Кіріспе

Қарудың немесе құралдың өткір кескіш бөлігі – құралдың, қарудың немесе машинаның өткір, кескіш бөлігі, нақтырақ айтқанда, беттерді немесе материалдарды тесу, тіліп кесу, кесіп алу немесе сырғыту үшін арналған. Жұмсақтар әдетте оларды кесуге арналған материалдардан мықтырақ материалдардан жасалады. Мұғажар тастардан, мысалы, кремнийден немесе обсидианнан жасалған алғашқы мысалдардан бастап, мыс, қола және темір сияқты металл түрлеріне дейін, содан кейін болат немесе керамикадан жасалған қазіргі заманғы нұсқаларға дейін дамыды. Адамзаттың ең ежелгі құралдарының бірі болып табылатын жұмсақтар, қазір де кеңінен қолданылады, оның ішінде соғыста, тамақ дайындауда және түрлі күнделікті және арнайы жұмыстарда. Жұмсақтар кескіш жиегіне күшті шоғырландыру арқылы жұмыс істейді. Нан пышақтарында және араларда кездесетін тісті жиектер сияқты дизайнның әртүрлі нұсқалары осы күшті шоғырландыруды күшейтуге көмектеседі, оларды нақты функциялар мен материалдарға бейімдейді. Осылайша, жұмсақтар тарихи және қазіргі қоғамда маңызды орынға ие, материалдық технология мен пайдалылықтың эволюциясын көрсетеді.

Қолданылуы

Тамақ дайындау кезінде пышақтар көбінесе кесу, турау және тесу үшін қолданылады. Соғыс кезінде пышақпен кесу немесе тесуге болады, сондай-ақ оны лақтыруға немесе басқаша итеруге болады. Мұның мақсаты – қарсыластың жүйкесін, бұлшық етін, сіңірлерін немесе қан тамырларын кесіп, оны қабілетсіз ету немесе өлтіру. Ірі қан тамырларын кесу әдетте қансырап өлімге алып келеді. Пышақтар сызып, бетке бүйінен қозғап, сия өшіргіштей, бетімен немесе одан өтудің орнына қолданылуы мүмкін. Грейдер сияқты құрылыс машиналарынң жермен жұмыс жасайтын құралы да пышақ деп аталады, әдетте алмастырылатын кескіш жиегі болады.

Физика

Қарапайым кескіш, материалды кесуге арналған, екі беті бар, олар жиекте түйіседі. Идеал жағдайда, бұл жиектің дөңгелектігі болмауы керек, бірақ іс жүзінде, барлық жиектерді оптикалық немесе электронды микроскоп арқылы ұлғайтқанда, қандай да бір дәрежеде дөңгелектенгенін көруге болады. Күш кескішке тұтқадан немесе кескіштің артқы жағына басу арқылы қолданылады. Тұтқа немесе кескіштің артқы жағы, жіңішке жиегімен салыстырғанда үлкен аумаққа ие. Шағын жиекке қолданылатын күштің осы шоғырлануы жиектің қысымын арттырады. Осы жоғары қысым кескішке материалдың ішіндегі молекулалардың, кристалдардың, талшықтардың және т.б. арасындағы байланыстарды бұзып, оны кесуге мүмкіндік береді. Сондықтан, кескіш басқа материал беріліп, сынбас үшін жеткілікті мықты болуы керек.

Геометрия

Беттердің кездесетін бұрышы маңызды, себебі үлкен бұрыш жиектің кескіштігін азайтып, оны мықтырақ етеді. Мықты жиек сынудан немесе пішіннің өзгеруінен аз зардап шегеді. Бұршақтың пішіні де маңызды. Жұқарақ, балға тәрізді дизайндағы пышақ, қалың пышақтан ауыр, мықтырақ және қаттырақ болады, сонымен қатар кесу немесе тесу кезінде көбірек қарсылық сезіледі. Филелеу пышағы өте икемді болу үшін жеткілікті жұқа болады, ал ою пышағы қалың және қатты болады; пышақ өткір болу үшін жұқа, ал кемпингтік пышақ қалың, сондықтан ол мықтырақ және берік болады. Талвар сияқты қисық жиек, пайдаланушыға қарсыласқа қарсы пышақтың жиегін тартуға мүмкіндік береді, тіпті қарсыласқа жақын болғанда да, тік қылышты дәл осылай тарту қиынға соғады. Балтаның қисық жиегі бастапқыда ағашқа жиегінің кішкентай бөлігімен тиеді, күшті шоғырландырады, ал тік жиек ағаштың бүкіл жиегімен жазық бөлігіне тиюі мүмкін. Ағаш кесуге арналған балғаның қимасы дөңгелек болады, ағашқа ілігіп қалмауы үшін. Хопеш, сойыл немесе кукри дистальді бөлігінде бұрышты және/немесе салмақты болады, сондықтан күш пышақтың жылдам қозғалатын, ауыр бөлігінде шоғырланады, кесу күшін арттырады және оны тебуге жарамсыз етеді, ал рапира жұқа және үшкір болады, бұл оған тебуге және анағұрлым шапшаң қозғалуға мүмкіндік береді, сонымен қатар оның кесу күшін сол сияқты өлшемдегі қылышпен салыстырғанда азайтады. Тісті жиек, мысалы, ара немесе нан пышағында, күшті тістердің ұштарына шоғырландырады, бұл қысымды арттырады, сондай-ақ жұмсақ немесе талшықты материалдарға (ағаш, арқан, нан және көкөністер сияқты) тістердің арасындағы кеңістікке кеңейуге мүмкіндік береді. Кез келген пышақты, тіпті нан пышағын да, нанға итеру тек нанды қысып тастайды, өйткені нанның серпімділік модулі төмен (жұмсақ), бірақ жоғары шығымдылық шегі бар (яғни, сынбай-ақ үлкен мөлшерде созылуы немесе қысылуы мүмкін), нанның бойымен төменге қарай аз күшпен тістерді жүргізу әр тіспен бір мезгілде нанды кесуге мүмкіндік береді. Сол сияқты, арқанды итеру арқанды қысып, арқан талшықтарын қиып тастайды, ал тісті жиекті арқанмен жүргізу оның талшықтарын қиып жібереді. Тегіс жиекті пышақты тарту тиімді емес, өйткені жиек тарту бағытына параллель, ал тісті жиектің тістері талшықтармен бұрышта орналасқан. Пышақтың тістері көбінесе симметриялы болады, бұл пышақтың алға және артқа қарай кесуіне мүмкіндік береді, бірақ Veff тістері кесу күшін арттыру үшін пышақты пайдаланушыдан алыстатуға арналған ерекше жағдай болып табылады. Ағаш және металл араларының тістері әдетте асимметриялық болады, сондықтан олар тек бір бағытта қозғала отырып кеседі. (Аралар материалды тар арнада, яғни кескіш бойымен шаңға айналдырады, ал пышақтар және осыған ұқсас құралдар материалды күшпен бөліп алады. Бұл пісіру материалдың жоғалуына әкеледі, сонымен қатар араның тістері металл шүйдесі мен ағаш ұнтағын кесу арнасынан шығарып жібереді.) Фуллерлер – бұл пышақтың бойындағы ұзынша ойыстар, олар қақпаққа соғылып жасалған немесе кейіннен машинамен өңделген, бірақ соңғы әдіс аз қажет. Бұл материалдың жоғалуы пышақты әлсіретеді, бірақ оның қаттылығын төмендетпей, оны жеңілдетеді. Осы принципті I-тәрізді арқалықтарды жасауда да қолданады. Фуллерлер тек қылыштарда ғана маңызды. Көптеген пышақтарда фуллермен алынып тасталған материал аз, сондықтан ол пышақтың салмағына көп әсер етпейді және олар негізінен сәндік элементтер болып табылады.

Материалдар

Көбінесе, пышақтар кесілетін материалдан кемінде сол қаттылықта, көбінесе одан да қатты материалдан жасалады. Қаттылығы жеткіліксіз пышақтар материалды кесе алмайды немесе қаттылық материалының тозуға қарсы тұру қабілетімен байланысты болғандықтан, тез тозып сіңіреді. Дегенмен, пышақтар соққының динамикалық жүктемесіне төтеп беру үшін жеткілікті берік болуы керек, және жалпы ереже бойынша, пышақ қаншалықты қатты болса, материал соншалықты аз берік (сынығыш) болады. Мысалы, болаттан жасалған балта басы кесуге арналған ағаштан әлдеқайда қаттырақ және ағашқа соққанда туындайтын соққыға төтеп беруге жеткілікті берік, ал керамикалық асүй пышағы болаттан қаттырақ, бірақ өте сынығыш (аз беріктікке ие) және егер оны жерге түсірсе немесе кесіп жатқан тағамның ішінде бұрап алса немесе басқа асүй құралдарының астына салса оңай сынуы мүмкін. Бұл пышақтың арналуы, одан жасалатын материал және кез келген өндіріс процестері (мысалы, болат пышақтардың жағдайындағы термикалық өңдеу, пышақтың қаттылығы мен беріктігіне әсер ететін процестер) арасындағы керістік тудырады. Пышақтың өткірлігі мен беріктігі арасында дұрыс тепе-теңдік табу қажет. Бұл мәселені шешуге көмектесетін әдістердің бірі – дифференциалдық қатаю. Бұл әдіс өткірлігін сақтай алатын және берік корпусы бар жиекті қамтамасыз етеді.

Металл емес

Тарихқа дейінгі дәуірде, тіпті қазіргі заманға дейін технологиялық жағынан жетілмеген мәдениеттерде құралдар мен қарудың жарақтары ағаштан, сүйектен және тастан жасалған. Көптеген ағаштардың кескіш жиегін ұстауы өте қиын, ал сүйек пен тас сынғыш болып, соққанда немесе соққыға ұшқанда сынып қалуы мүмкін. Қазіргі кезде обсидиан түріндегі тас кейбір медициналық скальпельдерде қолданылады, себебі оны өте жұқа жиекке келтіруге болады. Керамикалық пышақтар металл және магнит емес. Металл емес материалдар коррозияланбайды, сондықтан олар тот баспайды, бірақ олар тас пен сүйек сияқты бірқатар кемшіліктерге ие, яғни сынғыш және дерлік икемсіз болады. Олар металл пышақтардан қаттырақ болғандықтан қайрауға қиын, ал кейбір керамикалық пышақтар кейбір қайрау тастарынан да қатты болуы мүмкін. Мысалы, синтетикалық сапфир табиғи қайрау тастарынан қаттырақ және алюминийлі қайрау тастарымен бірдей қаттылыққа ие. Цирконий диоксиді де гранат қайрау тастарынан қаттырақ және алюминийлі қайрау тастарына жақын қаттылықта болады. Екеуінің де қайрау үшін алмасты немесе кремний карбиді тастары қажет, ал жараққа сызат түспеуі үшін сақтық тану керек. Осы себепті керамикалық пышақтар көбінесе ас үйден тыс жерлерде қолданылмайды және олар әлі де сирек кездеседі. Пластмасса пышақтарды өткірлеу қиын және олардың кескіш жиегі ұзақ сақталмайды. Олар көбінесе төмен бағалы, бір рет қолданылатын ыдыстар ретінде немесе балаларға арналған ыдыстар ретінде, немесе металл жарақтарына тыйым салынған әуе саяхаты сияқты жағдайларда қолданылады. Олардың жалпы өткірлігінің жетіспеушілігін өтеу үшін көбінесе тісті болады, бірақ олар тамақты кесе алатыны олардың жарақат келтіруге қабілетті екенін көрсетеді. Бір рет қолданылатын ас-аяқ бұйымдарынан басқа конструкциядағы пластикалық пышақтар кейбір елдерде тыйым салынған немесе шектелген, себебі оларды металл іздегіштер анықтай алмайды.

Металдар

Ежелгі өркениеттер мыстың қол жетімділігіне байланысты одан пышақ жасайтын. Мыс салыстырмалы түрде жұмсақ болғандықтан оңай деформацияланады; ол ұзақ бойы өткірлігін сақтамайды және тас өңдеуге қолайлы емес. Бұл тұрғыдан қола артықшылыққа ие, сондықтан оны кейінгі өркениеттер қолданды. Қола мен мысты балғамен соққымен қатайту арқылы нығайтуға болады. Металлургияның дамуымен, пышақ жасауда темір қолданыла бастады. Темірден жасалған қорытпа – болат, қазіргі замандағы басты металлға айналды. Болаттың түрлі қорытпаларын жасауға болады, олар пышақтар үшін қажетті кең ауқымдағы физикалық және химиялық қасиеттерді ұсынады. Мысалы, хирургиялық скальпельдер көбінесе тот баспайтын болаттан жасалады, осылайша олар тотықпайды және химиялық жағынан инертті болады; құралдық болаттар қатты және соққыға төзімді (және көбінесе қымбат, себебі беріктік пен қаттылықты сақтау үшін қымбат қорытпа материалдары қажет, сондай-ақ, қатты болғандықтан, оларды қажетті пішінге келтіру қиын); ал кейбіреулері жоғары температурада физикалық қасиеттерін өзгертуге қарсы тұру үшін жасалған. Болаттарды олардың беріктігін арттыру үшін (соққыға ұшырайтын пышақтар үшін маңызды) немесе қаттылығын арттыру үшін (пайдалану кезінде өткірлігін сақтауға мүмкіндік береді, бірақ қатты металдарды өткірлеу үшін көбірек күш жұмсау қажет) жылумен өңдеуге болады.

Құрама материалдар мен жылулық өңдеулер

Жақсы пышақтарды жасау үшін әртүрлі материалдарды немесе әртүрлі жылумен өңдеуді біріктіруге болады. Мысалы, ең жақсы жапондық қылыштар көбінесе жеті түрлі металдан жасалған, ал нашар сапалы қылыштардың көпшілігі екі металдан жасалған. Оларға соққының күшін сындырмай сіңіре алатын, бірақ иіліп, кескіш шетін нашар сақтайтын жұмсақ темірлер, соққыда сынған, бірақ кескіш шетін жақсы сақтайтын қатты болаттар кіретін. Бұл комбинация қылышқа соққыға төтеп беруге және өткір болуға мүмкіндік берді, тіпті дұрыс пайдаланбаса, кескіш шеті сынығыш болуы мүмкін. Үлгілі дәнекерлеуге бұралған, жұмсақ (иілгіш) төмен көміртекті және қатты (қатаң) жоғары көміртекті темір таяқшаларын біріктіру кіреді. Бұл сол кездегі пештер көбінесе тек бір ғана сортты өндіре алатындықтан және олардың ешқайсысы шектеулі қолданысқа ғана жарамды болғандықтан жасалды. Қазіргі заманғы болат өндірушілердің әртүрлі құрамдағы жоғары сапалы болаттарды өндіруге қол жеткізгенінің арқасында бұл техника көбінесе тарихи қайта жаңартуларға немесе көркем туындыларға қолданылады. Әртүрлі сападағы болаттан жасалған пышақтарды қышқылмен өңдеу және жылтырату сәндік немесе көркемдік эффекттерді жасау үшін қолданылуы мүмкін. Жапондық қылыш жасаушылар қылыштарын балшықпен әртүрлі қалыңдықпен жауып, содан кейін суытып қатайту әдісін ойлап тапқан. Жұқа балшық металлдың, әсіресе кескіш шетінің, тез суынуына мүмкіндік берді. Тез суыну нәтижесінде кристалл құрылымы ұсақтап, кескіш шеті қатты, ал дененің иілгіштігі сақталған пышақ пайда болды. Еуропалық қылыш жасаушылар да ұқсас нәтижелерге әртүрлі қатайту арқылы қол жеткізді.

Ұнжырғасыздану

Жапырақтар қолдану мен дұрыс пайдаланбаудан тез тозады. Бұл әсіресе өткір және жұмсақ материалдардан жасалған жапырақтарға қатысты. Тозу көбінесе жапырақ пен керамика, тас, сүйек, шыны немесе металл сияқты қатты заттардың жанасуынан пайда болады. Жапырақ неғұрлым өткір болса, соғұрлым тез тозады. Жапырақтың жиегіне жақын бөлігі жұқа болғандықтан, жиегі қалыңдау болу үшін тоздыру керек материал аз. Жұқа жиектер күш түсірілгенде "J" әрпінің төменгі бөлігі сияқты иіліп, бұралып кетуі мүмкін. Осы себепті, тік жиекті қырықтарды жиегін түзеу үшін жиі созады. Кез келген материалға жапырақ жүргізу жапырақтың өзін және кесілген материалды тоздырады. Асханада қолданылатын шыныдан немесе тастан гөрі жұмсақ болса да, болат жиектер осы беттерді сызып алады. Соның салдарынан пайда болатын сызықтар ұсақ шыны немесе тас бөлшектеріне толы болады, ол жапырақтың жиегін тез тоздырып, өткірлігін жоғалтады. Қарулар соғыста жиі қолданылған кезде, олар қатты қаруларға, тілмелерге, металл жиекті қалқандарға немесе басқа семсерлерге тиюден тозғандықтан жиі қайрауды қажет етеді. Жұмсақ өзекті жапырақтар соққыға түскенде сынуға төзімді болады.

Тырнақ тарту

Қалта пышақтарының көпшілігінде жапырақшаның омыртқасына жақын бүйірінде ойық жасалады. Бұл ойыққа "тырнаққа арналған тірек" деп аталады және оның көмегімен тырнақтың арасына салып, жапырақшаны ұстағыштан ашуға болады.

Бычак үлгілері

Төменде ең көп таралған пішіндердің кейбірін келтіреміз. (S1) Тікелей артқы жиегі бар пышақ, стандартты немесе қалыпты деп те аталады, қисық жиегі және тік артқы жағы бар. Тыныш артқы жағы пайдаланушыға күшті саусақтарымен шоғырландыруға мүмкіндік береді; сонымен қатар, ол пышақты өлшеміне қарай ауыр және мықты етеді. Қисық күшті кішігірім аумаққа шоғырландырады, сонда кесу оңай болады. Бұл пышақ кесумен қатар, кесуді де біледі. Бұл сонымен қатар ілгек салу үшін ең жақсы бір қырлы пышақ пішіні, өйткені жиегі пышақтың бүкіл ені арқылы өтетін, омыртқаның өз жолында кез-келген материалды шетке итермелемейді, қой аяғы немесе құлау нүктесі сияқты. (S2) Артқы ұшы бар пышақтың артқы жиегі жоғары қарай қисықталып, омыртқаның үстінде аяқталады. Бұл жеңіл пышақтың жиегінде үлкен қисықтықты және бүкіл пышақтың қисықтығын қамтамасыз етеді. Мұндай пышақ кесу немесе кесу үшін ыңғайлы. Соңғы нүктелі пышақтар үлкен кесу аймағын немесе құрсағын қамтамасыз етеді және теріден тазалау пышақтарында жиі кездеседі. (S3) Төменгі нүктелі пышақтың артқы жағы нүктеге қарай иілген қисық болып келеді. Ол клип нүктесіне ұқсас, бірақ мықты нүктесімен, әдетте тесуге аз қолайлы. Швейцария әскерінің қалта пышақтарының көбінесе үлкен пышақтарында құлау нүктелері болады. (S4) Клиптік ұшты пышақ - бұл артқы жағы "клиптелген" қалыпты пышақ сияқты. Бұл клип тік немесе қуыс болуы мүмкін. Клиптің артқы жиегінде екінші жиегін жасау үшін қайратылған жалған жиегі болуы мүмкін. Оның өткір ұшы пик ретінде немесе тар жерлерді кесу үшін пайдалы. Егер жалған жиекті қайратып алса, ол пышақтың тесу тиімділігін арттырады. Сонымен қатар, ұшының ортасына жақын болуы бұғаулауды көбірек бақылауға мүмкіндік береді. Боуи пышағында клиптік бұрышты пышақ бар, клиптік бұрыштар қалта пышақтары мен басқа да бүгілетін пышақтарда жиі кездеседі. (S5) Бастапқы пышақтың тік жиегі және шетінен жиегіне қарай иілген тік, сопақ арқасы болады. Бұл ең көп басқаруды береді, өйткені тыныш артқы жиегі саусақпен ұстауға арналған. Бастапқыда қой аяғы бесігі қойлардың тырнақтарын кесу үшін жасалатын; олардың пішіні қой аяғына ұқсамайды. Wharncliffes теңізшілер қолданған, өйткені ұшының пішіні жұмыстың немесе пайдаланушының қолының кемеде кенеттен қозғалуымен кездейсоқ енуіне жол бермеді. (S7) Шалқанның ұшы (бір кезде малдарды стерилизациялау үшін пайдаланылатын) бірден, өткір, тік жиегі бар, ол ұшында жоғары қарай қатты қисық болып, қысқа, тұншықты, тік ұшты тұншықты арқасынан кездестіреді. Бұршақтың қисық ұшы басқа пышақтарға қарағанда бұршақтың осьтеріне перпендикуляр жақын және ұшы жоқ, бұл ену мүмкіндігінен төмендетеді, бұл Trapper стиліндегі қалта пышақтарында терісі бар жануарларды терілеуге арналған. (C1) Жапырақты пышақ ерекшелендіретін "қамырды" және кесуді жеңілдететін, салмақты ұшына қарай ауыстыратын иілген "аяқты" қосады, сондықтан ол әдетте пышақтарды лақтыру үшін, сондай-ақ кесу қабілетін жақсарту үшін қолданылады. (C2) Жебе ұшы - ұшы ұзын білік орта сызығына тура келген симметриялық пішінді пышақ. Нағыз найзаның екі қырлы, ортаңғы омыртқасы бар, қамыс немесе найзаның басына ұқсас. Сырғанақ ұшы - ену кернеуі жағынан мықты балта ұшы дизайнының бірі және көптеген соғу пышақтарында, мысалы, пышақта кездеседі. "Жырақ ұшы" термині кейде ортаңғы омыртқасы жоқ, бір қырлы, кішкентай, мысалы, қалам пышағы сияқты, бұрын жазу үшін қаламдарды өткірлеуде қолданылатын кішкентай бүгілетін пышақ пышағын сипаттау үшін қолданылады. Қалам пышағы қазіргі кезде, басқаша айтқанда, құлап түсетін нүктелік дизайн деп аталатын кейбір үлкен қалталық пышақтардың пышақ тәрізді қарудың пышақ үлгісін білдіруі мүмкін. (C3) Иіншіннің ұшындағы пышақтың өткір, шоғырланған ұшы бар. Ол көбінесе шынарларда кездеседі, мысалы, шынар (оларда өткір жиектері жоқ) және Фэрберн-Сайкс шайқас пышағы. Оның ұзын, тар ұшы сүрінуді азайтып, пышақтың ену қабілетін арттырады, бірақ сүйекке жабысып, қорлық жасалса, сынуы мүмкін. Иіннің ұшы бөрене омыртқасының ұзындығы бойынша өтетін "Т" пішінді қуаттылықпен біріктірілген кезде, ол қуаттылықпен бекітілген ұшы деп аталады. Қарақ ұшы нығайтылған пышақтың бір мысалы - пеш-кабз. (C4) Крис немесе жалынды семсер. Бұл пышақтар ерекше қайталанған пышақ пішініне ие және екі жағынан да өткірленеді, әдетте симметриялық нүктеге дейін (немесе оған жуықталған) таяз болады. (C5) Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде "tanto" немесе "tanto point" (жапон сөзі tantō-ның бұзылуы, бірақ ұшы tantō-ға ұқсамайды) немесе кесу нүктесі деп аталады. ("Шизель нүктесі" - бұл пышақтың ұшын құрайтын жиектің тіктілігін білдіреді, ал "шизель доғасы" әдетте тек бір жағынан доғаланған пышақты білдіреді, тіпті шизельдер бір немесе екі жағынан доғалануы мүмкін.) Ол кейбір ерте жапондық қылыштарға ұқсас, бірақ олардан өзгеше, оларда камасу киссаки ("балық тісті ұшы") болған, ұшында дерлік тік жиегі бар, ал батыстағы әдеттегі "tanto point" тік жиегі бар. Балық тісті ұшы қылышы өткір болған, бірақ сонымен қатар нәзік болған, ал қазіргі заманғы tanto point ұшы пышақтың қалыңдығының көп бөлігі ұшқа дейін сақталғандықтан, ұшында мықтырақ деп жарнамаланады. Нүкте астындағы бұрыштың геометриясы tanto пышақтарына өте жақсы ену қабілетін береді. Осы себепті tanto пышақтары көбінесе жауынгерлік немесе шайқас қолданбалары үшін жасалған пышақтарда кездеседі, онда пайдаланушы ауыр киімді немесе төменгі деңгейлі жеңіл броняны тесуі керек болуы мүмкін. Төменгі иллюстрация - ұшы қиылып, көбінесе өткірленген өзгертілген tanto. Бұл ұшты пышақтың ортасына жақындатып, басқаруды арттырады және ұшын жіңішкерте түсіріп, артқы жиекті өткірлеу арқылы ену әлеуетін жақсартады. (C6) Хокбилл пышағы ішкі жиегінде өткірленген және кілемдер мен линолеум пышақтарына ұқсас. Пышақтың қалған бөлігі салыстырмалы түрде доғал болса да, ұшы жыртылады. Оңтүстік-Шығыс Азиядан шыққан карабит - пышақтың ұшы алға қарап тұрып, білезіктен шығып тұратын хокбилл пышағы. Карабиттің сыртқы жиегі өткір болуы мүмкін, егер солай болса, артқа қарай қарап тұратын ұшы да болуы мүмкін. (C7) Улу (инуктитут тілінде "әйелдің пышағы" деген мағынада) - шеңбердің сегментінен жасалған өткір пышақ. Бұл пышақ түрінде ұшы жоқ және ортасында тұтқасы бар. Ол қабылдауға және кейде кесуге жарамды. Жартылай шеңберлі нұсқасы әлемнің басқа жерлерінде де кездеседі және бас пышағы деп аталады. Ол былғары өңдеуде былғарыны қабылдау (қалыңдығын азайту, яғни былғарыны кесу) және түзу емес пішіндер үшін нақты, айналмалы кесулер жасау үшін қолданылады. Шеңберлі нұсқасы пицца кесуге танымал құрал. Бір бұрышы пиццаның жиегіне қойылады және пышақ диаметрлік кесу арқылы домалап өтеді.

Белгілер мен безендіру

Жартылай жарақтар кейде сәндеу мақсатында немесе жасаушының немесе иесінің белгісімен белгіленеді немесе жазылады. Жартылай жарақтардағы әшекейлер көбінесе қымбат металлдармен (алтын немесе күміс) қапталма түрінде жасалады. Жартылай жарақтарға жазылған алғашқы жазулар қола дәуірінен белгілі, Хаттусадан табылған хетт қылышының қоласына қашалған жазуда, бұл жарақ дауыл құдайына патша Туталияның құрбандығы ретінде қалдырылғаны айтылған. Жартылай жарақтарға жазылған жазулар 12 ғасырдағы рыцарь қылыштарында ерекше танымал болды, бұл 9-11 ғасырлардағы «Ульфберт» қылыштары дәстүріне негізделген.