Кіріспе

1991 жылы Бағдадтағы азаматтық баспанаға АҚШ-тың Ғарыш соғысы кезінде жасаған бомбалауы Әмирия баспанасына жасалған бомбалау - Персия шығанағындағы соғыс кезінде 1991 жылы 13 ақпанда әуе шабуылынан баспана ("Қоғамдық баспана No. 25") Бағдадтың Амирия маңындағы АҚШ әуе күштері екі GBU 27 Paveway III лазерлік басқарылатын "ақылды бомбалармен" жойды. АҚШ Қорғаныс министрлігі "Амирияның Иран-Ирак соғысы кезінде азаматтық қорғаныс баспанасы ретінде пайдаланылғанын білетінін" мәлімдеген, ал АҚШ әскері баспана енді азаматтық қорғаныс баспанасы емес деп сенетінін және оны командалық орталыққа немесе әскери персоналдың бункеріне айналдырған деп ойлағандарын мәлімдеді.

Өмірбаян

Амирия баспанасы Иран-Ирак соғысында және Персия шығанағындағы соғыста жүздеген азаматтар үшін пайдаланылған. АҚШ әскерилерінің айтуынша, Амириядағы баспана әскери командалық орталықтың профиліне сәйкес келетіндіктен нысанаға алынды; жергілікті жердің электрондық сигналдары осы жерден келіп жатқаны және тыңдау спутниктері адамдар мен көліктердің баспанаға кіруін және шығуын байқаған. Алайда 1991 жылы Хьюман Райтс Вотч ұйымы былай деп жазды: "Америяның құрылымы ашық түрде халықты паналау үшін салынған және оны әуе соғысы кезінде көп сандаған бейбіт тұрғындар қолданған". Бұл нұсқаны басқару және басқару орталығы ретінде пайдалануды көрсететін спутниктік фотосуреттер мен электрондық тыңдаулар мақсатты мақсатқа жету үшін негізгі жауапкершілікке ие болған бригадир генерал Бастер Глоссонға жанама және сендірмейтін болып саналды. Глоссон бағалаудың "бір қаптың қамы" екенін айтты. Алайда, Ирактағы аты аталмаған адам көзі бұрын дәл екенін дәлелдеген Орталық барлау агенттігіне (ЦРУ) Ирактың барлау қызметі баспанада жұмыс істей бастағанын ескертті. Бұдан басқа, баспанаға жақын жерде әскери көліктер тұрғанын көрді, ал Коалиция білмейтін, көптеген ирак офицерлері әр түнде үй-бүлөлерін Коалицияның барлау ұшақтары таба алмаған ғимаратқа әкелді. 11 ақпанда 25-ші баспана Әуе күштері шабуыл жоспарына қосылды. Бомбалау кезінде ғимаратта жүздеген ирактық азаматтар, көбінесе әйелдер мен балалар баспана іздеп жүрді; олардың көбі ұйықтап жатты. 408-ден астам адам қаза тапты; нақты сандар туралы мәліметтер әртүрлі, ал жарылыста тіркеу кітабы өртенді. Жоғары қабатта тұратын адамдар ыстықтан күйіп, қалған өлім-жітімге баспананың су резервуарынан қайнаған су себеп болды. Жарылыс шалаң-шалаң етіп, айналадағы ғимараттарға шрапнел жіберіп, терезелерді сындырып, іргетастарын жарып тастады.

Реакциялар

Көптеген шетелдік үкіметтер Амириядағы бомбаға ұшыруды аза тұту, ашу-ыза және тергеуді талап етумен қабылдады. Иордания үш күн аза тұтуды жариялады. Алжир мен Суданның билік басындағы партиялары бомбалауды "террор мен варварлық пароксизм" және "құлықсыз, қанды қырғын" деп айыптады.

Келесі талқылау

Бұл оқиғаға алғаш келген репортерлердің бірі - BBC тілшісі Джереми Боуэн. Боуэнге сайтқа кіруге рұқсат берілді және әскери пайдаланудың дәлелі табылмады. Ақ үйдің "Жалғандықтың аппараты: трагедия жасау" атты баяндамасында АҚШ барлау қызметінің деректері бойынша, баспана әскери мақсаттар үшін пайдаланылып отырғанын айтады. Сонымен қатар, Ирақ үкіметі Әмириядағы әскери нысанда "бірқатар азаматтарды" адам қалқаны ретінде ұстап отыр деп айыпталады. Джейннің ақпараттық тобының мәліметінше, панада байқалған сигналдар алыс жердегі байланыс орталығына қосылған әуе антеннасынан алынған.

Заңдық

1949 жылғы Женева конвенцияларының 1977 жылғы I қосымша хаттамасына (AP1) сәйкес, 57-бапта шабуылдаушы күштің айырмашылық принципіне сәйкес болуын, яғни мақсаттың заңды әскери нысана болуын қамтамасыз ету үшін барлық мүмкіндігінше әрекет етуін талап етеді. Алайда, АҚШ API-ге қатысушы емес және хаттамада қамтылған бірнеше негізгі ережелер, көптеген басқа да әлеуетті мемлекет-қатысушылары заңды және әскери қиындықтардан туындаған оған қарсылық білдіргендіктен, Перс шығанағындағы соғыс кезінде әдеттегі халықаралық гуманитарлық құқыққа айналған жоқ. 1949 жылғы Төртінші Женева конвенциясы осы жағдайға қолданылмайды, себебі оның басты маңызы мемлекетаралық қақтығыста емес, нақты жаулық әрекеттер кезінде жау күштерінің қолындағы қорғалған азаматтарды адамгершілікпен қарау. Бұрынғы Югославиядағы Халықаралық қылмыстық сот (МКТЮ) 2000 жылы Прокурор Бласкичке қарсы іс-қимылында бұл әрекеттің кемсітушілігін анықтау үшін "әлеуметтік тұрғыдан бейбіт тұрғындар немесе азаматтық мүлік нысанаға алынуын біліп, қасақана" жасалуы керек деп шешті. Осы дәлелдерге сүйене отырып, 1991 жылы Амириядағы баспанаға жасалған бомбалау айырмашылық қағидасын бұзған жоқ, өйткені АҚШ командирлері нысананың азаматтық емес екендігін қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қолданды. Халықаралық Қызыл Крест комитетінің 1987 жылы АПИ-нің 57-бабына қатысты берген түсініктемесінде былай делінген: "Әрине, мұндай шабуылды жоспарлайтындар немесе шешуге шешім қабылдайтындар өз шешімдерін [оларға] берілген ақпаратқа негіздеп қабылдайды, ал олардың шабуыл жасалатын мақсат пен оның нақты сипаты туралы жеке білімі болады деп күтуге болмайды".

Сот ісі

Белгияда тұратын, бомбалаудан туыстарын жоғалтқан жеті ирактық отбасы бұрынғы президент Джордж Бушқа, бұрынғы қорғаныс министрі Дик Чейниге, штаб басшыларының бұрынғы төрағасы Колин Пауэллге және генерал Норман Шварцкопфқа қарсы соғыс қылмыстары деп саналатын 1991 жылғы бомбалауды жасағаны үшін сотқа шағым түсірді. Бұл іс 2003 жылдың наурызында Бельгияның жалпыға бірдей сот төрелігіне кепілдік беруі бойынша қозғалды, бірақ 2003 жылдың тамызында олардың Бельгия азаматтары мен резиденттеріне ғана шектеуден кейін қыркүйекте қабылданбады.