Кіріспе

Ағаш түрі Нигериядағы қала

Энтандрофрагма цилиндрикум – Мелия тұқымдасының Энтандрофрагма туысына жататын ағаш. Ол көбінесе сапеле немесе сапелли (/s//ə/'/p//iː//l//iː/ səPEElee) немесе сапеле магоганы, сондай-ақ абудикро, асси және муйову деп аталады.

Атаудың шығу тегі

Сапеле атауы Нигериядағы Сапеле қаласынан шыққан, онда осы ағаш көптеп өседі. African Timber and Plywood (AT&P) компаниясы, United Africa Company компаниясының бөлімшесі, осы жерде Сапеле ағашын, Triplochiton scleroxylon, Obeche, махоган және Khaya ағаштарымен бірге өңдеп, Сапеле порты арқылы бүкіл әлемге экспорттаған. Қаланың аты жергілікті құдайды еске алу үшін Urhobo тіліндегі Uriapele сөзінің ағылшынша нұсқасы екені айтылады. Британдық отаршылдық билік сол кездегі кішкентай елді мекеннің атын Сапеле деп өзгертіп, оны айтуды жеңілдеткен деп саналады.

Сипаттама

Энтандофрагма цилиндрикалық тропикалық Африкаға тән. Әр түрлі елдерде қорғалатын популяциялар мен кесуге шектеулер қойылған. Бұл түрдің биіктігі 45 метрге дейін жетеді. Ганада 198 фут (алпыс метрге) дейін биіктікке жететіні хабарланған. Жапырақтары құрғақ маусымда түсіп, кезектесіп орналасқан, қауырсын тәрізді, 5-9 жұп жапырақшалары бар, әр жапырақшасы шамамен 10 см ұзындықты құрайды. Гүлдері ағаш жапырақтары түскен кезде кең таралған гүлшоғырларда пайда болады, әр гүлдің диаметрі 5 мм шамасында, бес сары жапырақтары бар. Жемісі – шамамен 10 см ұзындығы мен 4 см ені бар, төмен қарай ілінген қапсула; піскен кезде ол 15-20 тұқымды шығару үшін бес бөлікке бөлінеді.

Қолданылуы

Бұл коммерциялық маңызды қатты ағаш махоганды еске түсіреді және Meliaceae тұқымдастығының бір бөлігі болып табылады. Оның түсі қараңғырақ, ерекше текстурасы бар, әдетте текстура маңызды жерлерде қолданылады. Сапель ерекше жылтыр түсімен бағаланады, ол ашық қызғылттан қоңыр, алтыннан қызылға дейін өзгереді. Оның тығыздығы 640 кг/м³ және өрілген талшықтары бар, бұл оны өңдеуді біршама қиын жасайды. Нағыз махоганды CITES II тізіміне енгізілгендіктен, соңғы жылдары сапельге деген сұраныс артты. Ол жиһаз, ағаш бұйымдары, шпон, люкс еден жабындары, музыкалық аспаптар және қайық жасауға қолданылады. Оның ең экзотикалық қолданылуының бірі – музыкалық аспаптарда қолдану. Ол акустикалық гитаралардың артқы және бүйір жақтарына (кейде алдыңғы жағына да) және электр гитаралардың корпусына қолданылады. Сонымен қатар, укулеленің мойын бөлігін және 26 және 36 тарлы арфаларды жасау үшін де пайдаланылады. 1990 жылдардың соңында ол баск перкуссиялық аспабы txalaparta үшін тақта ретінде қолданыла бастады.