Кіріспе

Гитара скрипкасы немесе Трубадур скрипкасы – гитара мен скрипканың ерекшеліктерін біріктіретін скрипканың кейбір алдағы даму сатыларына ретроспективті берілген заманауи атау. «Гитара скрипкасы» деген атау орта ғасырларда мойынды аспаптардың ең жетілген құрылысын білдірген гитара пішіндес аспаптың белгілі бір кезеңде ребаб және оның гибридтері сияқты кем жетілген типтегі аспаптардан садақты қабылдағанын көрсетуге арналған. Гитараның садақпен пайдаланылуы аспаптың құрылымында өзгерістерге әкелді: үлкен орталық роза тәрізді дыбыс тесігі әртүрлі пішінді бүйірлік тесіктермен алмастырылды; сымдары тартылатын аспаптарға қолайлы жалпақ көпір, сымдардың әрқайсысын жеке тербететін доғалы көпірге уступи орнын; доғалы көпір сымдарды резонаторлық тақтадан жоғары көтеріп, мойындағы сымдарды тоқтатуды өте қиын, тіпті мүмкін емес етті; бұл мәселе тиісті пішін мен өлшемдегі саусақ тақтасын қосу арқылы шешілді (1-суретті қараңыз). Осы кезеңде гитара скрипкасы скрипканың маңызды ерекшеліктеріне ие және оның тікелей алдағысы болып табылады, көбінесе еңкейтілген иықтары бар Minnesinger скрипкасының нәтижесінде пайда болған виолалар емес, 7-ден 12-ге дейін сымы бар гитара пішіндес итальяндық лира арқылы. Қазіргі кездегі мәліметтерге сүйенсек, грек цитарасының мойынды алғашқы гитарасы грек ықпалымен христиандық Шығыста пайда болған. Бұл эволюцияның әртүрлі кезеңдері Утрехт Забур кітабының керемет миниатюраларында нақты бейнеленген. Цитаралардың екі түрі көрсетілген: ежелгі тікбұрышты және кейінірек дөңгелек корпустық дизайн, ал қолдар қосылған жерде испан гитарасының контурына тән белдік немесе қисықтар бар. Көшудің алғашқы кезеңі цитара немесе ротта арқылы көрсетілген, онда қолдар мен көлденең табан испан гитарасының екінші бөлігін аяқтайтын корпус контурын қайталайтын рамамен ауыстырылады. Көшудің келесі кезеңдері мойын мен ладтарды қосумен байланысты. Бұл аспаптардың барлығы саусақтармен тартылады. Бұл кезде садақтың қолданылуы белгісіз болған (шамамен 6 ғасыр) немесе ол тек ребаб түріндегі аспаптармен шектелген деген қорытынды жасауға болады. Садақпен бірге ең ерте танылған гитара скрипкасының бейнесі (2-сурет) 1066 жылы Кесарияда архиерей Феодор жазған және безендірген грек Забур кітабында кездеседі (Британдық кітапхана, Add. MS. 19352). 13 ғасырдың қолжазбаларында және ескерткіштерінде, мысалы, Флоренциядағы Питти галереясындағы Чимабуэтің суретінде (1240–1302) гитара скрипкаларының көптеген мысалдары кездеседі. Римдік-христиандық өнерде сүйікті болған цитароидтердің ежелгі тікбұрышты цитарасынан да параллель эволюция болған сияқты. Бұл жағдайда, Еуропадағы көшуді көрсететін мысалдар көптеп кездеседі. Берлиндегі Этнографиялық мұражайда сақталған 6 ғасырдың неміс роттасы және екі ерте аңглосаксондық жарықтандырылған қолжазбада король Давид ойнаған аспаптар, бірі 700 жылы аяқталған Забур, екіншісі 8 ғасырдың Дарем собор кітапханасында сақталған Беданың қолымен жазылған Кассиодордың «Забурларға түсіндірмесі» – көшудің алғашқы кезеңдерінің мысалдары болып табылады. Осындай типтерден саусақ тақтасын қосу және сымдарды тоқтату арқылы кеңейтілген диапазон алу мүмкіндігінен туындайтын сымдар санын азайту арқылы тікбұрышты крвт немесе крауд дамыды. Мойынды қосу арқылы дөңгелек бұрыштармен төртбұрышты цитердің және денелері төртбұрышқа негіделген, әртүрлі модификациялармен жасалған садақпен ойналатын кейбір аспаптардың шығу тегін түсінуге болады. Бұл типтегі гитара скрипкасының шығу тегі Батыс немесе Оңтүстік Еуропаның бастамасына ғана байланысты емес; оның шығу тегі, скрипкаға ұқсас тип сияқты, Византиялық екені анық. Оны Халифа Уалид II (744) немесе Аббасид әмірі Ахмад (862–866) сарайының қабырғалары мен күмбездерін жабатын фрескалардың арасында табуға болады. Аспапта төрт сымы бар цитра ойнатылып жатыр. Басқа мысалдар Штутгарттың Каролинг Забур кітабында (10 ғасыр); MS. 1260 (Bibl. Imp. Paris) Тристан мен Изольда; Вестминстер аббаттығында сақталған Liber Regalis-те гитара скрипкасы ретінде (14 ғасыр); Савойлық Бона үшін жасалған Сағаттар кітабында (1444–1476), Гаяццо Мария Сфорцаның әйелі; Амиен соборындағы 13 ғасырдың мүсіндерінің бірінде кездеседі. Оны 15 және 16 ғасырлардағы итальян суретшілері де суреттеген.