Кіріспе
Француздық кемеге қарсы зымыраны Экзоцет (ɛɡzɔsɛ) – Францияда жасалған кемеге қарсы зымыраны, оның түрлі нұсқаларын су үсті кемелерінен, су асты кемелерінен, тікұшақтардан және қанатты ұшақтардан ұшыруға болады.
The Exocet (ɛɡzɔsɛ) is a French built anti ship missile whose various versions can be launched from surface vessels, submarines, helicopters and fixed wing aircraft.
Этимология
Ракетаның атын сол кездегі "Норд Авиация" компаниясының техникалық директоры М. Гийот берді. Бұл француз тіліндегі ұшатын балықты білдіретін сөз, латынша экзокоэтус деп аталады, ал грек тілінен аударғанда – кейде қайыққа ұшып түсетін балық: ἐξώκοιτος (exōkoitos), сөзбе-сөз "сыртта жату (ἒξω, κεῖμαι), сыртта ұйықтау".
MM40 3c блогы
"Блок 3c" нұсқасы "Thales" компаниясы әзірлеген зымыранға цифрлық радиожиілікті (RF) іздеу құрылғысын интеграциялайды. "Блок 3c" нұсқасы, бұғаттау жүйелеріне төзімділігі жоғары және озық толқын формаларын қолдану арқасында су бетіндегі кемелерді анықтау мүмкіндігіне ие деп сипатталады. "Блок 3" зымырандарының қарық-қашықтығы 200 километрге дейін ұзартылған, бірақ "Блок 2" нұсқасындағыдай бірдей RF іздеу құрылғысы сақталған. Бұл технология цифрлық форматта болған жоқ. "Блок 3c" нұсқасы 2022 жылдың желтоқсанында Франция Әскери-теңіз күштеріне жеткізіле бастайды, ал бар болған "Блок 3" зымырандарын "Блок 3c" конфигурациясына жаңарту үшін 55 жаңа зымыранға қосымша 45 "MM40 Блок 3c" жиынтығы тапсырылды.
Фолкленд соғысы
1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде Аргентина Әскери-теңіз күштерінің Dassault Breguet Super Étendard соғыс ұшақтары, AM39 әуеден ұшырылатын Exocet зымыранын тасымалдап, 1982 жылғы 4 мамырда Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінің эсминецін батырып жіберді. 25 мамырда тағы екі Exocet зымыраны 15 000 тонналық "Atlantic Conveyor" сауда кемесіне тиді. Бұрынғы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің эсминцы болған ARA Seguí эсминцінен екі MM38 кемеден кемеге атуға арналған зымыран алынып, құрлықта қолдану үшін жасалған ұшырғыш құрылғыға орнатылды. Зымырандар 1982 жылғы 12 маусымда ұшырылды, соның бірі эсминецке тиді.
HMS Шеффилд
Шеффилд – 42-типті басқарылатын зымыранмен жабдықталған эсминец. 1982 жылғы 4 мамырда Шеффилд қорғаныс сағатында (екінші дәрежелі дайындық) тұрды, ол үш 42-типті эсминецтің ең оңтүстігінде орналасқан. Аргентинаның Super Étendard шабуылдық истребительдерінен ұшырылған екі AM39 әуеден-теңізге зымыраның біріне шалдықты. Екінші зымыран оның сол жақ бортынан шамамен жарты мильдей қашықтықта теңізге құлады. Шеффилдке тиген зымыран 2-деңгейдегі оң жақ бортына соқтығысып, кіші қызметкерлердің ас үйінен өтіп, су сызығының үстіндегі алдыңғы қосалқы машиналар бөлімі/алдыңғы двигатель бөлімінің қабырғасын бұзып, корпуста тесік жасады. Көрініп тұрғанындай, зымыранның жарылғыш бөлігі жарылмаған. Оның экипажының 20 мүшесі қаза тауып, 26-сы жарақат алды. Кеме 10 мамырда сүйретіліп бара жатқанда батып кетті. Шеффилдтің жоғалуы британ халқы мен үкімет үшін ауыр соққы болды. Корольдік теңіз күштерінің ресми тергеу комиссиясының баяндамасында зымыранның жарылмағанына дәлелдер бар екені айтылды. Кеме төрт жарым күн бойы су бетінде қалған кезде бес рет тексерілді және бірнеше фотосуреттер түсірілді. Экипаж мүшелерімен сұхбаттастырылып, Exocet мамандары куәлік берді (Фолкленд соғысында Корольдік теңіз күштерінің 15 су үстіндегі соғыс кемесі Exocet зымырандарымен қаруланды). Жарылысқа қатысты ешқандай дәлел табылмады, бірақ зымыран двигателінен шыққан жанатын майдан өрт шығып, өрт сөндіру құралдары істен шыққандықтан оны тоқтату мүмкін болмады.
SS Атлантик конвейері
Atlantic Conveyor – 14 950 тонналық рол-он/рол-офф контейнерлік кеме, ол асығыс түрде палубасында ұшақтарды тасымалдау үшін қайта жабдықталған болатын. Ол тікұшақтар мен жабдықтарды, соның ішінде кассеталық бомбаларды тасымалдап жатқан. Екі Exocet зымыраны фрегатқа бағытталған, бірақ оның қорғаныс жүйесі оларды жаңылыстырып, Atlantic Conveyor-ді нысанаға алды. Екі зымыран да контейнерлік кеменің сол жақ артқы бөлігіне тиді және оның соғыс бөлігі кеменің қабырғасын тесіп өткеннен кейін немесе соқтығысқан сәтте жарылды. Куәгер принц Эндрю бөлшектердің шамамен 400 метр қашықтықта суға шашырағанын хабарлады. 12 адам қаза тауып, аман қалғандары HMS Hermes-ке жеткізілді. Atlantic Conveyor үш күннен кейін буксирленген кезде батып кетті.
HMS Invincible кемесі
30 мамырда екі Super Étendard, олардың бірі Аргентинаның қалған соңғы әуеден ұшырылатын Exocet зымыранымен, төрт Дуглас A 4C Skyhawks-пен бірге, әрқайсысы екі 500 фунттық бомбамен қаруланған, HMS Invincible кемесіне шабуыл жасау үшін ұшып кетті. Аргентиналық барлау қызметі, әуе кемелерінің топтан аралдарға қарайғы ұшу жолдарын талдау арқылы Invincible кемесінің орналасқан жерін анықтауға тырысты. Бұл тактика аргентиналық шабуылды қиындатты, ол негізгі кемелерден оңтүстікке қарай 40 миль қашықтықтағы эскорт тобына бағытталды. Шабуылдаған екі Skyhawks зымыранмен атып түсірілді: біреуі HMS Exeter кемесінен ұшырылған Sea Dart зымыранымен. Британдық кемелерге ешқандай зиян келтірілген жоқ, және кеме зымыранға артқы бөлігін бұруға бұрылды. Бұл бұрылыс зымыранның кеме қабырғасына тиіп, корпусты тесіп өтуіне кедергі келтірді; оның орнына, ол сол жақтанғы Seacat зымыран ұрғыш құрылғысының жанында, палубаға бұрышпен соқтығысып, палуба бойымен сырғанап, жарылып, ангар палубасында және төмендегі асханада тесіктер жасады.
Фолкленд соғысынан кейінгі
Фолкленд соғысынан кейінгі жылдары британ үкіметі мен құпия барлау қызметі (МИ6) сол кезде Корольдік теңіз күштерінің "Экзоцетке" қарсы зымыраннан қорғанысының жеткіліксіздігіне және зымыранның теңіз соғысын Аргентинаның пайдасына шешулі түрде бұра алу мүмкіндігіне қатты алаңдағандығы белгілі болды. Бір немесе екі әуе кемесінің (және) "Экзоцет" шабуылдарымен жойылған немесе жарамсыз күйге түскен сценарий қарастырылды, бұл Фолкленд аралдарын қайтарып алуды едәуір қиындататын еді. "Экзоцет" қаупін бақылауға алу үшін шаралар қабылданды. Аргентина теңіз күштерінің халықаралық нарықта одан көп қару-жарақ сатып алуына жол бермеу үшін ірі барлау операциясы басталды. Операция барысында британдық барлау агенттері Аргентинаға көптеген "Экзоцеттерді" жеткізе алатын қару-жарақ сатушылар екендерін мәлімдеп, Аргентинаны ракеталарды нақты жеткізе алатын көздерден алшақтатты. Франция Перудің Аргентинаға жеткізу мүмкіндігін болдырмау үшін Перу сатып алған "Exocet AM39" жеткізуден бас тартты, себебі төлем Перу Орталық банкінің кредитімен жүзеге асырылатынын білген. Британдық барлау қызметі кепілдіктің итальяндық "Banco Ambrosiano" банктерінің еншілес компаниясы "Andean Lima Bank" банкінен түскен 200 миллион долларлық депозит екенін анықтады.
Иран-Ирак соғысы
Иран-Ирак соғысы кезінде 1987 жылғы 17 мамырда ирактық ұшақ, Dassault Mirage F1 деп белгіленген (бірақ іс жүзінде өзгертілген Dassault Falcon 50 болған), екі Exocet зымыранын американдық "Старк" фрегатына ұрды. Екі зымыран да кеменің сол жағына, көпірге жақын жерге тиді. Қорғану үшін ешқандай қару қолданылмады: "Phalanx" CIWS күту режимінде қалды және "Mark 36 SRBOC" қарсы шаралары іске қосылмады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 37 адамы қаза тауып, 21-і жараланды. Кеме батпады, кейін жөнделіп қайта пайдалануға берілді.