Кіріспе
Боуи пышағы – Резин Боуидің 19-шы ғасырдың басында өзінің ағасы Джеймс Боуи үшін жасаған, ол Sandbar Fight деп аталатын жекпе-жекте үлкен пышақ қолдануымен танымал болған пышақ үлгісі. Алғашқы нұсқасынан бері Боуи пышағы бірнеше айқын және ерекше дизайн ерекшеліктерін қабылдады, бірақ күнделікті қолданыста бұл термин айқас қорғағышы және ұштығы бүгілген кез келген үлкен қабықшалы пышақты білдіреді. Бұл пышақ үлгісі коллекционерлер арасында әлі де танымал; түрлі пышақ өндіруші компаниялардан басқа, Боуи пышақтарын әртүрлі болат түрлерінен және стильдік вариациялардан жасап шығаратын жүздеген шебер пышақ жасаушылар бар.
A Bowie knife ('/b//uː//i/ BOOee) is a pattern of fixed blade fighting knife created by Rezin Bowie in the early 19th century for his brother James Bowie, who had become famous for his use of a large knife at a duel known as the Sandbar Fight. Since the first incarnation, the Bowie knife has come to incorporate several recognizable and characteristic design features, although in common usage the term refers to any large sheath knife with a crossguard and a clip point. The knife pattern is still popular with collectors; in addition to various knife manufacturing companies, there are hundreds of custom knifemakers producing Bowie knives with different types of steel and variations in style.
Тарихи асқынулар
Боуи пышағының ерте тарихы тұманды анықтамалармен, шектеулі қолдау құжаттарымен және келіспейтін талаптармен күрделі. Боуи пышағы нақты анықталмаған. 20-шы ғасырдың ортасына қарай, көптеген жағдайларда пышақтың ұзындығы мен пішінінің комбинациясы қарастырылды. 19-шы ғасырдың ортасында, пышақтың танымалдылығы шарықтаған кезде, бұл термин кең ауқымды пышақтарға қолданылды. Келісімге келген анықтама болмағандықтан, пышақтың шығу тегін анықтау мүмкін емес. Жағдайды одан әрі қиындататыны, қазіргі Боуи пышағының анықтамасына сәйкес келетін кейбір американдық пышақтар Боуиден ертерек болуы мүмкін. Боуи пышағы өзінің аты мен беделінің бір бөлігін Аламо шайқасында қаза тапқан, атышулы пышақ шебері Джеймс Боуиден алды. Джеймс Боуи өте аз жазба қалдырды; расталатын фактілердің жетіспеуі салдарынан, оның тарихы расталмаған пышақ шеберлігі туралы аңызға көмілді. Тарихшылар Боуи тек бір рет жеке пышақпен шайқасқа түскен (ал егер Резин Боуидің айтуынша, бұл шайқас қазіргі анықтамаға сәйкес келмейтін пышақпен болған) деген мүмкіндікті қабылдайды. Sandbar шайқасы оқиғадан кейін бірнеше ай ішінде ұлттық деңгейде жарияланды (Филадельфия, Нью-Йорк және Вашингтондағы Нилс тізіліміндегі есептер). Джеймс Боуи Sandbar шайқасынан кейін үлкен пышақ тағып жүрді. Боуи отбасы пышақ туралы түрлі, келіспейтін деректер ұсынды. Джеймс Боуи ештеңе қалдырмады. Оның інісі Резин Боуи Джеймстің өлімінен кейін екі жыл өткен соң қысқаша тарих берді. Джеймстің өлімінен кейін он алты жыл өткен соң, біреу (дегенмен, бұл Джеймстің інісі Джон болды деп есептеледі) Резиннің түсіндірмесін сәл өзгертті, оған теміршіні қосты. Резиннің немерелері басқа теміршінің есімін атады. Кейінірек Боуи Джонға жатқызылған ақпараттың жалған екенін және Джонның құжатты ешқашан көрмегенін мәлімдеді. 20-шы ғасырдың ортасында Боуи туралы кітап жазған автор тарихи фактілерге еркіндікпен қарады. Кейбір құжаттар дұрыс келтірілмеді, кейбір фактілер расталмады және т.б. Басқалары бұл қателерді Боуи мен оның пышақтары туралы өздерінің әңгімелеріне енгізді. Нақты анықтаманың болмауы және пышақ тарихы туралы келіспейтін мәлімдемелердің болуына байланысты, көптеген адамдар пышақтың ойлап табуына немесе жақсартуына үміткер болды.
Шығу тегі және сипаттамасы
Боуидің тарихи пышағы бір ғана үлгі емес, Джим Боуи жылдар бойы бірнеше рет жетілдірген пышақтар сериясы болды. Боуидің ағасы Резиннің өтінішімен Джесси Клифт жасаған ең алғашқы пышақ сол кездегі испандық аңшылық пышақтарына ұқсады және қарапайым ет кесетін пышақтан көп ерекшеленбеді. 1828 жылы испан және Оңтүстік Америка пираттарының аралас тобы бар пираттық шхунаны ұстау туралы хабарда Боуидің алғашқы пышағына ұқсас пышақтардың қолданылуы айтылады: Видалия құмды сілкінісінен кейін Боуи танымал болды, ал Боуи ағайындары бірдей үлгідегі пышақтарға көптеген тапсырыстар алды. Боуи мен оның ағайындары кейінірек Дэниел Сирлс және Джон Констебл сияқты әртүрлі пышақ шеберлерінен әшекейлі пышақтарға тапсырыс берді. Джордж Уильям Фетерстонхау оларды былай сипаттады: "Бұл қарулар Арканзас халқының мақтанышы және олар осы отты аймақтың белгілі бір адамының атымен аталады". 1847 жылғы мақалада Боуи пышағы бастапқыда киюге ыңғайлы, жақын арадағы шайқасқа қолдануға болатын қарудың қажеттілігін қанағаттандыру үшін жасалған деп жазылған – ол сол кездегі сабыр немесе басқа қылыштардан әлдеқайда қысқа қылыш, бірақ әлі де ауыр пышаққа ие болған. Бұл кескіш пышақтың салмағы кескіш шабуылда пышаққа жеткілікті күш беруге және кесу және шаншу тактикасын қолдануға мүмкіндік берді. Пышақтың дизайны былай сипатталды: Боуи бес жылдан кейін Аламо шайқасында қаза тапты, ал оның өлімімен ол және оның пышағы американдық аңызға айналды. Түпнұсқа Боуи пышағының тағдыры белгісіз; алайда, "Боуи No. 1" деген жазуы бар пышақ Техас коллекционерінен Арканзас тарихи мұражайына сатып алынды және ғылыми талдау нәтижесінде Блэкке тиесілі деп танылды. Блэк көп ұзамай бұл пышақтарды Арканзас штатындағы Вашингтон қаласындағы дүкенінен жасап, сату арқылы табысты бизнес құрды. Блэк өзінің шеберлігін жетілдіріп, пышақтың сапасын жақсарта берді. 1839 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін, Блэк аурумен төсекте жатқанда, оның қайын атасы және бұрынғы серіктесі үйіне кіріп, оған шабуыл жасады, өйткені ол Блэкке үйленген қызына наразы болды. Блэк енді өзінің кәсібін жалғастыра алмады. Блэктің пышақтарының өте мықты, бірақ икемді екені белгілі, ал оның шеберлігі ешкімге көшірілмеді. Блэк өзінің шеберлігін құпия сақтап, барлық жұмысын былғары перде артында жасады. Көптегендер Блэк нағыз Дамаск болатты жасаудың құпиясын қайта ашқан деп санайды. Бұл туралы дәлелдеу немесе жоққа шығару мүмкін емес; Блэк өзінің мәлімдемелерін жариялаудан бұрын ақыл-есінен айырылған деп танылды. Боуи пышағының туған жері қазір Олд Вашингтон тарихи мемлекеттік паркінің құрамына кіреді, онда 40-тан астам қалпына келтірілген тарихи ғимараттар мен Блэктің дүкені сияқты басқа да нысандар бар. Парк "Арканзастың отарлық Уильямсбургі" деп аталады. Арканзас университеті Үміт-Тесаркана 2020 жылдың қаңтар айында тарихи Вашингтонда Джеймс Блэк пышақ шеберлері мен тарихи кәсіптер мектебін ашты.
After the Vidalia Sandbar fight, Bowie was a famous man, and the Bowie brothers received many requests for knives of the same design. Bowie and his brothers later commissioned more ornate custom blades from various knife makers including Daniel Searles and John Constable. George William Featherstonhaugh described them as, "These formidable instruments are the pride of an Arkansas blood, and got their name of Bowie knives from a conspicuous person of this fiery climate." According to an 1847 article, the Bowie knife was originally designed to fill the need for a wearable, convenient, close combat weapon – a short sword much shorter than the saber or other swords of the day, yet still possessing a heavy blade. This cleaver like blade had enough weight to give the blade sufficient force in a slashing attack while permitting the use of cut and thrust sword fighting tactics. The blade design was described as:
Bowie died at the Battle of the Alamo five years later and in death both he and his knife became an American legend. The fate of the original Bowie knife is unknown; however, a knife bearing the engraving "Bowie No. 1" has been acquired by the Historic Arkansas Museum from a Texas collector and has been attributed to Black through scientific analysis. Black soon had a booming business making and selling these knives out of his shop in Washington, Arkansas. Black continued to refine his technique and improve the quality of the knife as he went. In 1839, shortly after his wife's death, Black was nearly blinded when, while he was in bed with illness, his father in law and former partner broke into his home and attacked him with a club, having objected to his daughter having married Black years earlier. Black was no longer able to continue in his trade. Black's knives were known to be exceedingly tough, yet flexible, and his technique has not been duplicated. Black kept his technique secret and did all of his work behind a leather curtain. Many claim that Black rediscovered the secret of producing true Damascus steel. Little can be either proven or disproven; Black was found mentally incompetent before his claims were published. The birthplace of the Bowie knife is now part of the Old Washington Historic State Park which has over 40 restored historical buildings and other facilities including Black's shop. The park is known as "The Colonial Williamsburg of Arkansas". The University of Arkansas Hope Texarkana opened their James Black School of Bladesmithing and Historic Trades in historic Washington in January 2020.
Кейінгі тарих
"Боуи пышағы" термині 1835 жылы, құмдық ұрыстан кейін 8 жыл өткенде, Джеймс Боуи тірі кезінде жарнамаларда (бірнеше жерде) пайда болды. Контекстен қарағанда, "Боуи пышағына" осы кезде қосымша сипаттама қажет болмады, бірақ жазылуы әртүрлі болды. Алғашқы айтылғандардың бірі – Боуи пышағы мен тапаншаны біріктіру жоспары. 1830-жылдардың басында Шеффилдтен (Англия) қаптамалы пышақтар жіберіле бастады. 1838 жылы Балтимор газетінің авторы (Нью-Орлеаннан хабарлама жіберген) әрбір оқырманның Боуи пышағын көргенін айтты. Боуи пышақтары 19 ғасырдағы американдық қақтығыстарда маңызды рөл атқарды. Олар Техастың тәуелсіздігі, Мексика соғысы, Калифорниядағы алтын асыру, Канзастағы азаматтық дау-дамай, Азамат соғысы және американдық үндістермен кейінгі қақтығыстарда тарихи тұрғысынан айтылады. Джон Браун (құлдыққа қарсы күрескер) Боуи пышағын алып жүрді (оны J. E. B. Стюарт алды). (117-бет) Джон Уилкс Бут (Абрахам Линкольннің қатылушысы) қашып бара жатқанда үлкен Боуи пышағын тастады. (158-бет) "Бюффало Билл" Коди 1876 жылы Кастерге кек қайтару үшін (Уорбоннет өзені шайқасы) бір кіші басшының басын шауып тастады. Оқиғаның суретінде Боуи пышағы көрсетілген. (171-бет) Осы себепті, ол DezNat (оңшыл LDS) қауымдастығы үшін маңызды, олар оны мормонизмдегі қанмен тазарту тұжырымдамасымен байланыстырады. АҚШ-та қолжетімді бағамен, сенімді қара ұнтақ револьверлерінің пайда болуымен (соның ішінде Азамат соғысынан қалған қолғаптар), Боуи пышағының танымалдылығы 1865 жылдан кейін күрт төмендеді. Боуидің жаңа дизайндары әлі де танымал болғанымен, жеті немесе сегіз дюймдік қысқарақ пышақтар қолданыла бастады, бұл ұзындығы мал союға және терісін алуға ыңғайлы болды. Ғасырдың басында ең көп өндірілген Боуи пышақтары барлық мақсаттағы аулық/кемпинг пышақтары ретінде сатылды. Осыған қарамастан, Боуи әлі де жақын арадағы шайқасқа қолданылатын пышақ ретінде өзінің қабілетін сақтап қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы USMC Ka Bar пышағы Боуи дизайнына негізделген, ол 1899 жылы таныстырылған классикалық Marbles Ideal кемпинг/аңшылық пышағына жатады. 1960 жылдардан бері Боуи пышақтарында пышақтың артқы жағына тісті тістер орнатылды, бұл АҚШ Әуе күштерінің тіршілік пышағынан шабыттанды, ол АҚШ Қарулы Күштерінің бірнеше бөлімшелері қолданады. Әр пышақ АҚШ үкіметінің талаптарына сәйкес жасалған. Оның құрамында 5 дюймдік 1095 көміртекті болаттан жасалған, қайырылған, жалған жиегі және ойықтары бар пышақ бар. Сап табиғи былғарыдан жасалған, ал түйреуі тот баспайтын болаттан жасалған. Жиынтықта табиғи былғарыдан жасалған қаптама, тақта тасы және аяққа байлау бар. Тістер құлаған ұшақтың плексигласты шатырын кесу үшін арналған. Көп ұзамай, тұтқасы металдан жасалған ұқсас пышақтар пайда болды, бұл тұтқаның ішінде кішкентай тірі қалған заттарды сақтауға мүмкіндік берді. Боуи пышақтары бүгінгі күнге дейін танымал, оны спортшылар мен коллекционерлерге арналған фабрикада жасалған және қолмен жасалған Боуи стиліндегі пышақтардың көптігі дәлелдейді.
Вариациялар, жинақтау және танымал мәдениетте бейнелеу
Джим Боуи 1988 жылы Атланта қаласында өткен Blade Show-да Blade журналының Cutlery Hall of Fame-ға өлімнен кейін енгізілді. Бұл оның дизайны пышақ жасаушылар мен аспаптар компанияларының келешек ұрпақтарына тигізген әсерін мойындау мақсатында жасалды. Жеке пышақ жасаушы Эрнест Эмерсон бастапқыда өзінің логотипінде Боуи пышағын пайдаланған, сондай-ақ өзінің өнімдерінің қатарында CQC13 деп аталатын қатталатын Боуи пышағын шығарады. Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында орналасқан 39-шы жаяу әскер бригадасының жауынгерлік тобының иық белгісінде Боуи пышағының суреті бейнеленген.
Альфред Уильямс Боуи пышағы
1800 жылдардың ортасынан 1900 жылдардың басына дейін Альфред Уильямстың EBRO Боуи пышағы АҚШ-та кеңінен сатылды. EBRO тауарлық белгісін Нью-Йорктегі Adolph Kastor & Sons компаниясы Шеффилдтегі Joseph Wostenholm & Sons компаниясынан сатып алды. Альфред Уильямс АҚШ нарығына пышақтарды сатуға маманданғандықтан, оның АҚШ нарығына жіберілген пышақтарында EBRO импорттаушының мөрі және Альфред Уильямстың аты болды. Алғашқы Альфред Уильямс Боуи пышақтары қазір аукционда жоғары бағаға сатылуда. Техас штатындағы бір отбасыға тиесілі, өрнектелген сапталған тұтқасы бар бірегей Альфред Уильямс Боуи пышағы аукционда 60 000 долларға сатылды.
Вариациялар
Боуи пышақтарының көптеген түрлері бар (Флайдерман немесе Питерсон талқылаған немесе көрсеткен), олардың ішінде алмастырылатын жүзі бар Боуилер, итергіш пышақтар, екі ұшы бар Боуилер, қапталатын Боуилер, тығын ашатын бұрандасы немесе басқа да керек-жарақтары бар Боуилер, Боуи штыктары, Боуи-пистолет комбинациясы, тісті жиегі бар Боуи және D-тұтқалы Конфедерация Боуилері бар. Кейбіреулері өнер туындылары еді. Шамамен 2 метрге жуық ұзындығы және салмағы бар алып қапталатын Боуи, американдық конгрессменге сыйға тарту үшін жасалған, ол пышақпен жекпе-жекке түсуге келісім берген (Роджер Аткинсон Прайор мен Джон Ф. Поттер арасындағы дау). Көрмелерге көрсету үшін 3 метрге дейін ұзындығы бар бірнеше ірі Боуилер жасалды. Сонымен қатар, жылдар бойы көптеген пышақтар Боуи пышақтары деп аталды, ал термин кез келген үлкен қабықшалы пышақ үшін жалпы атауға айналды. Америка Азамат соғысының басында Конфедерация әскерлері D-тұтқалы Боуи пышақтары деп аталатын үлкен пышақтарды алып жүрді. Шеффилд Боуилері американдықтарға ұнату үшін әртүрлі ойылған немесе басылған ұрандармен сатылды: "Жоюшыларға өлім", "Дұшпандарға өлім", "Американдықтар ешқашан бас имейді", "Алабама аңшылық пышағы", "Арканзас тіс тазалағышы", "Алтын іздеушінің қорғанысы". Американың жеңістері мен генералдары еске алынды. "Боуи пышағы" осы кезеңнің көптеген әртүрлі дизайндарында (қапталатын пышақтарды қоса) ойылған. Британдықтар өнімдерінің шығу тегін жасырып, Шеффилдте "Вашингтон", "Филадельфия", "Бостон", "Манхэттен", "Америка" және "Колумбия" сияқты фабрикаларды ашты. Олар пышақтарына "АҚШ", "Нью-Йорк" сияқты белгілерді салды. Шеффилдтегі "фабрикалар" – аймақтың шеберлерінің жұмыстарын жинаған қоймалар еді. Металл балқытушылар, ұсталар, тегістеушілер, күміс шеберлері, оюшылар, граверлер – бәрі жеке адамдар немесе шағын кәсіпорны болды.
Жинақтау
19 және 20 ғасырлардың соңында Боуи пышағы лагерьде және аң аулауда пайдалы құрал ретінде, сондай-ақ қару ретінде қолданылды және бүгінгі күні де кейбір аңшылар мен қақпақ саудагерлері арасында танымал. Боуи коллекционерлердің арасында да сұранысқа ие. Сан алуан пышақ өндіруші компаниялармен қатар, жүздеген жеке пышақ жасаушылар мен пышақ сапарын ұстаздары Боуи пышақтары мен оның түрлерін жасап шығарады. Боуи пышағы Америка пышақ сапарын ұстаздарының қоғамы мүшелерінің жұмыстарында басымдық құрайды. Боуи пышақтарының антикалық үлгілерін жинау – пышақтарды жинаудың ең қымбат түрлерінің бірі, сирек кездесетін үлгілер 200 000 долларға дейін сатылады. 19 ғасырдан бері жаппай өндірілген Шеффилд Боуи пышақтары 5 000 доллардан 15 000 долларға дейін сатылуда.
Портрет халықтық мәдениетте
Боуи пышағы батыс романдары мен таспалы журналдардан бастап, 1897 жылы ирланд жазушысы Брэм Стокердің классикалық вампир романы «Дракула» сияқты көркем әдебиетке дейін ғасырлар бойы танымал мәдениетте кездеседі. Хикаяның соңында граф Дракуланың жүрегіне қазық қадалған деген кең таралған түсінікке қарамастан, Дракула шын мәнінде Квинси Морристің Боуи пышағымен жүрегінен тесіліп, ал Джонатан Харкердің кукри пышағымен мойны кесіледі. Боуи пышақтары американдық Харриет Бичер Стоу мен Марк Твен, ағылшын Чарльз Диккенс және француз Жюль Верннің классикалық туындыларында пайда болды. Боуи пышағы 1960 және 2004 жылғы «Аламо» фильмдерінде маңызды рөлде болды; алғашқы үш «Рэмбо» фильмі – «Бірінші қан» (1982), «Рэмбо: Бірінші қанның екінші бөлігі» (1985) және «Рэмбо III» (1988); «Крокодил Данди» (1986) және оның жалғасы «Крокодил Данди II» (1988); сондай-ақ «Жұманың 13-і» (1980) фильмдерінде де қолданылды. Боуи пышағы «Скрим» франшизасында (1996) Ghostface-тің ерекше қаруы болып табылады. Әнші және музыкант Дэвид Боуи (нағыз аты Дэвид Роберт Джонс) «Боуи екі жаққа да кеседі» деген себеппен осы атты алған. «Team Fortress 2» атты бірінші тұлғадан атылатын видео ойынында Снайпер кейіпкерінің Боуи пышағы үлгісінде жасалған, құлыптан ашылатын «Бушвакка» деп аталатын қаруы бар.
Тарихи және қазіргі құқықтық мәртебесі
Оның кең таралған қолданылуы және қолма-қол шайқастағы қауіпті әсерінен кейбір тарихшылар Боуи пышағын жоғары топтағы американдықтардың 19 ғасырдағы бүгінгі жаппай өндірілетін тапаншаның немесе "сенбілік арнайы" сияқты баламасы деп санайды, әсіресе Ескі Оңтүстік штаттарында. 1837 жылы, Боуидің Аламода қаза болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Алабама заң шығарушылары "Боуи" пышақтарына 100 доллар көлемінде аударма салығын енгізетін заң қабылдады және егер Боуи пышағын алып жүрген адам кейін шайқаста адамды өлтірсе, ол іс алдын ала жоспарланған кісі өлтіру деп айыпталады. Луизиана және Вирджиния кез келген Боуи пышағын жасырын алып жүруге тыйым салса, Миссисипи мұндай пышақтарды жасырын алып жүруге немесе дуэль қаруы ретінде пайдалануға тыйым салды. Тіпті Техас штаты 1871 жылы Боуи пышағын "өз денесімен немесе жанында" қоғамдық жерлерде алып жүруге тыйым салатын заң қабылдады, бұл заң 2017 жылға дейін күшінде болды. Бұл заңдардың көпшілігі сол кезде "дуэльге қарсы" заңдар ретінде сипатталды. Алайда, осы контексте, дуэль термині өзінің бастапқы 18 ғасырлық мағынасынан (байлардың арасында сирек кездесетін әлеуметтік ғұрып) екі адам арасындағы пышақ немесе оқ атысуға жалпылама сипаттамаға айналды. Кейбір штаттарда осы заңдардың көпшілігі бүгінге дейін күшінде, ал басқаларында олар жойылды немесе өзгертілді. 2017 жылы Техастағы Боуи пышағын жұрт алдында алып жүруге тыйым салатын ескі заң, көп жағдайда мұндай алып жүруге рұқсат беру үшін жаңартылды, бірақ мектептерде, дауыс беру орындарында, құдайға сиыну орындарында, ойын-сауық парктерінде, сот ғимараттарында, жарыс жолдарында, түзету мекемелерінде, ауруханаларда және күтім үйлерінде, спорттық іс-шараларда және алкоголь сататын кейбір орындарда тасымалдауға рұқсат етілмейтін белгілі бір жүзімдік ұзындығы бар пышақтарға қатысты шектеулер сақталды. "Боуи пышағы" және "Арканзас тіс тазалағышы" терминдері дұрыс заңнаманың негізін құру үшін тым субъективті екендігі айтылады.