Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпы немесе тұрмыстық мақсаттарға арналған пышақ
Knife used for general or utility purposes
Тұрмыстық пышақ – қолмен атқарылатын жұмыстар үшін қолданылатын кез келген түпкілікті пышақ. Бұндай пышақтар бастапқыда арқанды кесу, теріні кесу/қырқу, жануарларды сою, балық қабыршақтарын тазалау, ағаш бұйымдарын қайта пішіндеу және басқа да ауыр жұмыстарға жарамды, берік кесу жиегі бар тұрақты пышақтар болған. Шеберлік пышақтары – кесу және қағаз кесу сияқты ұсақ, нәзік жұмыстар үшін дәлдік қажет болатын құралдар ретінде қолданылатын кішкентай пышақтар. Бүгінде "тұрмыстық пышақ" термині жалпы жұмыс орындарында немесе құрылыс саласында қолдануға ыңғайлы, қалтаға сыятын, жиырылатын және/немесе алмастырылатын пышақтарды да қамтиды. Мұндай пышақтың кейбір түрлері танымал брендтің атымен "Стэнли пышағы" деп аталады. Сонымен қатар, ас үйде қолданылатын, аспаздық пышақ пен көкнәр пышағының арасындағы өлшемдегі тұрмыстық пышақ та бар.
A utility knife is any type of knife used for general manual work purposes. Such knives were originally fixed blade knives with durable cutting edges suitable for rough work such as cutting cordage, cutting/scraping hides, butchering animals, cleaning fish scales, reshaping timber, and other tasks. Craft knives are small utility knives used as precision oriented tools for finer, more delicate tasks such as carving and papercutting. Today, the term "utility knife" also includes small folding , retractable and/or replaceable blade knives suited for use in the general workplace or in the construction industry. The latter type is sometimes generically called a Stanley knife, after a prominent brand. There is also a utility knife for kitchen use, which is sized between a chef's knife and paring knife.
Тарих
Белгілі бір қақпақты пышақ шамамен 500 000 жыл бұрын, адам ата-бабалары тас пышақ жасай бастаған кезде пайда болды. Бұл атау – осындай пышақтарды шығаратын Stanley Works компаниясының атымен аталған жалпылама тауар белгісі. Израиль мен Швейцарияда бұл пышақтар жапон пышақтары деп аталады. Бразилияда олар estiletes немесе cortadores Olfa (соңғысы, тағы бір жалпыланған тауар белгісі) ретінде белгілі. Португалияда, Панамада және Канадада олар X Acto (басқа да жалпылама тауар белгісі) деп те аталады. Үндістанда, Ресейде, Филиппинде, Францияда, Иракта, Италияда, Мысырда және Германияда оларды жай ғана кескіш деп атайды. Бельгияның Фламанд аймағында оны cuttermes(je) (кескіш пышақ) деп атайды. Жалпы испан тілінде олар cortaplumas (қалам пышағы, бүктелетін пышақтарға қатысты) деп аталады; Испанияда, Мексикада және Коста-Рикада оларды әдеттегі тілде кескіш деп атайды; Аргентина мен Уругвайда сегменттелген тұрақты пышақтарды "Trinchetas" деп атайды. Түркияда олар maket bıçağı (сөзбе-сөз аударғанда – үлгі пышақ) деп аталады. Бұл құралдың басқа да атаулары: қорап кескіш, пышақ, кілем кескіш, қалам пышақ, кеңсе пышағы, гипсокартон кескіш немесе құрғақ қабырға пышағы.
The fixed blade utility knife was developed some 500,000 years ago, when human ancestors began to make stone knives. This name is a generic trademark named after Stanley Works, a manufacturer of such knives. In Israel and Switzerland, these knives are known as Japanese knives. In Brazil they are known as estiletes or cortadores Olfa (the latter, being another genericised trademark). In Portugal, Panama and Canada they are also known as X Acto (yet another genericised trademark ). In India, Russia, the Philippines, France, Iraq, Italy, Egypt, and Germany, they are simply called cutter. In the Flemish region of Belgium it is called cuttermes(je) (cutter knife). In general Spanish, they are known as cortaplumas (penknife, when it comes to folding blades); in Spain, Mexico, and Costa Rica, they are colloquially known as cutters; in Argentina and Uruguay the segmented fixed blade knives are known as "Trinchetas". In Turkey, they are known as maket bıçağı (which literally translates as model knife). Other names for the tool are box cutter or boxcutter, blade knife, carpet knife, pen knife, stationery knife, sheetrock knife, or drywall knife.
Дизайн
Пайдалы пышақтар тұрақты, бүгілетін, кері тартылатын немесе ауыстырылатын пышақтарды қолдануы мүмкін, сонымен қатар олардың ұзындығы мен стилі атқаруға арналған нақты тапсырмаларға қарай әртүрлі болады. Мысалы, кемпингке немесе аң ауруға арналған сыртқы пайдалануға жарамды пышақ кең тұрақты пышаққа ие болуы мүмкін, ал құрылыс саласы үшін жасалған пышақта қаптаманы кесу, шатыр материалдарын кесу, кесу сызықтарын белгілеу немесе бояуды қабысу үшін ауыстырылатын пышақтар болады.
Utility knives may use fixed, folding, or retractable or replaceable blades, and come in a wide variety of lengths and styles suited to the particular set of tasks they are designed to perform. Thus, an outdoors utility knife suited for camping or hunting might use a broad fixed blade, while a utility knife designed for the construction industry might feature a replaceable utility blade for cutting packaging, cutting shingles, marking cut lines, or scraping paint.
Жұмыс орындарында қолданылатын пышақтар
Ең үлкен құрылыс немесе жұмыс орнындағы пайдалы пышақтар әдетте кері тартылатын және ауыстырылатын пышақтармен жабдықталады және олар қорытқыш металдан немесе қалыптанған пластиктен жасалады. Кейбіреулері стандартты, ал кейбіреулері арнайы екі жақты пышақтарды пайдаланады. Пайдаланушы пышақтың тұтқадан қаншалықты шығатынын реттей алады, мысалы, пакеттің мазмұнын зақымдамай, пакетке жабыстырылған лентаны кесу үшін. Пышақ тоқырағанда, оны жылдам кері қайтара немесе жаңасына ауыстыра алады. Қосалқы немесе қолданылған пышақтар кейбір модельдердің ішіне орнатылған тұтқасында сақталады және бұранданы бұрап, тұтқаны ашу арқылы алуға болады. Басқа модельдерде пышақты құралсыз ауыстыруға мүмкіндік беретін жылдам ауыстыру механизмі және пышақ сақтауға арналған лоток бар. Бұл типтегі пышақтар екі жақты және бір жақты нұсқаларда келеді және олар кейінірек жасалған көптеген, бірақ барлығы емес, көшірмелерімен алмастырылуы мүмкін. Сондай-ақ, жіп, линолеум және басқа материалдарды кесуге арналған арнайы пышақтар да бар. Тағы бір түрі – ұзын, сегменттелген пышағы бар, одан бөліктер шығарылатын пышақ. Шеті тоқырағанда, оны қалған пышақтан сындырып, келесі бөлігін ашып, өткір және қолдануға дайын күйге келтіруге болады. Сындыруды көбінесе пышаққа орнатылған сындырғыш немесе екі тісті қысқышпен жасау жақсы, ал сындыру металдың ең жұқа бөлігіндегі, яғни ұпай сызықтарында болады. Барлық жеке сегменттер қолданылғаннан кейін пышақты тастауға болады немесе көбінесе жаңа пышақпен ауыстырады. Бұл дизайнды жапондық Olfa Corporation компаниясы 1956 жылы әлемдегі алғашқы сегменттелген пышақ ретінде ұсынды және оған шыны сынғанда пайда болатын өткір жиектерді және шоколадтың бөліктерінің сегменттерге бөлінуін талдау шабыт берді. Бұл пышақтардың өткір жиегі пышақ сындырылатын жерде емес, бүкіл пышақтың бір ұзын жиегі кескендеу болады және пышақтың бойымен диагональды сындыру сызықтары орналасқан. Осылайша, әр сындырылған бөлік шамамен параллелограмм пішіндес болады, әр ұзын жиегі сындыру жиегі болып табылады, ал бір немесе екі қысқа ұшы кескен жиек болып табылады. Қораптарды ашу үшін жиі қолданылатын тағы бір пайдалы пышақ тікбұрышты тұтқаның айналасындағы қарапайым жеңнен тұрады, оған бір жақты пышақтарды енгізуге болады. Жең тұтқада жоғары және төмен жылжиды, пайдалану кезінде пышақты ұстап тұрады және қолданылмағанда жабады. Пышақ ұстағышы қалта пышағы сияқты кері тартылуы немесе бүктелуі мүмкін. Пышақ ұстағышы картон қораптардың мазмұнына зақым келтіру мүмкіндігін азайту үшін толқынды картонның бір қабатын кесу үшін жеткілікті жиекті ашуға арналған.
The largest construction or workplace utility knives typically feature retractable and replaceable blades, and are made of either die cast metal or molded plastic. Some use standard blades, others specialized double ended utility blades. The user can adjust how far the blade extends from the handle, so that, for example, the knife can be used to cut the tape sealing a package without damaging the contents of the package. When the blade becomes dull, it can be quickly reversed or switched for a new one. Spare or used blades are stored in the hollow handle of some models, and can be accessed by removing a screw and opening the handle. Other models feature a quick change mechanism that allows replacing the blade without tools, as well as a flip out blade storage tray. The blades for this type of utility knife come in both double and single ended versions, and are interchangeable with many, but not all, of the later copies. Specialized blades also exist for cutting string, linoleum, and other materials. Another style is a snap off utility knife that contains a long, segmented blade that slides out from it. As the endmost edge becomes dull, it can be broken off the remaining blade, exposing the next section, which is sharp and ready for use. The snapping is best accomplished with a blade snapper that is often built in, or a pair of pliers, and the break occurs at the score lines, where the metal is thinnest. When all of the individual segments are used, the knife may be thrown away, or, more often, refilled with a replacement blade. This design was introduced by Japanese manufacturer Olfa Corporation in 1956 as the world's first snap off blade and was inspired from analyzing the sharp cutting edge produced when glass is broken and how pieces of a chocolate bar break into segments. The sharp cutting edge on these knives is not on the edge where the blade is snapped off; rather one long edge of the whole blade is sharpened, and there are scored diagonal breakoff lines at intervals down the blade. Thus each snapped off piece is roughly a parallelogram, with each long edge being a breaking edge, and one or both of the short ends being a sharpened edge. Another utility knife often used for cutting open boxes consists of a simple sleeve around a rectangular handle into which single edge utility blades]] can be inserted. The sleeve slides up and down on the handle, holding the blade in place during use and covering the blade when not in use. The blade holder may either retract or fold into the handle, much like a folding blade pocketknife. The blade holder is designed to expose just enough edge to cut through one layer of corrugated fibreboard, to minimize chances of damaging contents of cardboard boxes.
Қару ретінде қолдану
Көптеген пайдалы пышақтар шабуылдық қару ретінде қолдануға қолайлы емес, бірақ кейбір сыртқы қолданысқа арналған ұзын пышақтылары барлары бар. Дегенмен, тіпті кішкентай пышақ түріндегі құралдар да кейде кескіш қару ретінде қолданылуы мүмкін. 9/11 комиссиясының баяндамасында ұялы телефон арқылы хабарлаған жолаушылар 2001 жылғы 11 қыркүйекте АҚШ-қа қарсы жасалған террористик шабуылдарда ұшақтарды қақпадан басып алу кезінде пышақтар немесе "қорап кескіштер" (сондай-ақ, газ баллоншасы немесе бомба) қару ретінде қолданылғанын айтқан, бірақ қолданылған пышақтардың нақты дизайны белгісіз. Екі қашқынның Leatherman пышақтарын сатып алғаны белгілі болды, олардың пышақтары жылжымалы біліктікке ие және сол кезде АҚШ рейстерінде тыйым салынбаған. Аталған пышақтар қашқын қалдырған заттарынан табылған жоқ. Қағаз кескіштер сияқты ұқсас кескіштер де қатерлі қару ретінде қолданылған жағдайлар болған. Кішкентай жұмыстық пышақтар ұрлық және басқа да қылмыстар жасау үшін де пайдаланылған. 2004 жылдың маусым айында жапондық студент сегменттелген пышақпен кесіліп өлтірілді. Ұлыбританияда заң өзгертілді (2007 жылдың 1 қазанынан бастап күшіне енді), пышақтарды, соның ішінде пайдалы пышақтарды сатып алуға жас шегін 16-дан 18-ге көтеріп, қоғамдық жерлерде нақты себепсіз пайдалы пышақтарды алып жүруді заңсыз деп жариялады.
Most utility knives are not well suited to use as offensive weapons, with the exception of some outdoor type utility knives employing longer blades. However, even small blade type utility knives may sometimes find use as slashing weapons. The 9/11 Commission report stated passengers in cell phone calls reported knives or "box cutters" were used as weapons (also Mace or a bomb) in hijacking airplanes in the September 11, 2001 terrorist attacks against the United States, though the exact design of the knives used is unknown. Two of the hijackers were known to have purchased Leatherman knives, which feature a slip joint blade, which were not prohibited on U. S. flights at the time. Those knives were not found in the possessions the two hijackers left behind. Similar cutters, including paper cutters, have also been known to be used as a lethal weapon. Small work type utility knives have also been used to commit robbery and other crimes. In June 2004, a Japanese student was slashed to death with a segmented type utility knife. In the United Kingdom, the law was changed (effective 1 October 2007) to raise the age limit for purchasing knives, including utility knives, from 16 to 18, and to make it illegal to carry a utility knife in public without a good reason.