Көк бұлт: Соңғы адамның хикаясы

Кіріспе

1901 жылы М. П. Шиелдің британдық ғылыми-фантастикалық романы

Роман

"Көктемгі бұлт" – британдық жазушы М. П. Шиелдің апокалиптикалық "соңғы адам" романы. Ол 1901 жылы жарық көрді. Г. Уэллс "Көктемгі бұлтты" "керемет" деп бағаласа, ал Г. П. Лавкрафт кейіннен романды "нағыз құдіреттілікке шамалы жетпейтін шеберлік және өнермен жазылған" үлгілі таңғажайып әдебиет деп атады. Оқиға Адам Джефсон деген полярлық экспедициядағы бір адамның құпиялы және өлімге алып келетін Көктемгі бұлтты тауып алуы туралы. Көктемгі бұлттың салдарынан дүние жүзіндегі жаппай өлімнен кейін Джефсон әлемнің билеушісі болып, өзінің даңқы үшін алып сарай салады. Ол жас әйелмен кездеседі және екеуі адамзаттың болашағының мұрагерлеріне айналады. Роман 1959 жылғы "Әлем, ет және шайтан" атты американдық фильмнің негізі болды.

Мәтіндік өзгерістер

Роман үш ерекше мәтін түрінде сақталған. Ол алғаш рет J. J. Cameron салған суреттермен бірге, «The Royal Magazine» журналының V том, №27–30, VI том, №31–32, 1901 жылғы қаңтар–маусым айларында серия болып жарияланды. Бұл ең қысқа нұсқасы, және ол А. Рейнольдс Морздың монументальді «М. П. Шильдің шығармалары» (1979–1983) сериясының I томында фото-офсет түрінде шықты. Кітаптың түпнұсқа мәтіні 1901 жылдың қыркүйегінде Лондонның Chatto & Windus баспасында жарық көрді. Бұл ең ұзын нұсқа, және көптеген адамдар оны басым мәтін деп санайды. 1901 жылғы мәтін 2004 жылы Лондондағы Tartarus Press баспасымен сериядағы барлық Камерон суреттерімен және Брайн Стаблфордтың жаңа кіріспесімен бірге әсем басылымда қайта басылды. Hippocampus Press 1901 жылғы мәтінді, бірақ суреттерсіз, С. Т. Джоши редакциялаған «The House of Sounds and Others» (2005) атты жинаққа енгізді. 1901 жылғы мәтін сондай-ақ 2012 жылы Джон Сазерлендтің жаңа кіріспесімен Penguin Classics сериясында жарық көрген басылымда қолданылды. Шиль 1920 жылдары романды сюжетін өзгертпей, тек тілін жетілдіре отырып қайта қарады. Бұл нұсқа алғаш рет Лондондағы Victor Gollancz Ltd. (1929) және Нью-Йорктегі Vanguard Press (1930) баспаларында жарияланды. Бұл соңғы нұсқасы көптеген келесі басылымдарда ең көп таралған мәтін болды. Роман француз, итальян, неміс және испан тілдерінде де жарық көрді.

Сюжет

Бұл әңгіме - медиумның мәтіннің болашақта жазылуы туралы ойлануын жазған жазба. Ол баяндаушы Адам Джефсонның 20-ғасырда "Бореал" кемесімен Солтүстік полюске экспедиция жасағанын көрсетеді. Джефсонның қалыңдығы, Клодаг графинясы, Джефсонға кемеде орын алу үшін өзінің туған інісін уландырады, өйткені экспедиция бұрын-соңды жоспарланғандардың ішіндегі ең жақсыларының бірі ретінде белгілі болды. Бірнеше жыл бұрын қайтыс болған миллионер өзінің өсиетінде бірінші болып полюске жететін адамға миллиондаған доллар төлейтінін айтқан. Джефсон кетер алдында полярлық зерттеулерге қарсы сөйлеген діни қызметкерді естиді, ол барлық бұрынғы экспедициялардың сәтсіздігін Құдайдың еркі деп атайды және Құдайдың еркіне қарсы әрекет етуге тырысқандарға қорқынышты тағдыр болжайды. Джефсон ғаламның "ақ" және "қара" деген түсініксіз "қуаттар" арасындағы күрес орны екенін мәлімдеген адаммен кездесуін еске алады, олар үстемдік үшін күреседі. Полярлық сапар барысында Джефсон өзінің бағытын осы құпия күштердің басқарып отырғанын біледі. Ол айналмалы сулы үлкен көлді, жазулар салынған тас аралды табады. Мұны көрген Джефсон құлап қалады. Ол қосына оралғанда, ерекше персиктің иісімен ауырып, іштің толқығанын сезінді. Ол аспанда жайылып жатқан қызыл бұлтты да байқады. Саяхат барысында ол өлі жануарларды табады, олардың барлығы зардап шекпеген, ал ол өз экипажының өлімі туралы біледі. Кемені басқару оңай болғандықтан, ол өздігінен жолға шығады. Алдымен ол солтүстік аралдарға барады, бірақ жердің түкпір-түкпірінен келген барлық түрлі нәсілдердің өлімін көргеннен кейін (ашудың нәтижесі, өлім әкелетін бұлттан құтылу) және мәйіттерге толы кемелермен кездескеннен кейін ол өлі құрлыққа келеді, Лондон арқылы жүріп, бұлт туралы жаңалықтар іздеу. Ол тірі қалғандарды іздеді, бірақ барлық бөгеттерді ашулы көпшілік бұзған. Кейіннен ол Шиелдің жақын досы Артур Маченнің үйіне барады, оны өлі деп табады, ол ақырына дейін өлең жазып отырды. Сол жерден ол өзінің бүкіл оқиғасын жазатын кітапшасын табады. Кітаптың соңғы бөліктерінде Джефсонның ақылсыз өркөкіректікке түсуі сипатталады: түрік киімін киіп, өзін монарх деп жариялайды және қалаларды (оның ішінде Париж, Бордо, Лондон және Сан-Франциско) ләззат үшін өртейді. Ол өмірін бір ғана іске арнады, ол Имброс аралында үлкен және ғаламат алтын сарай салу, оны Құдайға құрбандық үстелі және өзіне сарай ретінде бағыштамақ. Ол сарайда он жеті жыл жұмыс істейді, бірнеше рет жұмыстан бас тартып, оны аяқтағанша, оның бекерлігін мойындайды. Константинополь арқылы саяхаттап жүргенде, ол әлемдегі ештеңе туралы білмейтін жиырма жастағы жалаңаш әйелмен кездеседі. Ол оған қанша жамандық жасаса да, оның соңынан еріп жүреді. Бірте-бірте ол қызды қабыл алады, бірақ оны аузын жауып тұруға мәжбүрлейді. Ол қыздың тез үйренетінін көріп, таңғалады. Қыз (оның орнына "l" деп "r" деп айта алмайтын) бүкіл өмірін Түркияның патша сарайының астындағы жертөледе өткізгенін және Джефсон Константинопольді өртеп жібергенге дейін әлем туралы ештеңе білмейтінін айтады. Ол Киелі кітапты терең зерттеп, байлыққа ұмтылған адамдарды "қарақатталғандар" деп атайды. Джефсон қызға деген сүйіспеншілігін арттыруға қарсы күрес жасайды, адамзатты жоюды қалайды. Соңында ол Англияға бара жатқанда, оған Франция үстінде қызғылт бұлттың қайта пайда болғаны туралы телефон соқты. Ол оған жүгіріп келеді, оны әйелі ретінде құшақтап, бұлттан құтылудың жолын табуға үміттеніп. Ол оған Құдай өзінің өлуіне жол бермейтініне сенуін айтады. Ол өзінің жазбасын үш апта өткеннен кейін қызғылт бұлт пайда болмайтынын және олардың екеуінің болашақ адамзат ата-бабалары болатынын күтетінін айтып аяқтады.

The story, a recording of a medium's meditation over the future writing of the text, details the narrator, Adam Jeffson, on an expedition to the North Pole during the 20th century on board the Boreal. Jeffson's fiancée, the Countess Clodagh, poisons her own cousin to secure a place on the ship for Jeffson, because the expedition was known to be one of the best ever planned. A millionaire, who died some years previously, had provided in his will for the payment of millions of dollars to the first person to reach the Pole. Before Jeffson leaves, he hears a priest speaking against polar research, calling the failure of all previous expeditions the will of God, and prophesying a terrible fate for those who attempt to go against God's will. Jeffson remembers meeting with a man who claimed that the universe is a place of strife between vague "powers", "The White" and "The Black", which vie for dominance. Throughout the polar journey, Jeffson discovers that his course has been guided by these mysterious forces. He finds a huge lake of spinning water, with a rocky island inlaid with inscriptions. Upon seeing this, Jeffson faints. When he returns to his camp he feels nauseated after having smelled a peculiar peach like odour. He also notices a moving purple cloud, spreading in the heavens. During the journey, he discovers dead animals, all without injury, and he learns of the death of his crew. The ship being fairly easy to operate, he sets out by himself. First, he travels towards northern islands, but upon seeing the death of all various races from around the Earth there (the result of an exodus, escaping the death bringing cloud), and meeting ships crowded with corpses, he comes instead to the dead continent, walking through London, searching for news of the cloud. He looks for any survivors, but finds all barricades broken through by mad crowds. Later, he goes to the house of Arthur Machen (a close friend of Shiel's), whom he finds dead, having been writing a poem until the very end. There, he finds the notebook into which he writes his whole narrative. The later parts of the book describe Jeffson's descent into mad pompousness: adopting Turkish attire, he declares himself monarch and burns down cities (including Paris, Bordeaux, London, and San Francisco) for pleasure. He then commits his life to one task, the construction of a huge and colossal golden palace on the isle of Imbros, which he means to dedicate as an altar to God and a palace to himself. He spends seventeen years on the palace, several times abandoning the work, until its completion, when he recognises the vanity of it. While travelling through Constantinople, which he also burns down, he meets a twenty year old naked woman who is without the slightest knowledge of anything in the world. She continues to follow him, no matter how he mistreats her. Gradually, he accepts her, but forces her to wear a veil over her mouth. Her speed at learning astonishes him, so he teaches her to speak, read, cook, fish, and dress. The girl (who is unable to pronounce "r", instead saying "l") reveals that she had lived her whole life in a cellar below the royal palace of Turkey, and that she knew nothing of the world until she was freed when Jeffson burned down Constantinople. She becomes absorbed in the Bible and declares the humans who sought for riches as "spoiled". Jeffson struggles mightily against his growing affection towards the girl, wishing to end the human race. At the end, when he leaves to go to England, she telephones him about the re appearance of the Purple Cloud over France. He rushes to her, embracing her as his wife and now hoping to find a way to escape the cloud. She tells him to trust that God will not allow her to die. He concludes his writing by saying that he has accepted his role and that after three weeks have passed no purple cloud has appeared, and he looks forward to the two of them becoming the progenitors of future humanity.