Кіріспе

Хирургияда қолданылатын өткір пышақты құрал. Скалпель, ланцет немесе бистори – хирургия, анатомиялық диссекция, подиатрия және түрлі қолөнер салаларында қолданылатын кішкентай, өте өткір пышақты құрал. Ланцет – екі қырлы скалпель. Скалпельдің пышақтары көбінесе қатайтылған және темперленген болаттан, тот баспайтын болаттан немесе жоғары көміртекті болаттан жасалады; сонымен қатар титан, керамика, алмаз және тіпті обсидиан пышақтары да кездеседі. Мысалы, МРТ бақылауымен операция жасалғанда, болат пышақтарды қолдануға болмайды (пышақтар магниттерге тартылып, бейнеде бұрмалау тудырады). Тарихи тұрғыдан хирургиялық скалпельдер үшін күміс ең қолайлы материал болған. Кейбір өндірушілер өткірлігі мен кесу жиегінің сақталуын жақсарту үшін цирконий нитридімен қапталған жиектерді ұсынады. Ал басқалары кесу кезінде жылғақтықты арттыру үшін полимермен қапталған пышақтарды шығарады. Скалпельдер бір реттік немесе қайта қолданылатын болуы мүмкін. Қайта қолданылатын скалпельдерде тұрақты бекітілген, қайта өткірленетін немесе көбінесе алмастырылатын бір реттік пышақтар болады. Бір реттік скалпельдер әдетте пластик тұтқасы және кеңейтілетін пышағы (қалыпты пышақ сияқты) бар, бір рет қолданылып, содан кейін құралдың барлығы бірге тасталады. Скалпель пышақтары көбінесе стерильді қаптарға жеке-жеке жинақталады, бірақ стерильді емес түрде де ұсынылады. Хирургиялық қолданыста скалпельге балама ретінде электрокоагуляция және лазерлер қолданылады.

Тарих

Түркиядағы қола дәуіріндегі елді мекендерде б.з.д. 2100 жылдан ертерек обсидиан скальпельдері табылған. Сол кезеңде және сол жерде табылған бас сүйектерде ми операциясы жасалған іздер бар. Ежелгі египеттіктер балсамдау үшін өткір обсидианнан жасалған скальпельдермен кесіктер жасаған, бұл материал әлі де қолданылып келеді. Ежелгі гректердің медицина жазбаларында б.з.д. 500 жыл шамасында қазіргі скальпельдерге ұқсас құралдарды жиі қолданғандары көрсетілген. Амфисмела – екі жағы да кескіш анатомиялық пышақ. Бұл термин грек тіліндегі αμφι (utrinque, "екі жағынан") және μελιζω (ішкі, "мен кесемін") сөздерінен шыққан. Ежелгі римдіктер 150-ден астам түрлі хирургиялық құралдарды, оның ішінде скальпельдерді де пайдаланған. 10 ғасырдағы араб-испан дәрігері Альбукасис қайтарылатын скальпельді ойлап тапқан. Француздар 1700 жылдары амфисмеланы қолданған. Оңтүстік Африка ғалымдары, егер скальпельдің жиегі ультрадыбысқа ұшыраса, өткір кесіктер туғызатынын көрсеткен. Бұл технология энергияны үнемдеуге арналған қағаз кесуде қолданылуы мүмкін.

Операция

Талақай ұстанысында, сонымен қатар "дастарқан пышағы" деп те аталады, тұтқа екінші, үшінші және төртінші саусақтармен ұсталады және бас бармақтың табанымен бекітіледі, көрсеткіш саусақ пышақтың жоғарғы артқы жағымен созылады, ал бас бармақ тұтқаның бүйірімен орналасады. Бұл ұстаныс бастапқы тіліктер мен үлкен кесулер үшін ең қолайлы. Қалам ұстанысы, кішкентай пышақтармен (мысалы, №15) және №7 тұтқасымен дәлірек кесу үшін жақсырақ қолданылады, онда скальпель бірінші және екінші саусақтардың ұштарымен және бас бармақтың ұшымен ұсталады, ал тұтқасы көрсеткіш саусақ пен бас бармақтың ет тәрізді табанына тіреледі.

Хирургиялық

Хирургиялық скальпель екі бөліктен тұрады: жапырақша мен тұтқа. Тұтқалар көбінесе қайта пайдаланылады, ал жапырақшалар ауыстырылады. Медициналық қолданыста әр жапырақша бір рет қолданылады (кейде тек бір кішкентай кесу үшін). Тұтқа "B. P. тұтқасы" деп те аталады, ол Bard Parker компаниясын құрған Чарльз Расселл Бард пен Морган Паркердің құрметіне аталған. Морган Паркер 1915 жылы екі бөліктен тұратын скальпельді патенттеді, ал Бард Паркер бұрын қолданылған қыздыруға негізделген әдіс сияқты жапырақшаларды тоқырамайтын суық стерилизациялау әдісін жасады. Медициналық скальпельдердің тұтқалары бірнеше негізгі типке бөлінеді. Біріншісі – #3 және #4 тұтқаларында қолданылатын жалпақ тұтқа. #7 тұтқасы алды жағы дөңгелек, артқы жағы жалпақ, ұзын жазу қаламына ұқсайды. #4 тұтқасы #3 тұтқасынан үлкен. #5 тұтқалары да жиі қолданылады, олар дөңгелек пішіндес және қолдан сырғып кетпеуі үшін арнайы өрнекпен жасалған. Жапырақшалар сәйкес келетін өлшемде жасалады, сондықтан олар тек бір өлшемдегі тұтқаға ғана сәйкес келеді. Төмендегі жапырақшалар тізімі толық емес және тізімдегі кейбір жапырақшалар мұнда көрсетілмеген тұтқалармен де жұмыс істей алады. Ланцет екі жиекті және ұшы сүйір болып келеді, кішкентай тілістер жасауға немесе дренаждық тесіктер ашуға арналған.

Қолөнер

Графикалық және модельдеуге арналған скальпельдердің дөңгелек саптары болады, олардың саптары текстуралы (қаңқаланған металл немесе жұмсақ пластик). Жалпы, жапырағы тегіс және түзу болады, осылайша оны түзу жиекке оңай сырғытып түзу кесімдер жасауға болады. Графикалық өнерге арналған жапырақтардың көптеген түрлері бар; графикалық дизайн студиясында ең көп қолданылатыны – #11 жапырақ, ол #11 хирургиялық жапыраққа өте ұқсас (қ.б.). Басқа жапырақ пішіндері ағашқа ою, былғары және қалың маталарды кесу үшін пайдаланылады.

Бөренелер

Хирургиялық скальпельдің қайратының түрлері Суретке сәйкес келетін тұтқалар Қайраттың сипаттамасы Колданбасы № 6 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 9 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 10 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Иісті кесу жиегі, артқы жиегі өткірленбеген. Дәстүрлі пышақ пішіні. Әдетте тері мен бұлшықетті кесу үшін қолданылады. Асқазан операцияларында теріге кесу үшін қолданылады. № 10a B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Бұл пышақ кішкентай және түзу. № 11 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Үшбұрышты, өткір ұшы бар, тұтқамен қатар жалпақ кесу жиегі және жалпақ артқы жағы бар. Дәл кесу, қабылдау, өткір бұрышпен кесу және X Acto өнер пышағына ұқсас болғандықтан кескіш кесу үшін қолданылады. № 11P B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № E11 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № E/11 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Мысалы, қабыршақ сияқты қатты теріні алып тастау (подиатрлар қолданады). № 12 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Иістің ішкі жиегінде өткірленген кішкентай, тік, жарты ай пішіндес пышақ. № 12D B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Иістің екі жағында да өткірленген кішкентай, тік, жарты ай пішіндес пышақ. № 13 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 14 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 15 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 10-ның кіші нұсқасы. № 10 пышағының сияқты қолданылады. № 15A B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Алдына қараған тік жапырақ, артқы жағы тегіс. № 15C B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 №15-тен төменге қарай бұрылған, тегіс және жұқа. Төменге қарай бұрылуы оны жүрек хирургиясы кезінде кеуде ішінде жұмыс істеу үшін қолайлы етеді және коронариялық артерияларды айналып өту кезінде дистальді артериотомия жасау үшін қолданылады. № 15T B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Мысалы, түйіршіктер сияқты зақымдануларды энуклеациялау. № D/15 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № 16 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Тұтқа осінен жоғары орналасқан жалпақ, бұрышты кесу жиегі бар, пышақ тәрізді тар балта. № 17 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 Жалпақ беті 1.6 мм кескіш. № 18 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 12,7 мм кескіш. Терең кесулер мен сыпырулар үшін. № 19 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 №15-ке ұқсас пышақ. № 20 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 № 10 пышағының үлкен нұсқасы, иісті кесу жиегі және жалпақ, өткірленбеген артқы жиегі бар. Жалпы хирургияда және ортопедиялық хирургияда қолданылады. № 21 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 № 22 2, 4, 5, 6 № 20-ның біршама үлкен нұсқасы, иісті кесу жиегі және жалпақ, өткір емес артқы жиегі бар. Жүрек және кеуде хирургиясында теріге кесік жасау үшін, сондай-ақ өкпе резекциясы хирургиясында бронхты кесу үшін қолданылады. № 22A 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 № 23 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 №22-ге ұқсас, жапырақ пішіндес. Ұзын кесулер үшін. № 24 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 Кең, тегіс, бұрышты кесу жиегі. Бұрыштарды кесу, кесу, қабылдау және кілемдер мен тығындарды кесу үшін. № 25 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 Алдына қараған тік жапырақ, артқы жағы тегіс (№15a-ға ұқсас). № 25a 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 Үшбұрышты тік жапырақ, артқы жиегі төменге қарай бұрышталған (№10a-ға ұқсас, №26-дан қысқа). № 26 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 Үшбұрышты тік жапырақ, артқы жиегі төменге қарай бұрышталған (#15а-ға ұқсас, #25а-дан ұзын). № 27 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 № 34 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 №11 сияқты үшбұрышты пышақ. Жалпы хирургияда, сондай-ақ гистология және гистопатология зертханасында қолданылады. № 40 B3, 3, 3 Градуированный, 3 Ұзын, 5, 7, 9 № PM40 Дәнді PM тұтқасы № PM40B Дәнді PM тұтқасы № 60 4, 4 Градуированный, 4 Ұзын, 6 № 10 сияқты ұзын пышақ, ұзын кесу жиегі, дөңгеленген ұшы және жалпақ артқы жағы бар. № PM60 PM8 № PM60B PM8

Қауіпсіздік

21-ші ғасырдың басында медициналық ортада өткір нысандардың қауіптілігі туралы хабардарлықтың артуы денсаулық сақтау қызметкерлерін кездейсоқ кесулер мен тесілулерден қорғаудың әртүрлі әдістерін әзірлеуге алып келді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының мәліметінше, АҚШ-та күніне 1000-ға жуық адам медициналық көмек көрсету кезінде инемен шабылып, жарақат алған. Сонымен қатар, хирургтар мансап бойында жүздеген мұндай жарақаттарға ұшырау мүмкіндігі бар. Скальпельдің жарақатынан алған жарақаттар ең көп кездесетін өткір жарақаттардың бірі болды, инеден кейін екінші орында тұрды. 2001 жылы барлық өткір нысандармен болған жарақаттардың 7-8 пайызы скальпельмен болған жарақаттарды құрады. "Скалпель қауіпсіздігі" термині пайдаланушыларға осы жиі кездесетін жарақаттан қорғану үшін таңдау мүмкіндігі бар екенін хабарлау мақсатында пайда болды. Қауіпсіз скальпельдер бағасының төмендеуімен және "Инемен шағудың алдын алу туралы" заң сияқты заңнамалардың қабылдануының нәтижесінде кеңінен танымал болып келеді, бұл заң ауруханаларға ине немесе скальпельге байланысты оқиғалар арқылы патогендердің таралу қаупін азайтуды талап етеді. Әртүрлі өндірушілер ұсынатын бір рет қолданылатын қауіпсіз скальпельдердің негізгі екі түрі бар: кері тартылатын пышақ немесе кері тартылатын қабықша. OX Med Tech, DeRoyal, Jai Surgicals, Swann Morton және PenBlade сияқты компаниялар жасаған кері тартылатын пышақтар стандартты қорап кескішіне ұқсас болғандықтан қолдануға ыңғайлы. Кері тартылатын қабықшалы нұсқалар дәрігерлерге жақсырақ эргономикалық сезім береді және Aditya Dispomed, Aspen Surgical және Southmedic сияқты компаниялармен жасалады. Кейбір компаниялар қайта пайдалануға болатын металл тұтқасы бар қауіпсіз скальпельдерді де ұсына бастады. Мұндай модельдерде пышақ әдетте картриджде қорғалады. Мұндай жүйелерге әдетте арнайы тұтқа қажет, ал пышақтар мен картридждердің бағасы дәстүрлі хирургиялық пышақтарға қарағанда жоғары. Алайда, CDC зерттеулері белсенді медициналық құрылғылардың 87%-ы белсендірілмейтінін көрсетіп тұр. Қауіпсіз скальпельдер белсенді құрылғылар болып табылады, сондықтан белсендірілмеу қаупі әлі де маңызды. Бір зерттеуде қауіпсіз скальпельдер қайта пайдалануға болатын скальпельдерге қарағанда 4 есе көп жарақаттарға себеп болғаны анықталды. Нарықта саусақтарды немесе пинцеттерді пайдаланудың орнына, тұтқадан пышақты қауіпсіз алуға мүмкіндік беретін әртүрлі скальпель пышақтарын алып тастау құралдары бар. Медициналық саласында, белсенділік деңгейін ескере отырып, бір қолмен скальпель пышағын алып тастау құралын өткізу табасымен немесе бейтарап аймақпен біріктіру қауіпсіз скальпельге қарағанда қауіпсіз және бес есе қауіпсіз болды. АҚШ Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау стандарттары сияқты нормативтік талаптарға сәйкес келетін бір қолмен скальпель пышағын алып тастау құралын ұсынатын компаниялар бар. Қауіпсіз скальпельдерді және бір қолмен пышақты алып тастау құралын қолдану, қолмен еркін өткізу әдісімен біріктірілгенде, скальпель пышағымен жарақаттануды азайтуға көмектеседі. Жұмыс берушілер мен скальпельді қолданушылар мүмкін болған жағдайда, скальпельді қолданудың қауіпсіздігін арттыру үшін тиімді және қауіпсіз шараларды қарастыруы және қолдануы керек.