Кіріспе

Виджеянанда Даханаяке (; 22 қазан 1902 жыл - 4 мамыр 1997 жыл) – Шри-Ланка саясаткері. Ол 1959 жылдың қыркүйегінен 1960 жылдың наурызына дейін Цейлонның премьер-министрі болды. Галледегі консервативті отбасында Дон Виджеянанда Даханаяке ретінде дүниеге келген ол Галледегі Ричмонд колледжінде және Маунт-Лавиниядағы С. Томас колледжінде білім алды. Ол Галледегі Сент-Алойзиус колледжінде мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін 1939 жылы Галле қалалық кеңесіне солшыл ретінде сайланып, Галле қаласының мэрі болды. 1944 жылы Цейлонның Мемлекеттік кеңесіне сайланды, одан кейін Өкілдер палатасына сайланды. Ол 1947 жылдан 1977 жылға дейін Галледен парламент депутаты болды, 1960 жылы қысқа үзіліс болды. 1956 жылы ол министрлер кабинетіне білім министрі болып тағайындалды. 1959 жылдың 26 қыркүйегінде С. В. Р. Д. Бандаранайке қаза болғаннан кейін ол күтпеген жерден премьер-министрлік қызметке ие болды. Оның уақытша премьер-министрлік қызметі қысқа болды, себебі ол Бандаранайке құрған коалицияны сақтап қала алмады. Ол министрлер кабинетін таратып, жаңа сайлауды жариялады, осы мақсатта өз партиясын құрды. 1960 жылғы наурыз сайлауында парламенттік мандатын жоғалтса да, екі айдан кейін өткен жалпы сайлауда оны қайта жеңіп алды. 1960 жылдан 1965 жылға дейін оппозицияда отырып, ол 1960 жылдан 1965 жылға дейін ішкі істер министрі болды және 1970 жылдан 1977 жылға дейін тағы да оппозицияда болды. Содан кейін 1986 жылдан 1988 жылға дейін кооперативтер министрі қызметін атқарды. Ол өзінің заманындағы барлық ірі партиялардан кандидат болды және парламенттегі ең ұзақ сөйлеген сөзімен рекордты иеленді – он үш жарым сағат.

Ерте өмір және білім

Ол Галледегі Ричмонд-Хиллдегі Дангедерада егіз болып дүниеге келді және Виджаянанда Пиривенаның атымен Дон Виджеянанда Даханаяке деп аталды. Оның әкесі Дон Дионисий Пандита Сепала Даханаяке, Мухандирам болған, кейін Галледегі Каккери Мудлияр қызметін атқарды және шығыс тілдері бойынша ғалым еді. Оның егіз бауыры Қалианаприя Даханаяке болды. Даханаяке алғаш Галледегі Риппон қыздар мектебінде, содан кейін Коломбодағы Турстан жолындағы Мемлекеттік ағылшын тілі оқыту мектебінде білім алды, одан кейін орта білімін Ричмонд колледжінде (Галле) және Маунт-Лавиниядағы С. Томас колледжінде жалғастырды.

Оқытушылық мансап

Галледегі Сент-Алойзиус колледжінің оқытушылық құрамына қосылды, онда ол ағылшын тілі, математика, тарих және география пәндерін оқытты, сондай-ақ Махарагамадағы педагогикалық колледжде оқуын жетілдірді. Бұған қоса, ол колледждің жеңіл атлетика және жасөспірімдер крикет командаларын жаттықтырды, ағылшын әдеби клубы мен пікірсайыс үйірмесін ұйымдастырды. Ол сонымен қатар студенттердің британдық отарлық басқаруға қарсы наразылықтарын ұйымдастырды.

Алғашқы жылдар

Даханаяке тәуелсіздікке дейінгі саясатқа мұғалім болып жұмыс істеген кезінде қатысып, кейін толық уақытты саясатқа ауысты. Троцкишіл Ланка Сама Самажа партиясының мүшесі ретінде ол Кумбальвелла округінен Галле қалалық кеңесіне сайланды және 1944 жылға дейін осы қызметте болды. 1939 жылы Галле қаласының тұңғыш мэрі болып сайланып, 1941 жылға дейін қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс алыс Шығыста басталғанда, Ланка Сама Самажа партиясы британдықтардың соғысқа қатысуын қолдаудан бас тартты. Даханаяке соғыс кезінде ереуіл ұйымдастырғаны үшін полиция тарапынан қудаланды, бұл британдық отарлық басшылығын ашуландырды. Ол сотта адвокатсыз өзінің қорғауын жүргізіп, патшалық прокуратурасының ісін жеңіп шықты. Парламентте ол алғашқы бюджеттік мәлімдеме кезінде он үш жарым сағат сөйледі, бұл ең ұзақ сөйлеу рекорды болып табылады. Кейін ол доктор Н.М. Перера басшылығымен Ланка Сама Самажа партиясына қайта қосылып, 1952 жылғы жалпы сайлауда Ланка Сама Самажа партиясынан сәтті сайланды және өзінің мандатын сақтап қалды. Ол премьер-министр Дудли Сенанаяке Галле қаласына келген кезде өткізген қабылдау үшін партиядан қуылды.

Парламентте қайтадан

1960 жылы шілдеде Галле округінен Ланка Пражатантравади Пакшая партиясынан жалпы сайлауда жеңіске жетіп, В. Д. С. Абейгоонаварденаны жеңіп парламентке сайланды. Ол оппозициядағы орынды иеленіп, 1963 жылы Бандаранайке қазасына қатысты тергеу комиссиясына куәлік беру үшін шақырылды. Сол жылы Видйодая университетінің құрметті докторлық дәрежесін алып, «Доктор Виджеянанда Даханаяке» деген атауды қабылдады. 1964 жылы Даханаяке премьер-министр Сирима Бандаранайке үкіметінің шетелдік валюта тапшылығына байланысты, әр адамға айына екі метрге дейін мата бөлу саясатына наразылық білдіріп, парламент залына амуде (жергілікті тоқыма мата) киіп кіруге тырысқанда кеңінен танылды, бірақ оған рұқсат берілмеді. Келесі күні газеттерде Даханаяке амудедегі суреті жарияланды.

Жеке өмір

Даханаяке қарапайым адам еді. Премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін ол Сравасти Мандираядағы бөлмесінен екі ескі чемоданға өз заттарын салып, Храм-Триске көшті. Ол премьер-министрдің жатын бөлмесі тым үлкен екенін сезіп, оны бөліп жасады. Сайлауда жеңіліске ұшырағаннан кейін премьер-министр қызметінен кеткен соң, ол жеке заттарын сол чемоданға жинап, Храм-Тристен Галле қаласына аттанды. Өмірі бойы отбасы құрмады.