Кіріспе

Tromsdalstinden* немесе Sálašoaivi / Sálaščohkka* – Норвегияның Тромс округінің Тромсё муниципалитетіндегі тау. Биік тау Тромсдален алқабының оңтүстік жағында, Тромсё қаласының оңтүстік-шығысында орналасқан. Қар жауу жылдан жылға өзгереді, бірақ таудың шаңырағы көбінесе жазда бірнеше ғана ай бойы қардан бос болады. Тау Тромсё қаласының орталығынан жақсы көрінеді. Шаңыраққа жаяу шабуыл жасау үшін жақсы аяқ киім, орташа дене күші және жеткілікті су ішу қажет.

Этимология

Норвегиялық Tromsdalstinden атауы "Тромсдален үстіндегі шың" дегенді білдіреді, ал саам (немесе саам) атауы Сáла́ш және Оа́йвиден тұрады. Бірінші сөз жақсы аң аулау орнын білдіреді; екіншісі "бас" деп аударылады, бірақ ландшафт туралы сөйлескенде, бұл дөңгелек пішінді тауды, яғни тік қырлары жоқ тауды көрсетеді.

Шаңғы және жаяу жүру

Жаяу жүргіншілер Тромсдаленнің шеткі ауданынан немесе Рамфьорденнен Тромсдальстинден шыңына көтеріле алады. Таудың беткейлері көбінесе тік емес, бірақ бұлтты және жаңбырлы ауа райы бұл жерге бейім емес адамдарға қиындық тудыруы мүмкін. Дегенмен, тауға оңтүстік-шығыстан (Рамфьорденнен) жақындағанда, таудың көтерілуі тым тік бола бастағандықтан, жаяу жүргіншілер мен шаңғышылар бір кезде оңтүстік-батыс немесе солтүстік-батыс (қалаға қарайтын) жағынан өтуі керек. Жаяу жүру үшін ең жақсы кезең – мамырдан қыркүйекке дейін. Шаңғышылар әдетте Fjellheisen әуе трамвайымен Storsteinen-ге көтеріліп, содан әрі жолға шығады. Екі негізгі маршрут бар: қысқы және жазғы.

Қысқы жол жүру

Таудың оңтүстік-батыс беткейінен (суретте оң жақта) басталатын шаңғы жолы Сален (Селке) деп аталады. Төмен түскенде, шаңғышылар Tromsdalsvannet (норв.) немесе Moskojávri (саам) көліне дейін Тромсдален аңғарының ең шұңғыл бөлігінен зигзаг тәрізді түседі.

Жазғы саяхаты

Бұл шаңғыдан түскенде қолданылатын зигзаг жолмен басталатын саяхат. Қайтар жолда туристер таудың солтүстік-шығысқа қарайтын тар тізбегімен жүреді (суреттерде сол жақта көрсетілген). Бір мезгілде түсетін жол сізді төбешіктің артындағы тік құламаға тым жақын алып келеді, бұл биіктіктен қорқатын саяхатшылар үшін қауіпті болуы мүмкін. Мұндай саяхатшыларға келген жолмен қайту ұсынылады.

Тікелей

Сонымен қатар, солтүстік-батыстан, яғни аңғардан тікелей көтерілуге болады. Жаяу жүргіншілер Nerloftet-тен (Тромсдален аңғарынан жоғарыдағы төменгі жазықтан) бастап, жарты жолға дейін, Loftet-ке (қалаға қарай шығыңқы тау бөлігіне) жетеді де, содан кейін тікелей жоғары көтеріледі. Таудың тікке дейін көтерілу мүмкін болмай қалғанда, "қысқы жолға" (оң беткейге) шығу үшін оңға қарай жоғарылайсыз. Бұл нүктелердің аттары сәйкесінше Төменгі Шатыр және Шатыр деген мағынаны білдіреді. Бұл жол өте тік және сондықтан қиынға соғады, бірақ қауіпсіз. Бірақ кейбір тастар сырғақ немесе тұрақсыз болуы мүмкін, сондықтан сақ болу қажет.

Сами мәдениетінің маңыздылығы туралы дау

2003 жылы Тромсё 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдауға үміттенді. Халықаралық Олимпиада комитетіне ұсынылған жобада таудың беткейінде тау шаңғысы трассасын салу көзделген. Бұл шара кейбір саамдық белсенділердің наразылығын тудырды, олар Тромсдальтинденнің ежелгі заманнан бері саам халқы үшін қасиетті тау екенін мәлімдеді. Тромсдалстинденді «қасиетті» деп санауға бола ма, жоқ па, деген қызу пікірталас өрбіді. 2004 жылы Саам Парламенті оны қасиетті тау деп жариялаған қаулы қабылдады, нәтижесінде жоспарлар тоқтатылды. Саам Парламентінің нысандарды «қасиетті» деп жариялауға ресми билігі жоқ. Дегенмен, олардың қаулысы ескерілді. Осыдан кейін заңгерлер тауды заңдағы «мәдени мұра» анықтамасына сәйкес мәдени мұра ретінде тану мүмкіндігін талқылады. Тромсё университетінің дінтану кафедрасының профессоры Сив Эллен Крафт Тромсдалстинденнің саамдықтардың ұлттық саясатының бір бөлігі ретінде соңғы уақыттарда қасиетті тауға айналдырылуын талдаған мақала жазды. Алайда, аймақтағы саам халқы тауды христиан діні таралудан бұрын қасиетті деп санағандығын айтады. Тау қасиетті таудың маңызды белгілерін иеленеді, яғни пішіні немесе биіктігі арқасында ландшафтқа басымдық етеді. Саамдардың дәстүрлі діні жойылды, қазір тек жергілікті іздер мен нео-шаманизм арқылы сақталған. Таудың қасиеттілігіне саамдардың көрсеткен құлшынысы – Саам Парламентінің оны қасиетті деп жариялауына дейін жеткен деңгейі – қазіргі саамдар үшін де таудың мәдени маңызын көрсетеді, бұл құндылық ата-бабаларының діни дәстүрлеріне тікелей байланысты.