Шри-Ланка президенті Ранасингхе Премадаса өмірі мен қызметі
Ranasinghe Premadasa
Ранасингхе Премадаса – 3-й президент Шри-Ланки (1989-1993), рекордсмен по сроку премьерства. Биография, награды, семья и политическая карьера политика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шри-Ланка президенті 1989-1993 жылдары.
President of Sri Lanka from 1989 to 1993
Шри-Ланкабихиня Ранасингхе Премадаса (Raṇasiṃha Premadāsa; Raṇaciṅka Pirēmatācā; 23 маусым 1924 – 1 мамыр 1993) – 1989 жылдың 2 қаңтарынан 1993 жылы қаза тапқанға дейін Шри-Ланканың үшінші президенті. Сондай-ақ ол 1978 жылдың 6 ақпанынан 1989 жылдың 2 қаңтарына дейін Шри-Ланканың премьер-министрі қызметін атқарды. Бұл Премадасаны шамамен 11 жыл бойы үздіксіз қызмет еткен Шри-Ланканың ең ұзақ премьер-министрі етеді. Ол 1986 жылы президент Ж.Р.Джайвардене тарапынан Шри-Ланканың ең жоғары азаматтық наградасы – Шри-Ланкабихинямен марапатталған алғашқы адам болды.
Sri Lankabhimanya Ranasinghe Premadasa ( Raṇasiṃha Premadāsa; Raṇaciṅka Pirēmatācā; 23 June 1924 – 1 May 1993) was the third President of Sri Lanka from 2 January 1989 until his assassination in 1993. He also served as Prime Minister of Sri Lanka from 6 February 1978 to 2 January 1989. This makes Premadasa the longest serving uninterrupted Prime Minister of Sri Lanka, having served in the post for nearly 11 years. He was the first person to be conferred with Sri Lanka's highest civilian award, the Sri Lankabhimanya in 1986 by President J. R. Jayewardene.
Ерте өмір
Ранасинге Премадаса 1924 жылғы 23 маусымда Косгодадағы Ричард Ранасинге (Ранасинге Мудалали) мен Хоранадағы Батувитадағы Батувита Жаясинге Арачиге Энсина Хаминнің отбасында дүниеге келді. Премадаса бес баланың ең үлкені, үш әпкесі мен бір інісі болған. Оның әкесі Коломбода көлік бизнесімен айналысып, рикшаларды пайдаланған. Ол алғашқы білімін Вен. Велтара Шри Паннанда басқаратын Пурварама ғибадатханасында алды, ал орта білімін Лоренц колледжінде (Скиннер жолы, Оңтүстік Марадана) және ректор Фр. Ле Гок басқаратын Санкт-Джозеф колледжінде (Коломбо) алды. БҰҰ-дан Премадаса 1956 жылғы жалпы сайлауға Руванвелла сайлау округінен қатысты, бірақ Н. М. Перераға жеңілді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін ол Дудли Сенанаяке басшылығымен партияны қайта ұйымдастыру жұмысына Ж. Р. Жаеварденеге қосылды және 2500 Будда Джаянти мерекесін ұйымдастыру үшін үкімет тағайындаған буддалық кеңестің діни істер комитетінің хатшысы қызметін атқарды. Келесі жылы ол 3 қазанда Ж. Р. Жаевардене ұйымдастырған Кандиге қарсылық шеруіне қатысты. Шеруді Ымбұлгодада С. Д. Бандаранаяке басқаратын бұзақылар тоқтатып, бұзды. 1960 жылғы наурыз айында өткен жалпы сайлауда Премадаса Коломбо Орталығынан үшінші Парламент депутаты болып сайланды. Ұзаққа соқпаған Дудли Сенанаяке үкіметі үш айдың ішінде құлап, 1960 жылғы шілдеде өткен жалпы сайлауда ол Коломбо Орталық сайлау округінің үш депутаты ішінде төртінші орынды иеленді. 1961 жылы ол Сіркелі бақтардан сайланып, Коломбо қалалық кеңесіне қайтадан оралды және 1965 жылға дейін қызмет етті. Осы кезеңде ол кедей отбасылар үшін балалар бақшаларын ашуға және жастарға тігін және киім тігу орталықтарын ашуға жұмыс істеді.
Ranasinghe Premadasa was born on 23 June 1924 at Dias Place, Colombo 11, to the family of Richard Ranasinghe (Ranasinghe Mudalali) of Kosgoda and Battuwita Jayasinghe Arachchige Ensina Hamine of Batuwita, Horana. Premadasa was the oldest of five children, three sisters, and one brother. His father was engaged in the transport business in Colombo employing rickshaws. He received his early education at the Purwarama temple under Ven. Welitara Sri Pannananda and secondary education at Lorenz College, Skinner's Road, South Maradana and at Saint Joseph's College, Colombo under Rector Fr. Le Goc. From the UNP, Premadasa contested the 1956 general election from the Ruwanwella electorate but lost to N. M. Perera. Following his defeat, he joined J. R. Jayewardene working for the party reorganization under Dudley Senanayake and served as the secretary of the Religious Affairs Committee of the Buddhist Council appointed by the government to organize the 2500th Buddha Jayanthi celebrations. The following year he joined the protest march to Kandy on 3 October, which had been organized by J. R. Jayewardene. The march was disrupted at Imbulgoda by thugs led by S. D. Bandaranayake. Premadasa was elected as the third Member of Parliament from Colombo Central in the March 1960 general election. The short lived Dudley Senanayake government was defeated in three months and in the July 1960 general election that followed he polled fourth in the three member constituency of Colombo Central. In 1961, he re entered the Colombo Municipal Council having been elected from the Cinnamon Gardens Ward and served till 1965. During this time, he worked to open preschools for poor families and initiated vocational training centres in sewing and tailoring for the youth.
Жергілікті басқару, тұрғын үй және құрылыс министрі (1977-1978)
Премадаса 1977 жылғы жалпы сайлауда Коломбо Орталық округінен парламент депутаты болып қайта сайланды және Парламент басшысы, сондай-ақ жергілікті басқару, тұрғын үй және құрылыс министрі болып тағайындалды. Қауіпсіздік күштері көтерілісті қатыгездікпен басып таңбалады және оның көптеген көшбасшыларын өлтірді.
Premadasa was re elected as the first member of parliament for Colombo Central in the general election in 1977 and was appointed the Leader of the House and the Minister of Local Government, Housing and Construction. The security forces brutally put down the revolt and killed many of its leaders.
Ақша-кредит саясаты
Премадаса сонымен қатар, экономикалық дамуды халық деңгейінде ілгерілетуге баса назар аударды, тұрғын үймен қамтамасыз ету, кедейлікті жеңілдету және жағдайын жақсартуға күш салды. Ол таза сумен, көлік инфрақұрылымымен, мектептермен және денсаулық сақтау орталықтарымен жабдықталған үлгілі ауылдар салуға шақырып, қолдау көрсетті. Ол кедей аймақтарда, көбінесе киім өндірісімен байланысты шағын өнеркәсіптерді құруға көмектесті, фабрика иелеріне төмен пайызбен несие берді және АҚШ мен Еуропаға арналған тоқыма квоталарының бір бөлігін ұсынды. 1990 жылы Нью-Дели IPKF күштерін кері шақырғанмен, үкіметтің LTTE-мен соғысы жаңадан басталды, бұл бес жылдан кейін тоқтап қалған Екінші Илам соғысының бастауы болды. 1990 жылы Шри-Ланка полиция қызметкерлерінің қаны төгілді, бұл оқиға Премадасаның өтініші бойынша полиция қызметкерлері Баттикалоада LTTE-ге тапсырылғаннан кейін болды, кейіннен олар сол қызметкерлерге берген қарумен өлтірілгені анықталды.
Premadasa also concentrated on a grassroots level economic development drive, focusing on the provision of housing, poverty alleviation and the upliftment of the poor. He encouraged the building of model villages with clean water, transport infrastructure, schools and health centres. He encouraged the establishment of small scale industries (mostly garment related) in poor areas by giving factory owners low interest loans and a share in textile quotas for the United States and Europe. While the IPKF was recalled by New Delhi in 1990, the government's war with the LTTE resumed, beginning Eelam War II, which ended in a stalemate five years later. The 1990 massacre of Sri Lankan Police officers, which occurred after the policemen were asked to surrender to the LTTE in Batticaloa at Premadasa's request, was later established to have been performed with the same weapons he had supplied them.
Импичментке қарсы іс-қимыл
1991 жылдың қыркүйегінде Премадаса парламентте оның екі күшті қарсыласы – Лалит Атулаттмудали мен Гамини Дисанаяке бастаған импичмент талпынысына тап болды. Ол парламентті жабық отырысқа шақыру арқылы бұл талпынысты жеңді, ал спикер М. Х. Мохамед импичментті қолдаған бірнеше парламентарийлер қорқытуларға ұшырағаннан кейін қолдауларын кері тартып алғандықтан, қолтаңба жетіспейді деген сылтаумен жоққа шығарды. Премадаса Атулаттмудали мен Дисанаяке партиядан шығарды, олар өздерінің «Демократиялық Біріккен Ұлттық Фронт» (ДҰҰФ) саяси партиясын құрды.
In September 1991, Premadasa faced an impeachment attempt in parliament led by his two formidable rivals in the UNP, Lalith Athulathmudali and Gamini Dissanayake. He defeated the attempt by adjourning Parliament and Speaker M. H. Mohamed dismissed the impeachment stating a lack of signatures after several parliamentarians who supported the impeachment later withdrew their support after facing threats. Premadasa expelled Athulathmudali and Dissanayake from the party, who then went on to form their own political party, the Democratic United National Front (DUNF).
Елдің атауының өзгеруі
1992 жылы Премадаса елдің ағылшын тіліндегі атауын Шри-Ланкадан Шри-Ланкаға өзгертті, бұл елдің бағын жақсартады деген болжаммен, соothsayer-лердің кеңесі бойынша. 1993 жылы оның қазасынан кейін бұл өзгеріс кері қайтарылды. Жарылыс Коломбодағы Хулфсдорптың Армор-стрит Грандпас қиылысында болды, президент Премадаса Сагатхадаса стадионынан Галле-Фейс-Гринге қарай бет алған шеруді ресми емес түрде қадағалап отырды. Жанарлы құрылғыны қолданған адам кейіннен Кулавирасингам Веракумар, немесе «Бабу» деп танылды, ол президенттің жеке күзетшісі Э.М.П. Мохидиннің жақын досы болған. Ол велосипедпен президентке жақындап, оны президенттің Range Rover-інің жанына тастап, қауіпсіздік қызметкерлері тоқтатуға тырысқанда президентке қарай бет алды. Дегенмен, Мохидин оның президентке жақындауына жол берді, сол сәтте Веракумар жарылғыш құрылғыны іске қосты. Жарылыстан Мохидин, Ронни Гунасинге және Премадасаның көптеген жеке қызметкерлері қаза тапты. Тағы 38 адам жарақат алды, оның ішінде жеті адамның жағдайы ауыр болды. Премадаса мен оның күзетшілері жоғалып кеткендіктен, жағдайды түсінбеушілік пен әрекетсіздік биледі. Оның қазасы екі сағаттан кейін ғана жеке дәрігері растады, президенттің денесі сағаты мен жүзігі арқылы танылды. Жарылыс болған жер бірнеше сағат ішінде тазартылды, тиісті тергеу жүргізілмей тұрып. Мамыр мерекесіне арналған шеру жарылыстан кейін де біраз уақытқа дейін жалғасты. Президенттің қазасынан кейін бірнеше сағаттан соң бүкіл елде коменданттық сағат енгізілді. Премьер-министр Дингири Банда Виджетунга сол күні түстен кейін жаңа президент міндетін атқарушы ретінде ант берді. Үкімет президент Премадасаның қазасын жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-ге дейін жарияламады, содан кейін мемлекеттік телеарна Rupavahini оқиға туралы BBC-нің репортажын көрсетті. Жеңіске дейін ұлттық аза тұру жарияланды. Полиция жанкешті деп күдіктелген жас жігіттің кесілген басын тапты, оның аузынан LTTE-нің белгілері бар цианидтік капсула табылды. Оның мемлекеттік жерлеу рәсімі 1993 жылдың 9 мамырында Коломбодағы Тәуелсіздік алаңында өтті.
In 1992, Premadasa changed the country's English name from Sri Lanka to Shri Lanka on the advice of soothsayers, who predicted it would improve the country's fortunes. The change was reverted after his assassination in 1993. The explosion took place at Armour Street Grandpass Junction in Hulftsdorp, Colombo while President Premadasa was unofficially supervising the procession as it was heading towards the Galle Face Green from Sugathadasa Stadium. The suicide bomber was later identified as Kulaveerasingam Veerakumar alias 'Babu', a close friend of the President's valet E. M. P. Mohideen. He rode a bicycle towards the President, left it near the President's Range Rover and walked towards the President when security personnel attempted to stop him. Despite this, Mohideen allowed him to get close to the President, when Veerakumar detonated the explosive device. Killed in the explosion were Mohideen, SSP Ronnie Gunasinghe and most of Premadasa's personal staff. Another 38 people were injured in the bombing including seven who were seriously wounded. Confusion prevailed as it was unclear what had happened, with Premadasa and his security detail missing. His death was only confirmed two hours later by his personal physician when the remains of the president were identified by his ring and watch. The site of the explosion was cleaned within hours before a proper investigation was conducted. The May Day parade continued even after the explosion for some time. An island wide curfew was imposed hours after the assassination. Prime minister Dingiri Banda Wijetunga was sworn in as the new acting president in the afternoon. The government did not announce the death of President Premadasa until 6 p. m. local time when state television Rupavahini broadcast a tape of BBC's report of the incident. A period of national mourning was announced until the funeral. Police claimed that they recovered the severed head of a young man suspected to be the bomber, which was found to have a cyanide suicide capsule, bearing LTTE tradecraft in his mouth. His state funeral took place at Independence Square, Colombo on 9 May 1993.
Мұра
Шри-Ланка тұрғындары арасында Премадаса қалдырған мұра әртүрлі. Ол кедейлер мен қарапайым халықтың өкілі ретінде танылса да, елдегі екі азаматтық қақтығысты – JVP көтерілісі мен Шри-Ланка азаматтық соғысын басқаруы ауыр сынға ұшырады. 1986 жылы Премадасаның тікелей қатысуымен салынған Р. Премадаса атындағы халықаралық крикет стадионы бүгінге дейін оның есімімен аталады. Шри-Ланкабиманья Ранасингхе Премадаса ескерткіші – Коломбодағы Хулфтсдорп ауданында орналасқан Премадасаның мүсіні. Бұрынғы президент Шри-Ланкабиманья Ранасингхе Премадаса ескерткіш монументі бомба жарылысы болған Армаур көшесі мен Грандпас жолының қиылысында орналасқан. Ранасингхе Премадасаның ұлы Сажит Премадаса өзі де саясаткер атанды. Сажит 2019 жылы президенттікке кандидат болып, сайлаудағы дауыстардың 41,99 пайызын жеңіп алды. Қазіргі таңда ол Біріккен Ұлттық партиядан бөлініп шыққан «Самаги Жаңа Балауэгая» саяси партиясының оппозиция жетекшісі болып табылады, бұл партияны оның әкесі бұрын басқарған болатын.
Amongst Sri Lankans, Premadasa has left behind a mixed legacy. While he was seen as a spokesperson of the poor, common man, his handling of the country's two civil conflicts, the JVP insurrection and the Sri Lankan Civil War, have been heavily criticised. The R. Premadasa International Cricket Stadium, which was built under Premadasa's supervision in 1986, still remains named after him. The Sri Lankabhimanya Ranasinghe Premadasa Memorial is a statue depicting Premadasa, which stands in Hulftsdorp, Colombo. The Former President Sri Lankabhimanya Ranasinghe Premadasa Memorial Monument stands at the location of the bomb blast, at the junction of Armour Street and Grandpass Road in Hulftsdorp. Ranasinghe Premadasa's son, Sajith Premadasa, went on to become a politician in his own right. Sajith ran for president in 2019, winning 41.99% of the vote. He is the current Leader of the Opposition representing the Samagi Jana Balawegaya political party, a breakaway party of the United National Party his father once led.
Танымал мәдениетте
1993 жылы түсірілген тамил тіліндегі "Джентльмен" фильмін режиссер С. Шанкар, кино продюсері К. Т. Кунжумонның өтініші бойынша Ранасинге Премадасаның қазасына байланысты жаңадан жазды. Премадаса қаза тапқан кезде фильм пост-өндіріс кезеңінде болды және ол 1993 жылдың 30 шілдесінде көрсетілімге шықты. 2013 жылы шыққан үнді хинди тіліндегі "Мадрас кафе" фильмі Шри-Ланка азамат соғысы кезіндегі оқиғаларды бейнелейді және оның сюжетінде өзіне-өзі жарғыш шабуылдың салдарынан қаза тапқан Шри-Ланка президенті туралы айтылады. Фильм Премадасаның есімін атамаса да, ол осы тәріздес қаза тапқан Шри-Ланканың жалғыз президенті.
The 1993 Indian Tamil language film Gentleman was rewritten by the director S. Shankar based on the assassination of Ranasinghe Premadasa after a request by film producer K. T. Kunjumon. The film was in the post production stage when Premadasa was assassinated, and the film was released on 30 July 1993. The 2013 Indian Hindi language film Madras Cafe, which takes place during the Sri Lankan Civil War, refers to a Sri Lankan president being killed by a suicide bomber. While the film never names Premadasa, he is the only Sri Lankan president to be assassinated in this manner.
Жеке өмір
Премадаса 1964 жылдың 23 маусымында Бандаравела қаласынан Викраматунге Арачиге Чарльз Аппухами мен оның әйелінің жалғыз қызы Хема Викраматунгеге үйленді. Олардың Сажит есімді ұлы мен Дуланжали есімді қызы болды. Еңбекқор Премадаса ерте тұрып, қатаң тәртіппен өмір сүргенімен белгілі. Ол премьер-министр және президент қызметін атқаратын кезінде де жеке резиденциясы және кеңсесі "Сучаритада" тұрып жұмыс істеді.
Premadasa married Hema Wickramatunge, the only daughter of Mr and Mrs Wickramatunge Arachchige Charles Appuhamy of Bandarawela on 23 June 1964. They had a son, Sajith, and a daughter, Dulanjali. A hard worker, Premadasa was known for raising early and following a strict routine. He lived and worked from his private residence and office, Sucharitha even during his tenure as prime minister and president.