан сүйреп алып кетті. Sök компаниясынан 10,550,000.00 бразилиялық реалға немесе 1,919,857.35 АҚШ долларына сатып алынған. Кеме және буксирі 26 тамызда Марокко жағалауына жетіп, Гибралтар арқылы Жерорта теңізіне кіруге дайындалып жатқанда, түрік үкіметі кемені Түркияда тоқтатуға рұқсат бермейді. Бұл шешімге Түркияның Қоршаған орта министрлігінің шенеуніктері Бразилия билігі ұсынған есепте кемедегі қауіпті материалдың мөлшері сол кластағы және кезеңдегі кемелермен салыстырғанда едәуір төмен бағаланғанын анықтағаннан кейін келді. Мысалы, есепте француздық авианосец «Клемансо» – Сан-Паулудың әпкесі – кемесінде кем дегенде 600 тонна асбест болса, ал Сан-Паулуда бар болғаны 9,6 тонна асбест бар деп көрсетілген. Конвой бағытын өзгертіп, Рио-де-Жанейроға қайта оралды. Қызметтен шығару туралы жарияланғаннан кейін, бұрынғы экипаж мүшелері мен энтузиасттар құрған «pt (ISP)» жеке қоры кемені мұражай кемесіне айналдыруға тырысты. Бұрынғысынша, оның алдыңғы кемесі «Минас-Жерайс» мұражай кемесі ретінде пайдалану жобасы тоқтатылған еді. ISP кемені Бразилияға қайтаруға қатысты сотқа шақыруын шығарды. Бірнеше ұлттық және халықаралық экологиялық ұйымдар «үлкен экологиялық зиян» келтіру қаупі туралы алаңдаушылық білдірді. Кемені қайтаруға ықпал еткен заңгер бұл мәселенің жалпы басқарылуын өте асығыс және немқұрайлы деп сипаттады, билік тиісті бағалауды айналып өтіп, кемені нақты құнынан әлдеқайда арзанға сатқан. Сондай-ақ, Бразилия билігі кемені бөлшектеуге мүдделі компанияларды ғана қызықтырғандықтан, қор аукционға қатысуға рұқсат алмады. Бразилия Әскери-теңіз күштері кемені Рио-де-Жанейроға қайтадан тоқтатуға рұқсат бермеді және конвойды Пернамбуко штатындағы Суапе портына жіберді, онда да тоқтатуға рұқсат берілмеді, сондықтан кеме Әскери-теңіз күштерінің күтіп тұрған тазалауын күтіп тұрды.

Суға батыру (2023)

2023 жылдың 20 қаңтарында кеме Бразилия әскери-теңіз күштерімен ұсталды және теңізге шығарылды. Бразилия әскери-теңіз күштері, Федералдық судьяның Қоршаған орта министрлігі мен Федералдық мемлекеттік министрліктің бұйрықтарын қабылдамауынан кейін, 2023 жылдың ақпан айында «Сан-Паулу» кемесін Атлант мұхитында батыратынын мәлімдеді. Әскери-теңіз күштері «Сан-Паулудың» нашарлап бара жатқан жағдайы және «бақыланбайтын суға батуының сөзсіздігі» флотқа басқа амал қалдырмағанын, тіпті «Села» сауд арабтық Джидда тобының оны түрік компаниясы төлеген сомадан үш есе қымбатқа, 30 миллион реалға (6 миллион АҚШ доллары) сатып алу ұсынысы болған күнде де мәлімдеді. Кемені Бразилияның жағалауынан шалқап, халықаралық суларда, 5000 метр тереңдікте, Бразилияның эксклюзивті экономикалық аймағының шегінде батыру жоспарлары жарияланды. Бас прокуратура сот шешіміне шағымданып, бірақ шағымы қабылданбады. Әскери-теңіз күштері бұрын 10 миллион реалға сатылған «Сан-Паулу» әуе кемесін батыруға 37,2 миллион реал жұмсады. Кеменің бұрынғы түрік иелері бұл шешімді Бразилия билігінің салқындығы мен жауапкершіліктен қашу әрекеті деп сынады. Бразилия әскери-теңіз күштерінің мәлімдемесіне сәйкес, кеме корпусында үш тесік болған, сондықтан айдың соңына дейін суға батуы мүмкін еді. «Сан-Паулу» 2023 жылдың 3 ақпанында батырылды.