Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пальмалар туысы
Genus of palms
Борассус (palmyra palm) – Африканың, Азияның және Папуа-Жаңа Гвинеяның тропикалық аймақтарында өсетін бес түрлі шапақ жапырақты пальмалардың туысы.
Borassus (palmyra palm) is a genus of five species of fan palms, native to tropical regions of Africa, Asia, and Papua New Guinea.
Сипаттама
Бұл алып пальмалар биікке дейін өседі және айқын жапырақ іздері бар мықты діңгектері болады; кейбір түрлерінде діңгек, себептері белгісіз, тәждің астында айқын ісінуге ұшырайды. Жапырақтары желдеткіш пішіндес, ұзын, жапырақ тісшелерінің жиегінде тікендері бар (B. heineanus-та тікендер жоқ). Жапырақ қабығының түбінде айқын тілік бар, одан гүлшоғыры шығады; ескі жапырақ қабықтары діңгекте сақталады, бірақ уақыт өте келе түсіп қалады. Барлық Борассус пальмалары екі үйлі, еркек және әйел гүлдері бөлек өсімдіктерде орналасқан; еркек гүлдері ұзын емес, жартылай шеңберлі топтамаларда, иілген гүлшоғырларында былғары гүлқалқандардың арасында орналасқан; әйел гүлдері кең, шар тәрізді және жалғыз, гүлшоғыры осінің бетінде тікелей орналасқан. Жемістері кең, шамамен шар тәрізді, әр жемісте бірден үшке дейін ірі тұқым болады. Жемістің түсі түрлеріне қарай қарадан қоңыр, сары немесе қызыл түске дейін өзгереді; жібектей қабығы хош иісті және тәтті. Әр тұқым ағаш тәрізді эндокарпқа оралған, ол пілдер, маймылдар және басқа жеміс жеушілер жеген кезде қорғайды. Шығу кезінде жас көшет топыраққа қарай өседі және жер бетінде тек бірнеше жапырақ көрінеді; бұл оның саваннадағы өмір ортасындағы жиі болатын өрттерден қорғаныш береді; белгісіз жылдар өткен соң (қалыптасу кезеңі) көшет сабақ түзеді және саванна өсімдіктерінен жылдам өседі, онда ол өртке аз сезімтал болады.
These massive palms can grow up to high and have robust trunks with distinct leaf scars; in some species, the trunk develops a distinct swelling just below the crown, though for unknown reasons. The leaves are fan shaped, long, with spines along the petiole margins (no spines in B. heineanus). The leaf sheath has a distinct cleft at its base, through which the inflorescences appear; old leaf sheaths are retained on the trunk, but fall away with time. All Borassus palms are dioecious, with male and female flowers on separate plants; male flowers are less than long and in semicircular clusters, sandwiched between leathery bracts in pendulous catkins; female flowers are wide, globe shaped and solitary, sitting directly on the surface of the inflorescence axis. The fruits are wide and roughly spherical, and each contains one to three large seeds. Depending on the species, fruit colour varies from black to brown, yellow, or orange; the fibrous pulp is aromatic and sweet to taste. Each seed is enclosed in a woody endocarp, which protects it when the fruit is consumed by elephants, monkeys, and other frugivores. At germination, the young seedling extends downwards into the soil and only a few leaves are visible above ground; this provides some protection against frequent fires in its savanna habitat; after an indeterminate number of years (the establishment phase), the seedling forms a stem and quickly grows above the savanna vegetation, where it is then less vulnerable to fire.
Өсіру және пайдалану
Пальмира пальмалары экономикалық тұрғыдан пайдалы және кеңінен өсіріледі, әсіресе Оңтүстік Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияда. Пальмира пальмасы көптен бері Камбоджа мен Үндістанның ең маңызды ағаштарының бірі болып табылады, онда оның 800-нен астам қолданыс бары бар. Жапырақтары шатыр, кілем, себет, желдеткіш, бас киім, қолшатыр және жазу материалы ретінде пайдаланылады. Шри-Ланкада ол елдің солтүстік бөлігінде көптеп кездеседі, онда оның көптеген пайдасы бар, соның ішінде сироптан жаггер жасау да солардың қатарында. Камбоджада бұл ағаш Анкор-Ват төңірегінде өсетін ұлттық гүлдің символы/белгісі болып саналады. Пальмира пальмалары 100 жылдан астам өмір сүре алады. Көне Үндістанда пальмира жапырақтары жазу қағазы ретінде қолданылған, олардың параллель тамырлары өлшеу құралы ретінде пайдалы болған. Үндістанда жапырақтарының пішіні, мөлшері мен текстурасына сай келетіндері таңдалып, тұзды суға сары май (куркума) қосып қайнатылып сақталады. Жапырақтар жеткілікті түрде кепкеннен кейін, олар пемзамен жылтыратылып, қажетті өлшемге кесіліп, бір бұрышынан тесік жасалады. Әр жапырақта төрт беті болады және жазу үшін қалам (стилус) қолданылады; стиль ағымдық және байланысты. Дайын жапырақтар жиналып, шоғырларға байланады. Қара ағаш қатты, ауыр және берік болып келеді, сондықтан құрылыс үшін, әсіресе суға ұшырайтын құрылыстарда, мысалы, кемежайларда, қоршауларда және қайықтарда жоғары бағаланады. Ағаш көптеген тағам түрлерін береді. Жас өсімдіктерді көкөніс ретінде пісіріп жейді немесе қуырып, ұнтақтап, ұнға айналдырады. Жемістерді қуырып немесе шикі жейді, ал жас тұқымдары да жеңістік. Жас гүлшоғырынан, әйел және еркек гүлшоғырынан тәтті шырын (тодди) алынады, одан арак деп аталатын сусын дайындалады немесе жаггер/пальма қанты деп аталатын шикі қант өндіріледі. Индонезияда ол гула Джава (жава қанты) деп аталады және жава тағамдарында кеңінен қолданылады. Тамырларын кептіріп, odiyal деп аталатын, қатты, шайнауға ыңғайлы дәмдік жасауға болады. Сонымен қатар, ағаш шырыны іш өткізгіш ретінде қолданылады, ал өсімдіктің басқа бөліктеріне де емдік қасиеттер танылған.
Palmyra palms are economically useful and widely cultivated, especially in South Asia and Southeast Asia. The palmyra palm has long been one of the most important trees of Cambodia and India, where it has over 800 uses. The leaves are used for thatching, mats, baskets, fans, hats, and umbrellas, and as writing material. In Sri Lanka, it is more common in the northern part of the country, where it has many uses including the production of jaggery from the syrup. In Cambodia, the tree is a national floral symbol/emblem that is seen growing around Angkor Wat. Palmyra palms can live for over 100 years. In ancient India, palmyra leaves were used as writing paper, with their parallel veins providing a useful rule. In India, mature leaves of suitable size, shape, and texture were chosen and preserved by boiling in salt water with turmeric powder. Once dry enough, the leaf surfaces were polished with pumice, cut to the proper size and a hole was cut in one corner. Each leaf has four pages and a stylus is used to write; the style is cursive and interconnected. Completed leaves are then tied up as sheaves. The black timber is hard, heavy, and durable and highly valued for construction, especially in structures exposed to water, such as wharves, fences, and boats. The tree yields many types of food. The young plants are cooked as a vegetable or roasted and pounded to make meal. The fruits are eaten roasted or raw, as are the young, jelly like seeds. A sugary sap, called toddy, can be obtained from the young inflorescence, both male and female, and this is fermented to make a beverage called arrack, or concentrated to produce a crude sugar called jaggery/palm sugar. It is called gula Jawa (Javanese sugar) in Indonesia and is widely used in Javanese cuisine. The roots can be dried to form odiyal, a hard, chewable snack. In addition, the tree sap is taken as a laxative, and medicinal value has been ascribed to other parts of the plant.
Тамил мәдениетінде
Пальмира ағашы (பனை மரம்) – Тамил Наду штатының ресми ағашы; ол халық тарапынан жоғары құрметке ие және кеңінен қолданылады. Ағаштың жапырақтарын желдеткіш жасауға пайдаланады. Одан сондай-ақ шатырлар да жасайды. Жапырақтар үйдің үстіне төселеді. Бұдан әрі, себеттер, кілемдер, шляпалар және тағы да басқа заттар дайындалады. Көптеген адамдар оның жемісін жейді. Бұл жеміс нунгу деп аталады. Осы жемістен тәттілер де жасалады. Ағашы төсек, үстел, орындық, шкаф және тағы да көптеген нәрселер жасауға қолданылады. Көне заманда осы өсімдіктің қабығынан банан жапырақтарына жазу үшін қарындаштар жасалған. Шри-Ланка үкіметі салалық даму үшін жеке Пальмира даму кеңесін құрды, ал Үндістан үкіметі зерттеулерді қаржыландырды. Жобаның мақсаты – 3,5 миллионнан астам пальмира ағаштары бар Жаффна ауданындағы пальмира өнеркәсібін қайта жандандыру.
The palmyra tree (பனை மரம்) is the official tree of Tamil Nadu; it is highly respected and used by the people. The leaf of the tree is used for fan making. It is also placed for roofs. The leaves are placed on top of a house. It is also used for baskets, mats, hats, and more. The fruit is eaten by many. The fruit is called nungu. This fruit is also used to make sweets. The wood is used for making beds, tables, chairs, cabinets and much more. In ancient times, this plant's bark was used to make pencils to write on banana leaves. The Sri Lankan government has created a separate Palmyra Development Board for the sectoral development and the Indian government has also funded for the research. The project is aimed at reviving the palmyra palm industry in Jaffna district, which has over 3.5 million trees.