Кіріспе

Италиялық балет бишісі және мим (1850–1928)

Энрико Чечетти (21 маусым 1850 – 13 қараша 1928) – итальяндық балет бишісі, мим және Чечетти әдісінің негізін қалаушы. Цивитанова Маркеден шыққан екі бишінің ұлы, ол Римдегі Театро Тординонаның костюмдер бөлмесінде дүниеге келді. Еуропадағы биші ретінде сәнді мансабын аяқтаған соң, ол Санкт-Петербургтегі (Ресей) Императорлық балет театрында билеуге келді, онда өнер шеберлігін одан әрі жетілдірді. Чечетти өзінің өнер көрсетудегі ептілігі мен күш-қуаты, сондай-ақ бидегі техникалық қабілеті үшін жоғары бағаланды. 1888 жылы ол әлемдегі ең ұлы балет виртуозы ретінде мойындалды. Ресейдегі беделді мансабынан кейін, Петипаның шедеврі – «Ұйқыдағы сұлу қыз» қойылымында рөлдерді сомдады. Оның шәкірттерінің арасында Императорлық балеттің басқа да белгілі бишілері болды, мысалы: Анна Павлова, Леонид Массине және Васлав Нижинский. 1920 жылы Лондонда болғанда, ол американдық балерина Рут Пейджге және Нинетт де Валуаға сабақ берді. Ол көптеген балеттерді қайта қойды, соның ішінде Петипаның 1894 жылғы «Коппелия» балетінің түпкі нұсқасын, оның негізінде бүгінгі күнге дейін барлық нұсқалары жасалған. (Бұл нұсқа 20 ғасырдың басында жазылған және қазіргі таңда Сергеев жинағының құрамына кіреді). Сабақ кезінде Чечетти құлап түсіп, келесі күні, 13 қараша 1928 жылы қайтыс болды. Императорлық балет репертуарындағы ерлер вариацияларының хореографиясына өзгерістер енгізді. 1890 жылы Чечетти «Ұйқыдағы сұлу қыз» қойылымында өнер көрсетті, ондағы «Көк құс» рөлі Мариинский театрының көрермендерінде сенсация тудырды. «Көк құстың» хореографиясы бүгінгі күнге дейін еркек бишілерге үлкен қиындық туғызып келеді. Чечетти 1902 жылы Императорлық балеттен кетіп, сол кезде Ресей империясының құрамына кіретін Польшаның Варшава қаласындағы Императорлық балет мектебінің директоры болды. Мариинский театрында өткен қоштасу кешінде сол кездегі барлық жетекші балериналар болды, олардың көпшілігі оның шәкірттері еді. Барлық балериналар оған құрмет көрсету үшін «Paquita Grand pas classique» балетін орындады, оған барлық қатысушы балериналардың сүйікті сололары қосылды. Бұл бірнеше балериналар үшін ұзақ вариациялар жиынтығын қосу дәстүрін қалыптастырды. 1919 жылы Чечетти Лондонда «La Boutique fantasque» балетінің тұсаукесерлік қойылымында дүкенші рөлінде өнер көрсетті.

Мариинский театры

1887 жылы Чечетти Санкт-Петербургте өнер көрсетті, онда Мариинский театрының директоры Иван Всеволожский оның өнерін тамашалады. Чечеттидің өнері оны қатты әсер еткендіктен, оны бірден театрдың жетекші бишісі етіп тағайындады. Бұл сол кезде өте сирек кездесетін жағдай еді, себебі әдетте бишілер төменгі деңгейдегі труппаға қабылданатын. 19 ғасырдың басында балетке пуантты аяқ киім енгізілгеннен кейін, балетте пуантты техниканы қолданатын әйел бишілер басымдық танытты. Көп жағдайда ерлер биінің техникасы актерлік рөлге дейін төмендеді, ал бишілік міндеттері балеринамен серіктесетін көмекшіге жүктелді. Чечетти дереу ерлер бишілерінің дәстүрлі консервативті рөлдерін өзгертуге кірісіп, Императорлық балет репертуарындағы ерлер вариацияларының хореографиясына елеулі өзгерістер енгізді. 1890 жылы Чечетти «Ұйқыдағы сұлу» қойылымында өнер көрсетті, оның «Көкқұс» рөліндегі орындауы Мариинский театрының көрермендеріне үлкен әсер етті. «Көкқұстың» хореографиясы бүгінгі күнге дейін ерлер бишілеріне қиындық тудырып келеді. 1902 жылы Чечетти Польшаның Варшава қаласындағы Императорлық балет мектебінің директоры болып тағайындалу үшін Императорлық балеттен кетті. Мариинский театрында өткен қоштасу кешінде сол кездегі барлық жетекші балериналар болды, олардың көпшілігі оның шәкірттері еді. Оған құрмет көрсету мақсатында Paquita Grand pas classique қойылымына барлық қатысушы балериналардың сүйікті сололары қосылды. Бұл бірнеше балериналар үшін ұзақ вариациялар жиынтығын қосу дәстүрін қалыптастырды. 1919 жылы Чечетти Лондондағы «La Boutique fantasque» балетінің тұсаукесерінде өнер көрсетті, онда ол дүкен иесі рөлінде ойнады. Ол өз кезегінде Карло Блазистен тәлім алды, ал оның шәкірттерінің бірі Людовик XIV сарайындағы алғашқы балетмейстер Бошан болды. Чечетти сонымен қатар әкесінің екі әріптесінен де білім алды: Миланның «Ла Скала» театрында жұмыс істеген Чезаре Коппини мен биші Мария Тальонидің әкесі Филиппо Тальони. Олардың барлығы Миланның «Ла Скала» театрында сабақ берген Карло Блазистің шәкірттері болған. Ол 1820 жылы жарық көрген «Traité élémentaire, théorique et pratique de l'art de la danse» атты кітапта түсіндірілген әдісті қолданды. Сондай-ақ, Чечетти әдісі оның бұрынғы шәкірттері, мысалы Лора Уилсон арқылы тікелей берілді. 1925 жылы Артуро Тосканини Шебер Чечеттиді «Ла Скала» театрының би мектебінің директоры етіп тағайындады. Чечеттидің қайтысынан кейін Сирил Бомон, Станислав Идиковский, Маргарет Краске және Дерра де Морода Чечетти әдісін жүйелеуге шешім қабылдады, осылайша балет мұғалімдері балет бишілерінің техникасын жетілдіру үшін оны пайдалана беруге болады. Чечетти әдісі бойынша бишілер әр түрлі биді үйрену мен орындауға қолдау көрсету үшін барлық дағдыларды дамыту үшін қатаң тәртіптегі күнделікті жаттығулар мен жаттығуларды орындайды. Бұл әдісті дүниежүзіндегі көптеген балет труппалары қолданады, соның ішінде Канаданың Ұлттық балеті және Австралияның Мельбурн қаласындағы Монт-Альберт балет мектебі.

Мұра

Оның атақты оқушыларының арасында: Анна Павлова, Циа Форнароли, Пьерина Легнани, Леонид Массине, Аттилия Радиче, Васлав Нижинский, Тамара Карсавина, Дам Нинет де Валой, Дам Мари Рамберт, Жизела Каччаланза, Винченцо Селли, Луиджи Альбертьери, Дам Алисия Маркова, Ольга Преображенская, Матильда Кшесинская, Серж Лифар, Джордж Баланчин, Рут Пейдж болды. Ол биші және хореограф ретінде Мишель Фокиннің "Шехерезада" (1910) балетінде эвнух рөлін, "От құсы" (1910) балетінде Костхей рөлін, ал "Петрушка" балетінде Сиқыршы рөлін ойнап, түсіндірді.