Кіріспе

Англия парламенті Оксфорд парламенті (1258), сондай-ақ Ақымақ парламент және Бірінші ағылшын парламенті деп аталады, Англияның Генрих III билігі кезінде жиналды. Ол ең алдымен Оксфордтың ережелері, конституциялық реформалар жиынтығы ретінде белгілі, бұл патшаны барондар кеңесінің кеңесі бойынша басқаруға мәжбүр етті.

Атауы

Парламент "Ақылды" деп аталды, себебі латын тіліндегі Liber de Antiquis Legibus хроникасында "Hoc anno fuit illud insane parliamentum apud Oxoniam" деп жазылған. Алайда тарихшылар А. Г. Литтл мен Р. Л. Пул сөздің түпнұсқа мәтінінде ауыстырылып жазылғандығын және оның орнына бастапқыда Insigne деп оқылған болуы мүмкін екенін көрсетті. Сондықтан, ол бастапқыда "illud insigne parliamentum" ("осы көрнекті парламент") деп оқылатын.

Өмірбаян

1250 жылдары барондардың арасында Генрих III-ге қарсы наразылық кең тараған. Оның себептері оның Люсиньяндық ағайындылары Уильям мен Эймер де Валенске деген сүйіспеншілігінен туындады. Генрихтің екінші ұлы Эдмунд Краучбек үшін Сицилия патшалығын жаулап алудың нақты емес жоспарларына қарсылық болды. 1255 жылы король парламентке Сицилиялық науқанның бір бөлігі ретінде папаға 100 000 фунт стерлинг берешегі бар екенін хабарлады. Англия банкісінің инфляция калькуляторы 1255 жылы 100 000 фунт стерлинг 2021 жылы 125 142 401,27 фунт стерлингке тең болады деп есептейді. Патшаның басқа да қарызы бар еді. 1256 және 1257 жылдары барондар Генриге қаржылық проблемаларын шешу үшін қажетті салықтарды беруден бас тартты. Патшаның позициясы ағылшын әскерлері Уэльсте Лливелин ап Груффудтың қолынан бірнеше рет жеңілгеннен кейін әлсіреді. Қаржыны іздеп, патша 9 сәуірде Вестминстерде парламент шақырды. 12 сәуірде бір топ магнаттар жиналып, патшаның қаржы сұрауына қарсылық білдірді. Бұлар Ричард де Клэр, Роджер Бигод, Саймон де Монфорт, Пётр Савойский, Хью Бигод, Джон Фицджеффри және Пётр де Монфорт болды. Барондарға патшаның өтінішіне жауап беру үшін үш күн уақыт берілді, ал белгіленген күні графтар, барондар мен рыцарьлар тобы патша мен оның үлкен ұлы, болашақ Эдуард I-ге қарсы шығып, Вестминстер залында толық қаруланды. Олар патшадан реформаларға келісуін талап етті, ал Генрих олардың қандай кеңестеріне келіссе, соған келісуін Ізгі хабарларға ант етті. Келісім 2 мамыр күні екі хатпен тіркелді. Біріншісі бойынша, патша Рождествоға дейін барондарының кеңесімен реформалар енгізетінін және барондар патшаға жаңа салықтар салуға келісетінін айтты. Егер патша өз сөзін сақтамаса, ол қауымнан шығарылатын. Екінші құжатта король реформа бағдарламасын жиырма төрт адамнан тұратын кеңес дайындауға келісті. Оның жартысы король кеңесінен, жартысы бароннан сайланды. Осылайша, 24 елші өз ұсыныстарын сол қалада жиналатын парламентте білдіретін.

Іс-шаралар

11 маусымда Оксфорд парламентте Генрих Оксфордтың ережелерінде көрсетілген жаңа үкімет формасын қабылдады, онда билік министрлік тағайындауларды, жергілікті әкімшілікті және патша сарайларын қадағалауды бақылайтын он бес адамнан тұратын кеңеске берілді. Сонымен қатар, жылына үш рет жиналатын Парламент осы кеңестің жұмысын бақылайтын болады. Генрих осы шарттарға келісті, ал он бес адамнан тұратын кеңес құрылды. Мүшелер арасында Симон де Монфор, Питер де Монфор, Савойлық Бонифаций Кентерберий архиепискобы, Ворчестер епискобы, Норфолк графы, Глостер графы, Херефорд графы, Уорвик графы, Альбемарль графы, Хью Бигод, Савойлық Петр II, Роджер де Мортимер, Джеймс де Ауделей және Джон Маунсел болды.

Салдары

Парламент қарары ұзаққа созылмады. Папа Сицилия тағына қатысты міндеттерінен патшаны босатты, яғни оған Парламент берген қосымша салықтармен қамтамасыз етілген қаражатты талап етпеді. Бұл мәселе Франция королі Людовик IX-ға жеткізілді, ол Генрих пен барондар арасындағы Амиенс мизасында төреші ретінде әрекет етті. Луи өзінің корольдік әріптесі үшін шешім қабылдады, Оксфорд парламентте жасалған келісімді бұзып, Генридің Парламентке министрлерді тағайындауға мүмкіндік беру қажеттілігін болдырмады, оның орнына бұл билікті өзіне қайтарып берді. Бұл көп ұзамай екінші барон соғысына әкелді, Симон де Монфорт бастаған күштер патшаға қарсы көтерілді. Барондардың алғашқы шабуылынан кейін Генридің феодалдық әскері шақырылып, Нортгемптон шайқасында жеңіске жетті. Монфорт пен Генрихтің күштері келіспей қалды, нәтижесінде Леуес шайқасы болды, онда барондар жеңіске жетті және Леуес мизасы болды. Принц Эдуард бірнеше айдың ішінде тұтқынға алушылардан құтылып, Англияны қайтадан жаулап ала бастады. Монфорт әскерлері Евешемде тұтқындалып қалды, ал содан кейінгі шайқаста ол қаза тапты, ал оның әскерлері Эдуардтың әскерлерімен жеңілді. Барондар қарсылық көрсетуді жалғастырды, бірақ 1266 жылдың қазанында Кенилворттың диктумы кешірім берді, нәтижесінде олар берілді.

Мұра

Питер де Монфорттың парламенттік немесе пролокутор рөлі 1377 жылы ресми түрде басталған Қоғамдық палатаның спикерінің бастауы болды.