Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шыны пышақ – шыныдан жасалған, сынған сызығы арқылы өте өткір кескіш жиекті қалыптастыратын пышақ. Шыны пышақтар олардың табиғи өткірлігі мен өте оңай дайындалуы себепті ежелгі заманнан бері қолданылып келген. Қазіргі электронды микроскопияда бейнелеуге қажетті ультражұқа тілімдер жасау үшін шыны пышақтар пайдаланылады.
A glass knife is a knife with a blade made of glass, with a fracture line forming an extremely sharp cutting edge. Glass knives were used in antiquity due to their natural sharpness and the ease with which they could be manufactured. In modern electron microscopy glass knives are used to make the ultrathin sections needed for imaging.
Тарих
Тас дәуірінде, кескіш құралдар конхоидтық сынықпен сынған қолайлы тастарды қашап жасалған, бұл процеске түймелеу немесе литикалық азайту деп аталады. Осы әдіспен құралдар, оның ішінде пышақтар, табиғи вулкандық шыныдан – обсидианнан да жасалған. 1920 жылдардан 1940 жылдарға дейін Dur X шыны жеміс және торт пышақтары 1938 жылғы АҚШ патентіне сәйкес ас үйде қолдануға сатылды. Арзан, тот баспайтын болаттан жасалған ас-аяқ жиынтықтары кеңінен қолжетімді болғанға дейін, олар цитрус жемістерін, помидорларды және басқа қышқылды тағамдарды кесу үшін қолданылды, олардың дәмі болат пышақтармен бұзылып, қарапайым болат пышақтарды бояп жіберетін. Олар қатайтылған шыныдан жасалған, кескіш жиегі өткірлеп жылтыратылған.
In the Stone Age, bladed tools were made by chipping suitable stones which broke with a conchoidal fracture, a process known as knapping or lithic reduction. The same technique was used to make tools, including knives, out of obsidian, natural volcanic glass. From the 1920s until the 1940s, Dur X glass fruit and cake knives were sold for use in kitchens under a 1938 US Patent. Before the wide availability of inexpensive stainless steel cutlery, they were used for cutting citrus fruit, tomatoes and other acidic foods, the flavor of which would be tainted by steel knives and which would stain ordinary steel knives. They were molded in tempered glass, with a cutting edge ground sharp.
Қазіргі заманғы қолданысы
Шыны пышақтар енді кеңінен қолданылмайтын болса да, 1980 жылдардың ортасынан бері цирконий диоксидінен жасалған керамикалық пышақтар қолжетімді, олардың өткір және ұзаққа сақталатын жиегі сынудың орнына ұнтақтау арқылы жасалады. Қазіргі заманғы шыны пышақтар бір кезде трансмиссиялық электрондық микроскопияда қажетті өте жұқа кесінділерді жасау үшін таңдаулы болды, себебі оларды қолмен жасауға болады және металл пышақтардан өткір, өйткені металлдардың кристалдық құрылымы үздіксіз өткір жиекті жасауға мүмкіндік бермейді. Алмаз пышақтардың пайда болуы, олар жиегін ұзақ сақтайды және қатты материалдарды кесуге артық қолайлы болғандықтан, шыны пышақтарды екінші деңгейге түсірді. Дегенмен, кейбір зертханалар шыны пышақтарды қолдана береді, себебі олар алмаз пышақтарға қарағанда әлдеқайда арзан. Ұлгісі бар блокты зерттелетін үлгіге жақын жерге дейін шыны пышақпен кесіп алу – кең таралған тәжірибе. Содан кейін шыны пышақты алмаз пышаққа ауыстырады. Бұл алмаз пышақтың қызмет ету мерзімін ұзартады, ол тек оның жоғары өнімділігі қажет болғанда ғана қолданылады. Обсидиан, табиғи түрде кездесетін вулкандық шыны, өте өткір хирургиялық скальпельдер жасауға қолданылады, олар болаттан әлдеқайда өткір. Олардың жиектері хруптты және оңай сыналады.
While glass knives as such are no longer in general use, knives with ceramic blades made from zirconium dioxide have been available since the mid 1980s, with a very sharp and long lasting edge produced by grinding rather than fracturing. Modern glass knives were once the blade of choice for the ultra thin sectioning required in transmission electron microscopy because they can be manufactured by hand and are sharper than softer metal blades because the crystalline structure of metals makes it impossible to obtain a continuous sharp edge. The advent of diamond knives, which keep their edge much longer and are more suitable for cutting hard materials, quickly relegated glass knives to a second rate status. However, some labs still use glass knives because they are significantly less expensive than diamond knives. A common practice is to use a glass knife to cut the block which contains the sample to near the location of the specimen to be examined. Then the glass knife is replaced by a diamond blade for the actual ultrathin sectioning. This extends the life of the diamond blade which is used only when its superior performance is critical. Obsidian, a naturally occurring volcanic glass, is used to make extremely sharp surgical scalpels, significantly sharper than is possible with steel. The blades are brittle and very easily broken.
Өндiру
Шыны пышақтарды екі көтеріңкі дөңгешегі бар бір жақ және қарсы жағындағы екі дөңгешек арасында бір дөңгешегі бар қысқышпен қолмен жасауға болады, бірақ қайталанатын нәтижелерді қамтамасыз ету үшін көптеген электрондық микроскопия зертханаларында "пышақ жасау машиналары" деп аталатын арнайы машиналар қолданылады. Қолданылатын шыны әдетте табақ шыныдан басталып, одан шаршылар кесіледі. Шыны шаршының қай жерден сыналатынын анықтау үшін болат немесе вольфрам карбидінен жасалған шыны кесу дөңгелегімен диагональ бойынша сызық салынады, содан кейін қысым қарсы диагональ бойынша біртіндеп арттырылып, шаршы сыналады. Бұл әдіс екі пайдалы пышақ жиегін береді, олардың әрқайсысы екі үшбұрыштың әрқайсысында орналасқан. Сыну диагональға неғұрлым дәл келсе, кесу жиегі де соғұрлым жақсы болады.
Glass knives can be produced by hand using pliers with two raised bumps on one jaw and a single bump between the two bumps on the opposing jaw, but special machines called "knife makers" are used in most electron microscopy laboratories to ensure repeatable results. The glass used typically starts out as strips of plate glass, which is cut into squares. The glass square is then scored across the diagonal with a steel or tungsten carbide glass cutting wheel to determine where the square will break, and pressure is then applied gradually across the opposite diagonal until the square breaks. This technique provides two usable knife edges, one on each of the two resulting triangles. The better the break is aligned with the diagonal, the better the cutting edge.