Кіріспе
2022 жылдан бері Шри-Ланка Президенті Ранил Викремесингхе (24 наурыз 1949 жылы туған) – Шри-Ланканың 9-шы және қазіргі Президенті. Ол сондай-ақ 1994 жылдан 2001 жылға дейін және 2004 жылдан 2015 жылға дейін Оппозиция жетекшісі қызметін атқарды. Бай саяси отбасында дүниеге келген ол Цейлон университетін бітірген және 1972 жылы Цейлон заң колледжінің адвокаты атанды. 1970-ші жылдардың ортасында белсенді саясатқа қадам басқан ол 1977 жылғы парламенттік сайлауда Биягама сайлау округінен Парламентке сайланды және оның ағасы, Президент Ж.Р.Джаявардене оны Сыртқы істер министрінің орынбасары етіп тағайындады. Кейін ол Жастар ісі және жұмыспен қамту министрі болып тағайындалды, Шри-Ланкадағы ең жас министр атанды. 1989 жылы Президент Ранасингхе Премадаса Викремесингхені Өнеркәсіп, ғылым және технология министрі және Парламент Мүшелерінің жетекшісі етіп тағайындады. 1993 жылы Премадаса қаза болғаннан кейін Д.Б.Виджетунганың орнын басып, Премьер-министр болды. 1994 жылғы президенттік сайлау кампаниясы кезінде Гамини Дисанаяке қаза болғаннан кейін қарашада Оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. Викремесингхе 1999 және 2005 жылғы президенттік сайлауда Біріккен Ұлттық Партиясының үміткері болды, бірақ Чандрика Кумаратунга мен Махинда Раджапаксадан жеңілді. 2015 жылдың 9 қаңтарында Викремесингхе 2015 жылғы президенттік сайлауда Президент Махинда Раджапаксаны жеңген Президент Майтрипала Сирисенамен Премьер-министр болып тағайындалды. Оның коалициялық одағы, "Жақсы басқару үшін Біріккен Ұлттық майдан" 2015 жылғы парламенттік сайлауда 106 орын жеңіп алды. Абсолют көпшілікке жетпесе де, Викремесингхе қайтадан Премьер-министр болып сайланды, оның кабинетіне Шри-Ланка бостандық партиясының 35 мүшесі қосылды. Викремесингхе 2018 жылдың 26 қазанында Президент Майтрипала Сирисенамен Премьер-министр лауазымынан алынып, бұрынғы Президент Махинда Раджапакса Премьер-министр болып тағайындалды, бірақ Викремесингхе бұл шешімді қабылдамады, нәтижесінде конституциялық дағдарыс туды. Дағдарыс Сирисенаның Викремесингхені 2018 жылдың 16 желтоқсанында Премьер-министр болып қайта тағайындауымен аяқталды. 2019 жылдың 20 қарашасында Премьер-министр лауазымынан кетті, ал 2019 жылғы президенттік сайлаудан кейін Махинда қайтадан билікке келді. 2020 жылғы парламенттік сайлауға қатысты, бірақ Парламентте орын ала алмады. Ол Біріккен Ұлттық партияның Ұлттық тізімі бойынша Парламентке қайтадан кірді және 2021 жылдың 23 маусымында Парламент мүшесі ретінде ант берді. 2022 жылдың мамыр айында Викремесингхе Президент Готабая Раджапаксамен Премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2022 жылдың 9 шілдесінде Викремесингхе үкіметке қарсы наразылық акциялары кезінде, оның жеке резиденциясы өртеп жіберілген және сол кездегі Президент Готабая Раджапаксаның резиденциясын наразылық білдірушілер басып алған кезде отставкаға кетуге дайын екенін мәлімдеді. Жаңа үкімет құрылғаннан кейін Премьер-министр лауазымынан кетуге келісті. Викремесингхе 2022 жылдың 14 шілдесінде, оның алдыңғы Президенті Готабая Раджапакса елден қашқаннан кейін, Президент міндетін атқарушы болды. Раджапакса 2022 жылдың 14 шілдесінде отставкаға кетті, сол күні Викремесингхе Шри-Ланка Президенті міндетін атқарушы болып ант берді. Сол күні ол президенттік стандартты ресми түрде жоюды және президентке сөйлегенде "Оның Ең Көкемі" атауын алып тастауды шешті. 2022 жылдың 20 шілдесінде Викремесингхе Парламент сайлауы арқылы 9-шы Президент болып сайланды. 2022 жылдың 21 шілдесінде ол Парламентте Шри-Ланка Президенті ретінде ант берді.
Ranil Wickremesinghe (born March 24, 1949) is a Sri Lankan politician who is the 9th and current President of Sri Lanka. He has also served as Leader of the Opposition from 1994 to 2001 and from 2004 to 2015. Born to a wealthy political family, he graduated from University of Ceylon and qualified as an advocate from the Ceylon Law College in 1972. Entering active politics in the mid 1970s with the UNP, he was first elected to Parliament from the Biyagama electorate in the 1977 parliamentary elections and was appointed Deputy Minister of Foreign Affairs, by his uncle and President J. R. Jayewardene. He was thereafter appointed as the Minister of Youth Affairs and Employment, becoming the youngest cabinet minister in Sri Lanka. In 1989, President Ranasinghe Premadasa, appointed Wickremesinghe as the Minister of Industry, Science and Technology and Leader of the House. He succeeded D. B. Wijetunga as prime minister in 1993 following the assassination of Premadasa and Wijetunga's succession to the presidency. He was appointed Leader of the Opposition in November 1994 following the assassination of Gamini Dissanayake during the campaign for the 1994 presidential election. Wickremesinghe was the UNP nominee in the 1999 and 2005 presidential elections, but was defeated by Chandrika Kumaratunga and Mahinda Rajapaksa, respectively. On 9 January 2015, Wickremesinghe was appointed as prime minister by President Maithripala Sirisena, who had defeated President Mahinda Rajapaksa in the 2015 presidential election. His coalition alliance, the United National Front for Good Governance, won the 2015 parliamentary election with 106 seats. Although it fell short of an outright majority, Wickremesinghe was re elected as prime minister, with over 35 Sri Lanka Freedom Party members joining his cabinet. Wickremesinghe was removed as prime minister on 26 October 2018 by President Maithripala Sirisena with the appointment of former President Mahinda Rajapaksa as prime minister, which Wickremesinghe refused to accept, resulting in a constitutional crisis. The crisis ended with Sirisena re appointing Wickremesinghe as prime minister on 16 December 2018. He resigned as prime minister on 20 November 2019, and was again succeeded by Mahinda following the 2019 presidential election. He contested the 2020 parliamentary election but failed to secure a seat in Parliament. He re entered Parliament as a National List MP of the United National Party, and was sworn in as a member of parliament on 23 June 2021. In May 2022, Wickremesinghe was re appointed as prime minister by President Gotabaya Rajapaksa. On 9 July 2022, Wickremesinghe announced that he was willing to resign amidst mass anti government protests that saw his personal residence set ablaze, along with the residence of then President Gotabaya Rajapaska taken over by protestors. He agreed to resign as prime minister once a new government is formed. Wickremesinghe became the acting president on 14 July 2022, after his predecessor Gotabaya Rajapaksa fled the country. Rajapaksa resigned on 14 July 2022, and the same day, Wickremesinghe was sworn in as acting president of Sri Lanka. The same day, he decided to formally abolish the presidential standard and remove the style "His Excellency" when addressing the president. On 20 July 2022, Wickremesinghe was elected as the 9th President via an election by parliament. On 21 July 2022, he took the presidential oath in parliament as president of Sri Lanka.
Ерте өмір және білім
1949 жылы 24 наурызда Коломбода туған Викремесингхе Эсмонд Викремесингхе мен Налини Виджеварденаның (құрметті аты – Викремесингхе) екінші ұлы. Оның әкесі заңгер болған, кейіннен баспасөз баронына айналып, "Лейк Хаус" газеттер тобын басқарды. Оның әкесінің әкелері – Цейлон мемлекеттік қызметінде болған Кирилл Викремесингхе және баспасөз бароны Д. Р. Виджевардена. Викремесингхе Корольдік дайындық мектебінде және Коломбодағы Корольдік колледжінде білім алды. Ол сол кездегі премьер-министр С. В. Р. Д. Бандаранайке ұлы Анура Бандаранайкемен және социалистік көшбасшы Филипп Гуннавардена ұлы Динеш Гуннаварденамен бірге оқыды, олармен достық қарым-қатынаста болды. Викремесингхе Цейлон университетінің Коломбо кампусындағы заң факультетіне түсті, қазіргі Университет Коломбо. Бітіргеннен кейін, ол Сейлон заң колледжінде заң емтихандарын тапсырып, 1972 жылы Х. В. Джейварденеден тәлім алғаннан кейін адвокат ант берді. 1973 жылы заңгерлік мамандыққа енгізілген өзгерістерден кейін ол заңгер атағын алды. Викремесингхе экономика, білім және адам құқықтары саласындағы реформаларға қосқан үлесі үшін 2017 жылдың 14 ақпанында Австралиядағы Дикин университетінен құрметті доктор дәрежесін алды.
Саяси мансап
Викрамесингхе Біріккен Ұлттық партияға (БҰП) қосылып, оның қатарында өрледі. Ол 1970-ші жылдардың ортасында Келания сайлау округінің бас ұйымдастырушысы болып тағайындалды, ал кейіннен 1977 жылғы парламент сайлауында жеңіске жетіп, парламентке өтті, осымен Биягама сайлау округінің бас ұйымдастырушысы болды. Ол Ж.Р.Джайвардене кабинетінде Сыртқы істер министрінің орынбасары болып тағайындалды және 1977 жылдың 5 қазанында Жастар істері және жұмыспен қамту министрі лауазымына көтерілді, осылайша Шри-Ланканың ең жас министрі атанды. Министрлік қызметінде ол Шри-Ланка Ұлттық гвардиясын және мектеп бітірушілерге кәсіби және мансаптық оқытуды ұсынатын Ұлттық жастар қызметі кеңесін (NYSCO) құрды. 1980 жылдың 14 ақпанында Викрамесингхе Білім министрі болды. Ранасингхе Премадаса президенттігі кезінде Викрамесингхе 1989 жылдың 18 ақпанында Өнеркәсіп министрі болып тағайындалды, ол өнеркәсіптік реформаларды бастап, Биягама арнайы экономикалық аймағын құрды. 1990 жылы оған Ғылым және технология салалары да қосымша берілді. Викрамесингхеге БҰП-дағы аға әріптестері Лалит Атулаттмудали мен Гамини Дисанаякеден бәсекелестік болды, олар президент Премадасаның қарсыластары еді. 1989 жылы ол Парламент Мәжілісінің басшысы болып тағайындалды.
Баталанда оқиғасы
Халықтық одақ үкіметі Викрамесингхе министр ретінде 1988 және 1990 жылдар аралығында Коломбодан тыс жердегі Баталанда тұрғын үй және өнеркәсіптік кешеніндегі заңсыз қамау орталығының саяси жауапкері болды деп айыптады. Бұл орталықты үкімет қолдауымен құрылған контрбүлікшіл топ басқарған деген күдік болды, бұл мемлекеттің ЖВП-ның қарулы көтерілісін басу операциясының бір бөлігі ретінде жасалған. Президент Чандрика Кумаратунганың Халықтық одақ үкіметі Баталанданың қызметін тергеу үшін арнайы президенттік тергеу комиссиясын құрды және 1997 жылдың 3 қыркүйегінде Викрамесингхе комиссия алдында куәлік беруге шақырылды. Комиссияның есебі 1998 жылдың 12 сәуірінде жарияланды. Комиссия фактілерді анықтау мақсатында құрылған және сот өкілеттігіне ие болған жоқ; алайда, ол үкіметке "кінәлілерді жазаға тартуды" ұсынды. Комиссияның бірінен кейін, "Викрамесингхе және SSP Налин Дельгода Баталанда тұрғын үй кешеніндегі үйлерде заңсыз қамау орындары мен азаптау камераларын ұстауға жанама жауапты" деген қорытынды жасалды. Сондай-ақ, Викрамесингхе "тұрғын үй кешенінде контрбүлікшіл операцияларға қатысқан полиция қызметкерлерімен рұқсатсыз кездесулер өткізгені" және осылайша өкілеттігін теріс пайдаланғаны" айтылды. Бұдан кейін қылмыстық іс қозғалмады.
Қарсылық (1994-2001)
1994 жылғы парламенттік сайлауда БҰҰП Чандрика Бандаранайке Кумаратунганың Халық одағынан (ХО) жеңіліп, Кумаратунга елдің премьер-министрі болып тағайындалды. Викремесингхе партияға қайта оралған БҰҰП мүшесі Гамини Дисанаякеден оппозиция көшбасшысы лауазымы үшін екі дауыспен жеңіліп қалды. Бұл Гамини Дисанаякеге партияның де-факто басшылығын берді және оны БҰҰП-ның президенттікке үміткері етті. Гамини Дисанаяке басшылығымен БҰҰП жақсы дамып жатқанда, ол да Тамил жолбарыстарының қолынан қаза тапты. Гамини Дисанаякенің әйелі Срима 1994 жылғы сайлауда оның орнына БҰҰП үміткері болды. Ол дауыс берушілердің 35% ғанасын алып, Махиянганадан басқа барлық сайлау округтерінде Чандрика Кумаратунгаға жеңілді. Содан кейін Викремесингхе оппозиция көшбасшысы және БҰҰП басшысы болып тағайындалды. Викремесингхе үкіметке өз жоспарларын іске асыруға мүмкіндік берген ынтымақтас оппозиция көшбасшысы ретінде танылды.
Екінші премьерлік (2001-2004)
2001 жылғы жалпы парламенттік сайлауда Ранил Викремесингхе ҰБФ-ты 109 орынға жеткізіп, ПА-ның 77 орынмен шектелуіне себеп болды. Осының нәтижесінде ол жаңа ҰБФ үкіметін құрып, 2001 жылдың 9 желтоқсанында Шри-Ланканың 17-ші премьер-министрі болып ант берді. Алайда, Чандрика Кумаратунга ел президенті қызметінде қала берді. Бұл президент пен премьер-министрдің екі қарама-қарсы партиядан болуына алып келді. Конституцияға сәйкес, мемлекет және үкімет басшысы президент болғанымен, премьер-министр Ранил Викремесингхе өзінің кабинетін тағайындап, үкіметтің нақты бақылауын қолына алды. Президент Чандрика Кумаратунга де-факто басшы ретінде кабинет отырыстарын жүргізді, бірақ оның шешім қабылдауға ықпалы шектелген еді. Екінші премьерлік мерзімінде ол "Батыс аймақ мегаполисі" жобасын ұсынды. Бұл жоба Сингапурдың CESMA фирмасының сәулетшілері мен қала құрылысшыларының көмегімен жоспарланды. Бірақ үкіметі құлағаннан кейін жоба іске аспады. Ол сондай-ақ халықаралық қауымдастықты атыс тоқтаған кезде дамуға көмектесуге шақырды. 2003 жылдың маусым айында Шри-Ланканың қайта құру және дамуы жөніндегі Токио донорлар конференциясы өтті, оның барысында Шри-Ланка қайта құру мен дамуға 4,5 миллиард доллардан астам көмек алды. Викремесингхе премьер-министр болып тұрған кезеңдегі сыртқы саясаты батыс елдерімен жақын қарым-қатынас орнатуға бағытталды. Ол экономикалық дағдарысты жеңу үшін олардың экономикалық қолдауын күтті. Сондай-ақ, ол Шри-Ланкадағы этникалық проблеманы шешу үшін, әсіресе Норвегиядан көмек алды. 2002 жылдың шілдесінде ол сол кездегі АҚШ президенті Джордж Бушпен кездесті. Бұл 18 жылдан кейін Шри-Ланка басшысының Ақ үйde АҚШ басшысымен кездесуінің алғашқы жағдайы болды. Бұл сапар АҚШ пен Шри-Ланка арасындағы экономикалық байланыстарға негізделген жаңа қарым-қатынастар құруға бағытталды. Сонымен қатар, АҚШ үкіметі оның ТМТИ-мен бейбіт келісімдерге қол жеткізуге жасаған күш-жігерін қолдауға уәде берді. Ол сондай-ақ Ұлыбританияның премьер-министрі Тони Блэр, Жапонияның премьер-министрі Джуничиро Коидзуми және Үндістанның премьер-министрі Атал Бихари Ваджпаимен кездесті. Викремесингхе Біріккен Шри-Ланкаға негізделген саяси шешім елдегі этникалық проблеманың тұрақты шешімі екеніне сенді. Ол мұндай шешімді ТМТИ-мен бейбіт келіссөздер арқылы табуға болатынын да сенеді. Сайлаудан үш ай өткен соң Ранил Викремесингхе үкіметі ТМТИ-мен атысты тоқтату келісіміне келді. Келісімге 2002 жылдың 22 ақпанында екі тарап та соғыс аймағындағы әртүрлі жерлерде қол қойды, ал Норвегияның Шри-Ланкадағы елшісі Джон Вестборг оны жеңілдетуші ретінде тағайындалды. Бұл келісімнің басты мақсаты Шри-Ланкадағы этникалық қақтығысқа келіссөздер арқылы шешім табу екені айтылды. Екі тарап та барлық шабуылдық әскери операцияларды тоқтатуға келісті. Осы келісімнің шарттарын бұзудың кез келген жағдайын тексеру үшін Шри-Ланканы бақылау миссиясы (SLMM) құрылды. Атысты тоқтату келісіміне қол қойылғаннан кейін арал онжылдық соғыстан кейін қайтадан қауіпсіз орын деп танылды. Әсіресе туризм саласы елеулі өсімді бастан өткерді, елге келетін туристердің саны күрт өсті. A9 тас жолы 18 жылдан кейін 2002 жылдың 15 ақпанында Килиноччиге қайта ашылды. ТМТИ уақытша өзін-өзі басқару органы (ISGA) туралы ұсыныс жасағаннан кейін бірнеше күн өткен соң, президент Чандрика Кумаратунга үш министрді қызметтен босатып, конституциялық өкілеттіктерін пайдалана отырып, министрліктерді өз басқаруына алды, премьер-министр Ранил Викремесингхе елде болмаған кезде олардың арасындағы жағдайды күрделендірді. Ұлтқа арнаған сөзінде ол бұл шешімнің ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында қабылданғанын мәлімдеді. "Жаната Вимукти Пермуна" партиясы да Ранил Викремесингхе үкіметін жеңу үшін ПА-мен одақтасуға шешім қабылдады, оны елдің егемендігіне қауіп деп есептеді. Нәтижесінде президент Чандрика Кумаратунга 2004 жылдың 7 ақпанында парламентті таратып, Ранил Викремесингхе режимін аяқтады.
Қарсылық (2004-2015 жылдар)
2004 жылғы 2 сәуірде өткен Парламент сайлауында Ранил Викрамесингхе басқаратын Ұлттық Біріккен Партия (ҰБП) үкіметтік өкілеттіктерден айырылды. Алты жылдық мерзімге үміттенгенімен, жеңіліске ұшыраған жоспарлы жобаларға қарамастан, ҰБП болашақ сайлауда билікті қайтаруға сенімді болды. ҰБТЖ жеңіске жеткеннен кейін 14 ай ішінде радикалды ЖХП (30-дан астам мүшеден тұратын) қанатының үкіметтен қол үзгені, ҰБТЖ-ның парламенттік құрамын қажетті көпшілікке жеткізбей қалдырды. Ол 2015 жылға дейін Оппозиция жетекшісі лауазымында қалды, содан кейін президент болып сайланған Майтрипала Сирисена оны Премьер-министр етіп тағайындады. 2004 жылғы желтоқсан айында Викрамесингхе Ұлттық Біріккен Партиясы тарапынан 2005 жылдың соңында өтетін Президент сайлауына өзінің үміткері ретінде таңдалды. 2005 жылғы тамызда Жоғарғы Сот сайлауды сол жылы өткізу керек деген шешім қабылдады, бірақ Президент өзінің өкілеттік мерзімі 2006 жылы аяқталады деп мәлімдеді. Сол кездегі Премьер-министр Махинда Раджапакса Шри-Ланка Бостандық Партиясының Президенттікке үміткері ретінде ұсынылды. 2005 жылғы 17 қарашада өткен Президент сайлауында Викрамесингхе Махинда Раджапаксадан шамалы есебімен жеңіліске ұшырады, Раджапакса 50,29% дауыс жинап, Викрамесингхе 48,43% дауыс алды. Елдің солтүстік және шығыс бөліктеріндегі азшылық Тамил халқының көп бөлігі, олардың Викрамесингхеге қолдау көрсетуі күтілген, бірақ ЛТТЕ сайлауға қатысудан тыйым салып, сайлауды бойкоттады. ЛТТЕ-ні соғыста жеңгеннен кейін үкімет 2008 және 2009 жылдары 8 провинциялық кеңеске сайлау өткізді (Шығыс, Солтүстік Орталық, Сабарагамува, Солтүстік Батыс, Орталық, Батыс, Ува және Оңтүстік). Барлық сайлауда ҰБП ҰБТЖ-дан үлкен айырмамен жеңіліске ұшырады. Барлық сайлаудың қорытындысы бойынша ҰБП жалпы дауыс берудің 30% ғана алды, ал ҰБТЖ 59% дауыс жинады. 2005 жылғы Президент сайлауындағы айырмашылық 180 786 дауыс болса, ал қазіргі айырмашылық 2 527 783 дауысқа жетті. Ранил Викрамесингхе 2009 жылғы қарашада он екі оппозициялық партиямен одақтастық келісімге қол қойып, 2010 жылы өтетін Президент сайлауына ортақ үміткер ұсынылатынын мәлімдеді. Кейін ол бұрынғы Армия Бас қолбасшысы Сарат Фонсеканың ортақ үміткер ретінде таңдалғанын және оны қолдауға уәде бергенін хабарлады. Осыдан кейін екі партия да ашық медиа-дебаттарға қатысуға кірісті. ҰБП және басқа бірнеше партиялар мен азаматтық ұйымдар өзара түсіністік туралы келісімге қол қойып, Шри-Ланка Бостандық Партиясының сол кездегі Бас хатшысы Майтрипала Сирисенаны Президент сайлауына ортақ үміткер ретінде ұсынуға шешім қабылдады. Ортақ үміткер Сайлауда жеңіске жетсе, Ранил Викрамесингхеді Премьер-министр етіп тағайындайтынына уәде берді. 2015 жылғы 8 қаңтарда өткен сайлауда ортақ үміткер Майтрипала Сирисена Шри-Ланканың алтыншы Президенті болып сайланды және 2015 жылғы 9 қаңтарда ант берген кезде Ранил Викрамесингхеді Шри-Ланка Парламентінің Премьер-министрі етіп тағайындады.
ҰБП ішіндегі келіспеушіліктер
2004 жылғы парламенттік сайлауда жеңілгеннен кейін, БҰҰП-ның аға мүшесі және 2001-2004 жылдары Ранил Викрамесингхе үкіметінің бұрынғы министрі Рохита Боголлагама тарап ауысып, үкіметпен одақтасты. 2005 жылы президенттік сайлауда жеңілгеннен кейін көп ұзамай Махинда Самарасингхе мен Кехелия Рамбукелла үкіметке көшті. 2007 жылы Викрамесингхе Махинда Раджапакса үкіметімен ұлттық мүддедегі мәселелер бойынша БҰҰП-ның үкіметпен ынтымақтастығына келісетін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Бірақ, көп ұзамай парламенттегі 60 мүшесінің 17-сі, оның ішінде Викрамесингхе басшылығына қарсы шыққан топтың жетекшісі Кару Джаясурия басқарып, парламенттегі басқарушы UPFA қатарына өтіп, министрлік тағайындамалар алды. Топқа БҰҰП-ның аға мүшелері кірді, олардың көпшілігі 2001-2004 жылдары Ранил Викрамесингхе үкіметінің бұрынғы министрлері болды: Кару Джаясурия (БҰҰП орынбасары), М. Х. Мохамед (парламент спикері), Милинда Морагода, Г. Л. Пейрис, Бандула Гунавардане, Лакшман Япа Абейвардена, Гамини Локуге, П. Даяратна, Мано Виджеяратне, Ражита Сенаратне, Р. А. Д. Сирисена, Махинда Виджесекара, Навин Диссанаяке, Хемакумара Нанаяккара, Р. М. Дхармадаса Банда, Неомал Перера және Чандрасири Сурияраччи. Партияның көрнекті өкілдері үкіметке қосылуын жалғастырды, соның ішінде: Сусанта Пунчиниламе, Махинда Ратнатилака, Нандимитра Еканаяке, Тиланга Суматипала, Р. Думинда Силва, Равиндра Рандения және Ашока Вадигамангава. Алайда, 2008 жылдың соңында Джаясурия қайтадан оппозицияға өтіп, вице-лидерлік лауазымына қайта орналасты. 2008 жылдың ақпан айында Викрамесингхеге партия басшылығынан кетуге және кеңесші лауазымды қабылдауға БҰҰ парламенттік тобының көпшілігі тарапынан қысым көрсетілді. Наурыз айында БҰҰ жұмыс комитеті партияның аға басшысы деген жаңа лауазым құру туралы шешім қабылдады және Викрамесингхеді осы лауазымға тағайындады. Бұл БҰҰ парламенттік тобымен жаңа басшы тағайындалуы үшін Викрамесингхедің (партия басшысы) лауазымынан бас тарту қажеттігі туралы талқылаулар кезінде болды. Алайда, наурыз айының соңында партия жұмыс комитеті оның партия басшысы болып қалуы керек деп шешті. Викрамесингхе оппозиция басшысы болған кезінде БҰҰП-да диктаторлық билікке ие болды деген айыптамаларға ұшырады. Удугама Шри Буддхараккита Теро Викрамесингхе диктатор сияқты әрекет еткенін айтты. 2010 жылы БҰҰП депутаты Даясири Джаясекара БҰҰП конституциясы бойынша Ранил Викрамесингхе Раджапакса демократиялық емес, диктатор екенін мәлімдеді. Бұрынғы министр және БҰҰП депутаты Махинда Виджесекара Викрамесингхе партия реформаларына қарсы болғанын айтып, "Бізге партияда диктатордың қажеті жоқ" деді. Викрамесингхе оппозиция басшысы болған кезінде 60-тан астам БҰҰП депутаты партиядан кетіп қалды деген мәлімдеме тарады.
Үшінші, төртінші және бесінші премьерлік (20152019)
2015 жылғы президенттік сайлауда БҰҰ бастаған жалпы кандидат Майтрипала Сирисена 51,28% дауыс алып, өзара түсіністік туралы меморандумға сәйкес Викремесингхе 100 күндік бағдарлама бойынша премьер-министр болып тағайындалды. Бұл оның Шри-Ланка премьер-министрі ретінде үшінші мерзімі болды. Викремесингхе басқаратын БҰҰП/БҰҰФГ 2015 жылғы 17 тамызда өткен жалпы парламенттік сайлауда жеңіске жетіп, 225 орындық Шри-Ланка Парламентіне 106 орын алып, үкімет құрды (қарапайым көпшілікті қамтамасыз ету үшін 7 орын жетпейді). Викремесингхе 500 556 дауыс жинап, қарсыласы Махинда Раджапаксаны айқын артықшылықпен жеңіп, Шри-Ланка сайлау тарихында ең көп дауыс жинаған кандидат ретінде жаңа рекорд орнатты. Викремесингхе Парламентте көпшілікті қайтаруға және Біріккен Ұлттық партия үкіметін құруға уәде берді, сондай-ақ жас ұрпақтың болашағын қамтамасыз етуге және үкімет жастар үшін 1 миллион жұмыс орнын ашуға, білім беру және денсаулық сақтау салаларын дамытуға уәде берді. Ол сондай-ақ, зардап шеккен аймақтарды аралап, бұрынғы соғыс аймақтарын дамыту үшін қадамдар жасады, Жаффнадағы азаматтар мен мектептердегі мәселелерді талқылау және жоғалған адамдарды іздеуді жеделдету үшін азаматтық белсенділермен кездесті. Сонымен қатар ол Солтүстік провинциядағы қауымдардың тұрмыс деңгейін көтеру және өмір сүру жағдайларын жақсарту бойынша шаралар қабылдады. Викремесингхе 2001–2004 жылдары премьер-министр болған кезде бастаған «Мегаполис» жобасын қайта іске қосты. Жаңа қажеттіліктерге сәйкес бас жоспарды қайта қарастыру үшін «Сурбанамен» кеңесті. Жобаны жүзеге асыру үшін Мегаполис және Батыс даму министрлігі құрылды. Жоба 2030 жылға қарай қазіргі уақытта жоспарланбаған Батыс провинциясын 8,4 миллион халқы бар ірі мегаполиске айналдыруды көздейді, сонымен қатар қалалық аймақтардағы көлік кептелісі, қоқыс басқару және шалап салынған үйлер мәселелерін шешуді жоспарлап отыр. Викремесингхе «Сурбанадан» Шығыс провинциясындағы Тринкомалиде де ұқсас жоспар жасауды сұрады және мақсат үшін «Сурбанамен» келісімге қол қойылды. Викремесингхе ірі экономикалық реформалар ұсынды және әлеуметтік әділет қағидаттарына негізделген, білім беруге қолжетімділікке және 21 ғасырдың денсаулық сақтау мәселелерін шешу үшін денсаулық сақтау жүйесін күшейтуге бағытталған білімге негізделген әлеуметтік нарықтық экономиканы ұсынды. Ол сондай-ақ ішкі экономикадағы табыс арасындағы үлкен айырмашылықты азайтуды және экспортты арттыруды жоспарлады. Ол мемлекеттік кәсіпорындарды реформалау, нарыққа қолжетімділікті арттыру және GSP+ артықшылықтарын қайтару үшін Үндістан және Қытаймен сауда келісімдеріне қол қою, ЕО нарықтарын қайтару, негізгі инвестициялық агенттіктерді қайта құру, туризмді дамыту, жоғары шығынды туристерді тарту және ауылдық экономиканы дамыту жоспарын іске қосты. Сондай-ақ, арнайы экономикалық аймақтар мен Коломбодағы арнайы қаржы және бизнес орталығы ұсынылды. Ол сондай-ақ шағын және орта кәсіпкерлерді қолдау және ауылдық экономиканы дамыту үшін «Swa Shakthi» атты несие және гранттар бағдарламасын іске қосты. Алайда, 2017 жылы оның өкіметтігі кезінде Шри-Ланканың экономикалық өсімі 3,1% құрады, бұл 16 жыл ішіндегі ең төменгі көрсеткіш. Раджапакса режимі биліктің жоғалғаннан кейін Раджапакса үкіметінің министрлері мен шенеуніктердің заңсыздық пен мемлекеттік билікті теріс пайдалануына жол берді. Сондықтан премьер-министр Викремесингхе Қаржылық қылмыстарды тергеу бөлімін құру туралы шешім қабылдады. Бұл Махинда Раджапаксаның кіші әйелі Басил Раджапаксаның тұтқындалуына және ірі сыбайлас жемқорлыққа қатысқан оның саяси серіктестерінің тұтқындалуына әкелді. Бірақ Раджапаксаның бірнеше туыстары мен достары FCID-ге шақырылды, Раджапакса бүкіл отбасы мен достары сотталып, әділет алдына тартылуы мүмкін деп қорқады. Бұрынғы президент Раджапакса Сирисенадан оның отбасы мүшелері мен саяси байланыстарына қатысты қозғалған қылмыстық істерді тоқтатуды сұрады. Алайда, президент Сирисена ағымдағы істерді тоқтатудан бас тартты. Президент Сирисена мен бұрынғы президент Раджапаксаның кездесуі президенттің Раджапаксаның басты талаптарын қарастырудан бас тартқандықтан сәтсіз аяқталды. Раджапаксаның SLFP фракциясы FCID-ді оның серіктестеріне кек қайтару үшін пайдаланды деп сынады және FCID-ге қарсы заңдық шаралар қолдануы мүмкін екенін мәлімдеді. Викрамасингхе басқаратын Біріккен Ұлттық партия 2018 жылғы жергілікті билік сайлауларында күйреуге ұшырады. Оның партиясы 340 кеңестің барлығынан тек 34 кеңеске ғана ие болды. Махинда Раджапаксаның өкілі болып табылатын Шри-Ланка Халық фронты 231 кеңеске жеңіске жетті. Сайлауда жеңілгеннен кейін БҰҰП депутаттары мен партия мүшелері Ранил Викрамасингхеден партия басшылығынан және премьер-министр лауазымынан кетуін сұрады. Кейбір БАҚ президент Майтхипала Сирисена да Ранил Викрамасингхеден лауазымынан кетуін сұрағанын хабарлады. 2018 жылғы 26 қазан күні президент Майтхипала Сирисена Біріккен Халық Альянсы біріккен үкіметтен шыққаннан кейін Махинда Раджапаксаны премьер-министр етіп тағайындады. Ол сондай-ақ Ранил Викремесингхе лауазымынан алынғанын хабарлады. Викремесингхе бұл конституцияға қайшы келеді деп мәлімдеп, қызметтен алынуын қабылдамайтынын айтты, бұл конституциялық дағдарысқа әкелді. Жоғарғы сот пен апелляциялық соттың шешімдерінен кейін Раджапакса бас тартып, Викремесингхе 2018 жылғы 16 желтоқсанда премьер-министр лауазымына қайта орналастырылды. Көптеген ішкі партиялық келіссөздерден кейін Викремесингхе 2019 жылғы Шри-Ланка президенттік сайлауында партияның үміткері ретінде Сажит Премадасаны қолдауға келісті. Премадаса 52,25% дауыс жинаған Готабая Раджапаксадан жеңіліске ұшырады, ал Премадаса 41,99% дауыс жинады.
Сыртқы саясат
Оның үшінші рет Премьер-министр болған кездегі сыртқы саясаты бұрынғы режим кезінде шиеленіскен Үндістан мен Батыспен қарым-қатынасты қайта теңгеріп, Қытаймен де жақсы қарым-қатынасты сақтауға бағытталған. Ол сондай-ақ Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы балық аулау дауының шешілуі үшін келіссөздерді қайта бастауды жөн көрді, бірақ Шри-Ланка теңіз күштерінің Шри-Ланка суларында балық аулайтын үнді балықшыларын атуға құқығы бар екенін қатаң қорғады: «Егер біреу үйіме бұзып кіруге тырысса, мен атуға құқылымын. Егер ол қаза болса, заң маған оны жасауға рұқсат береді». – деді Ранил Викрамесингхе Thanthi TV телеарнасына берген сұхбатында.
text= If someone tries to break into my house, I can shoot. If he gets killed Law allows me to do that. |sign=Ranil Wickremesinghe, interview with Thanthi TV
His foreign policy was seen as moving away from the Rajapaksa government's isolationist policies, which distanced Sri Lanka from the western world. His policies were seen to attract investments and financial aid. His government allowed a 99 year lease of a port to a Chinese company which caused protests in 2017. He also worked to develop relations with Japan and Singapore, choosing them as his second and third foreign state visits after being elected as prime minister. During his visit to Japan, he promised to support Japan's bid to secure a seat on the United Nations Security Council and entered to a "comprehensive partnership" with Japan covering political, economic and security issues. During his visit to Singapore, in an interview with The Straits Times he invited Singaporean submarines and frigates to visit Sri Lanka.
Оның сыртқы саясаты Раджапакса үкіметінің Шри-Ланканы батыс әлемінен алшақтатқан оқшауланған саясатынан бас тарту ретінде қарастырылды. Оның саясаты инвестициялар мен қаржылық көмекті тартуға ықпал етті. Оның үкіметі бір қытай компаниясына 99 жылға портты жалға беруге рұқсат берді, бұл 2017 жылы наразылықтарға әкеп соқты. Ол сондай-ақ Жапония және Сингапурмен қарым-қатынасты дамытуға жұмыстанды, оларды премьер-министр болып сайланғаннан кейінгі екінші және үшінші ресми шетелдік сапарлары ретінде таңдады. Жапонияға жасаған сапары барысында ол Жапонияның Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне өтуіне қолдау көрсетуге уәде берді және саяси, экономикалық және қауіпсіздік мәселелерін қамтитын Жапониямен «жалпы серіктестікке» кірісті. Сингапурға жасаған сапары кезінде The Straits Times газетіне берген сұхбатында Сингапурдың су асты кемелері мен фрегаттарын Шри-Ланкаға шақыруға шақырды.
text= If someone tries to break into my house, I can shoot. If he gets killed Law allows me to do that. |sign=Ranil Wickremesinghe, interview with Thanthi TV
His foreign policy was seen as moving away from the Rajapaksa government's isolationist policies, which distanced Sri Lanka from the western world. His policies were seen to attract investments and financial aid. His government allowed a 99 year lease of a port to a Chinese company which caused protests in 2017. He also worked to develop relations with Japan and Singapore, choosing them as his second and third foreign state visits after being elected as prime minister. During his visit to Japan, he promised to support Japan's bid to secure a seat on the United Nations Security Council and entered to a "comprehensive partnership" with Japan covering political, economic and security issues. During his visit to Singapore, in an interview with The Straits Times he invited Singaporean submarines and frigates to visit Sri Lanka.
Мемлекеттік облигациялар туралы дау
2015 жылдың ақпан айында CBSL 1 миллиард рупийлік 30 жылдық мемлекеттік облигацияларды 12,5% купонмен сатуды жариялады, бірақ бірнеше дереккөздер қателікпен 9,5% индикативтік ставканы келтірді. Сатуға 36 өтінім келіп түсті, олардың жалпы сомасы 20 миллиард рупийді құрады. Жарнамаланған облигациялардың мөлшерінен он есе көп облигация шығарылғаны және күткеннен жоғары ставка бойынша сатылғаны Шри-Ланка үкіметіне қосымша 1,6 миллиард рупий (10,6 миллион доллар) шығын келтірді деген күдік туды, бірақ Парламент Мүшелерінің жетекшісі бұл мәлімдемені жоққа шығарды. Шри-Ланканың Жоғарғы сотына осындай шығынға келтіргені анықтау үшін қолданылған әдістемеге шағымдану туралы өтініш берілді. Perpetual Treasuries тікелей және жанама түрде 12,5% мөлшерлемемен 5 миллиард рупийлік облигациялармен қамтамасыз етілді. Perpetual Treasuries сатудағы негізгі дилерлердің бірі болды және ол Шри-Ланка Орталық банкінің губернаторы Арджуна Махендранның күйеу баласы болып табылады, ол Викремесингхе тағайындаған. 2016 жылдың 28 қазанында Мемлекеттік кәсіпорындар жөніндегі комитет ұзақ тергеуден кейін Махендранды облигациялармен байланысты жемқорлыққа жауапты деп тапты және оған қарсы заңдық шаралар қабылдауды ұсынды. Алайда, Президент Майтрипала Сирисена осы мәселені одан әрі тексеру үшін Арнайы Президенттік Тергеу комиссиясын тағайындағанын мәлімдеді. Комиссия 2017 жылдың 30 желтоқсанында Сирисенаға Орталық банк облигацияларын шығару туралы есепті тапсырды, ал Президенттік хатшылығы толық есепті PDF форматында веб-сайтында жариялады. Тергеу барысында Викремесингхе Арнайы Президенттік Тергеу комиссиясының алдына шақырылды. Президенттің партиясынан бір топ министрлер мен оппозициялық депутаттар Шри-Ланка Парламентінде Премьер-министрге сенімсіздік білдіру туралы резолюцияны қабылдауға тырысып, сәтсіз аяқтады. 2018 жылдың 15 наурызында Коломбо Форт Магистраттық соты Арджуна Махендраға Орталық банктың құпия ақпаратын Perpetual Treasuries Limited компаниясына бергені үшін қылмыстық сенімсіздікке қатысты айыптар бойынша тұтқындау ордерін шығарды.
Қарсылық (2019-2022)
Жеңіліске ұшырағаннан кейін Премадаса партиядан шығып, өзінің "Самағи Жана Балавегая" партиясын құрды, одан ол 2020 жылғы Шри-Ланка парламенттік сайлауына қатысты. Викремесингхе COVID-19 пандемиясының салдарынан кейінге шегерілген парламенттік сайлауда партияның қалған мүшелерін басқарды. 2020 жылғы парламенттік сайлауда Махинда Раджапакса басқаратын Шри-Ланка Подужана Перамуна партиясы 59,09% дауыс алып, парламентте 145 орынға ие болды, ал "Самағи Жана Балавегая" партиясы 23,90% дауыс алып, 54 орынға ие болды. Тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшыраған Біріккен Ұлттық партия барлығы 249 435 дауыс жинады, бұл дауыс беруге келгендердің жалпы санының 2,15% құрады. Тарихында алғаш рет парламентте бірде-бір орын жеңіп ала алмады, тек бір ұлттық тізім орынына ие болды. Викремесингхе 2021 жылдың 23 маусымында БҰҰ-ның ұлттық тізімінен парламент депутаты болып ант берді.
Алтыншы премьер-министр (2022)
2022 жылдың мамыр айына қарай ел егеменді дефолтқа ұшырады және жоғары инфляцияны бастан өткерді, бұл саяси және әлеуметтік толқуларға әкелді. 2022 жылғы Шри-Ланкадағы наразылықтарға байланысты Махинда Раджапаксаның 9 мамырда отставкаға кетуіне соққан оқиғалар кезінде президент Готабая Раджапакса 12 мамырда Викремесингхеді премьер-министр етіп тағайындады. Викремесингхе парламенттегі барлық саяси партиялардың қатысуымен ұлттық үкімет құруға және бір миллион АҚШ долларынан да аз сыртқы резервтері бар және маңызды жанармай, азық-түлік және дәрі-дәрмектерді импорттауға шамасы келмейтін елдегі ең ауыр экономикалық дағдарыстан өтуге ниетті екенін мәлімдеді, алдағы айларды ел тарихындағы ең қиын кезең деп атады. 25 мамырда Викремесингхе Қаржы, экономикалық тұрақтылық және ұлттық саясат министрі болып тағайындалды. 9 шілдеде премьер-министр кеңсесі Викремесингхе барлық партиялық үкімет құру үшін отставкаға дайын екенін хабарлады, наразылық білдірушілер сол күні оның резиденциясына шабуыл жасап, өртеп жіберді. Кешкі уақытта наразылық білдірушілер Викремесингхедің Коломбодағы жеке үйіне – 115 Fifth Lane-ге кіріп, оны өртеп жіберді.
Төрағалық (2022ж.
13 шілдеде президент Готабая Ражапакса елден Мальдив аралдарына қашып кетті, ал Викремесингхе премьер-министр лауазымында болғандықтан президенттік міндетті атқару құқығына ие болып, Шри-Ланкада төтенше жағдай режимін енгізді. Ражапаксаның ресми түрде отставкаға кеткеннен кейін Викремесингхе 15 шілдеде Шри-Ланканың бас судьясы Джаянта Джаясурияның алдында Шри-Ланканың президенті міндетін атқарушы ретінде ант берді. Бұрын Ұлттық тізім бойынша депутат болған Викремесингхе, партиясы парламентте бір мандатқа ие болса да, бірден Президент, Премьер-министр, Қорғаныс министрі, Технология министрі және Қаржы министрі лауазымдарын бірге атқаруға келді. Президент міндетін атқарушы болғаннан кейін Викремесингхе президентке қатысты «Ең ардақты» деген сөз тіркесін қолдануға тыйым салды және президенттік туды ресми түрде жойды. 20 шілдеде ол Шри-Ланка Парламентінің құпия дауыс беруі арқылы Шри-Ланканың 9-шы Президенті болып сайланды. Ол өзінің басты қарсыласы Дуллус Алахапперуманы 134 дауысқа қарсы 82 дауыспен жеңіп алды. 21 шілдеде ол Парламент ғимаратында бас судья Джаянта Джаясурияның алдында Шри-Ланканың тоғызыншы (сегізінші атқарушы) Президенті болып ант берді. Бір күннен кейін ол Динеш Гунаварденаны Премьер-министр етіп тағайындады. 2022 жылдың қыркүйегінде Викремесингхе король Чарльз III-нің шақыруымен Ұлыбритания патшайымы Елизавета II-нің қосылу рәсіміне қатысу үшін мемлекет басшысы ретінде Ұлыбританияға сапар шекті.
Үкіметке қарсы наразылықтарға қарсы іс-қимыл
Президенттік лауазымға тағайындалғаннан кейін Викремесингхе 2022 жылғы үкіметке қарсы наразылықтарды басуға уәде берді. Викремесингхе наразылық білдірушілерді "фашистер" деп атады. Қауіпсіздік күштері 22 шілде күні таңертең, Викремесингхе қызметке кіріскеннен кейін бір күн өткен соң, Галле Фейс Гриндегі наразылық орталығына шабуыл жасады. 50 наразылық білдіруші жарақат алды, екеуі ауруханаға жатқызылды. Шабуыл кезінде BBC журналистеріне де шабуыл жасалды. Шри-Ланка адвокаттар қауымдастығының президенті Салия Пиерис бұл шабуылды айыптады. Ұлыбританияның Шри-Ланкадағы жоғары комиссары Сара Хултон да алаңдаушылық танытты.
Экономикалық дағдарысты шешу
Викрамесингхе өзінен бұрынғы президенттің өкілеттігінің соңғы күндері басталған экономикалық жаңғыртуға бағытталған үкімет саясатын жалғастырды. Оның әкімшілігі елдегі энергетикалық дағдарысты бақылау үшін электр қуатын шектеуді сақтап, жанармайды норма бойынша бөлуді енгізді, сондай-ақ 2022 жылдың соңына дейін ХВҚ-ның құтқару пакетін алу үшін мемлекеттік кірістерді арттыру мақсатында тікелей салықтарды ұлғайтты. Бұл салықтардың өсуі халық арасында кеңінен наразылық тудырып, зардап шеккен секторлар ұйымдастырған наразылықтарға әкелді. 2022 жылы Шри-Ланка экономикасы 11%-ға төмендеді, ал инфляция 2022 жылдың желтоқсан айында 54%-ға жетті. Викрамесингхе ел дағдарыста болғанда 2023 жылдың 4 ақпанында Шри-Ланканың тәуелсіздігінің 75 жылдығын тойлауы сынға түсті. 2023 жылдың наурыз айының басында Викрамесингхе әкімшілігі маңызды жетістікке қол жеткізді, ол парламентте ХВҚ Шри-Ланкаға арналған құтқару пакетінің 330 миллион АҚШ доллары көлеміндегі бірінші траншын мақұлдағанын хабарлады. ХВҚ-ның құтқару пакеті Дүниежүзілік банк, Азия даму банкі және басқа да кредиторлардан 3,75 миллиард доллардан астам қосымша қолдау алуға мүмкіндік берді, бұл Шри-Ланканың 84 миллиард долларлық мемлекеттік қарызының маңызды бөлігін қайта құруға жол ашты.
Отбасылық және жеке өмірі
1994 жылы Уикремесингхе Шри-Ланканың ғалымы және ағылшын тілінің профессоры Майтри Уикремесингхеге үйленді. Уикремесингхе жеке өмірін саясаттан алшақтатуға көп күш салды. Оның жеке өмірі сирек жарияланады немесе талқыланады. Майтри Уикремесингхе 2015 жылы Уикремесингхе премьер-министр болып қайта сайланғанға дейін саяси назардан жалтара берді. Оның әкесінің әкесі – Сирил Леонард Уикремесингхе, Цейлон мемлекеттік қызметінде болған және Сингаль жерінің алғашқы жер комиссары болды, ал әжесі – Эсме Мунемэлл Гунвардене, Проктор Эдвард Гунварденедің қызы және Курунегаладағы Мунемэлл Валаваның Ада Мунемэлл. Оның ағасы Теодор Баркрофт Л. Мунемэлл – Проктор және Цейлонның Заң шығару кеңесінің мүшесі болды. Оның анасының әкесі – Д. Р. Виджевардена, Мухандирам Тудугалаге Дон Филип Виджевардена мен Хелена Виджеварденаның ұлы. Оның анасының әжесі – Элис Руби Медения, Медения Валаваның (Руванвелла) Ж. Х. Медения Адигарының қызы және Корнелия Маддлин Сенанаяке. Оның анасы Корнелия Регина Сенанаяке, Каталуа Валаваның Ламбертус Обеесекере Маха Мудалиярының қарындасы болды. Уикремесингенің көптеген жақын туыстары үкіметте белсенді қызмет еткен. Оның туыстары Руван Виджевардене – Қорғаныс министрінің орынбасары, Васанта Сенанаяке – Сыртқы істер министрінің орынбасары, ал тәтесі Амари Виджевардене – Ұлыбританиядағы Шри-Ланканың жоғары комиссары болды.