Шатырды қыру құралының тарихы

Кіріспе

Дене шашын жоюға арналған құрал.

Жұқалағыш – бұл негізінен дене шашын қырқу арқылы жоюға қолданылатын пышақты құрал. Жұқалағыштардың түрлері: тік жұқалағыштар, қауіпсіз жұқалағыштар, бір рет қолданылатын жұқалағыштар және электрлік жұқалағыштар. Жұқалағыш қола дәуірінен бұрыннан белгілі болғанымен (ең көне жұқалағышқа ұқсас зат б.з.б. 18 000 жылға дейін тарихтан белгілі), қазіргі кезде ең көп қолданылатыны – қауіпсіз және электрлік жұқалағыштар.

Тарих

Бритвалар қола дәуірінің көптеген мәдениеттерінде табылды. Олар қоладан немесе обсидианнан жасалған, көбінесе овал пішіндес, қысқа жағының бірінен кішкентай тірек шығып тұратын. Тарих бойында түрлі бритвалар қолданылған, олар сыртқы түрімен ерекшеленгенмен, қолданылуы жағынан қазіргі тік бритваларға ұқсас. Тарихи алдындағы кезеңде моллюска қабықтары, акула тістері және кремень кескілеп, қырқу үшін пайдаланылған. Мұндай пышақтардың суреттері ежелгі үңгірлерде сақталған. Кейбір тайпалар бүгінге дейін кременьден жасалған пышақтарды қолданады. Мысырдағы қазба жұмыстары нәтижесінде б.з.д. 4-мыңжылдыққа жататын алтын және мыс бритвалар табылды. Керма қаласында қола дәуірінде бритвалар қолданылып, өндірілген. Солтүстік Еуропадағы қола дәуірінен қалған жерлеу орындарынан бірнеше бритвалар және басқа да жеке гигиена заттары табылды, олардың жоғары мәртебелі адамдарға тиесілі болғандығы күдік тудырады. Рим тарихшысы Ливий б.з.д. 6 ғасырда тік бритваның ежелгі Римге аңызды патша Луций Тарквиний Приск арқылы келгенін хабарлады. Алғашқы заманауи тік бритва, әсемделген саптары мен ойысқан жүзі бар бритва Англияның Шеффилд қаласында жасалды. 18 және 19 ғасырларда Англия кеспе өнеркәсібінің орталығы саналды. Бенджамин Хантсман 1740 жылы арнайы пеш процесі арқылы, пышақ материалы ретінде қолдануға жарамды, бірінші сапалы қатты болатты өндірді, бірақ ол бастапқыда Англияда қабылданбады. Хантсманның әдісі кейінірек француздықтар тарапынан қабылданды, бірақ ұлттық сезімдерге байланысты бастапқыда олар оған қарсылық көрсетті. Англиялық өндірушілер француздықтардан гөрі осы процесті қабылдауға көбірек тартынды және оны Франциядағы табысынан кейін ғана қабылдады. 18 және 19 ғасырларда бай адамдар шаштарын қырқу үшін қызметшілер ұстаған немесе шаштараздыққа баратын. 19 ғасырда күнделікті қырқу кең таралған емес, кейбіреулер мүлде қырқылмаған. Американдық еркектер арасында күнделікті қырқу әдеті Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана пайда болды. Газ маскалары дұрыс кию үшін еркектерден күнделікті қырқу талап етілді. Бұл қауіпсіздік бритвасының пайда болуымен жеңілдеді, ол соғыс кезінде стандартты жабдық болды. 20 ғасырдан бұрын тік бритвалар қырқудың ең көп таралған түрі болды және 1950 жылдарға дейін көптеген елдерде кең таралды. Шаштараздар клиенттерге жылдам және сапалы қырқу жасау үшін арнайы даярланған, ал көптеген шаштараздықтарда қолдануға дайын тік бритвалар жиынтығы болған. Қазіргі шаштараздар да тік бритваларды сақтайды, бірақ оларды бұрынғыдан аз қолданады. Тік бритвалар ақырында сәннен шықты. Оларға алғашқы қарсыласты Кинг С. Жилет жасады: алмастырылатын жүзі бар екі қырлы қауіпсіздік бритвасы. Жилеттің идеясы – «жоғалтушы» концепциясын қолдану болды, онда бритвалар шығынға сатылды, бірақ алмастырылатын жүздер жоғары маржаға ие болды және үздіксіз сатуды қамтамасыз етті. Олар жарнамалық кампаниялар мен тік бритваның тиімділігін төмендетіп, қауіпсіздігіне күмән келтіретін лозунгтардың арқасында үлкен жетістікке жетті. Бұл жаңа қауіпсіздік бритваларын қолдану үшін ешқандай ерекше білім қажет болмады. Жүздерін қайрау өте қиын, бір рет қолданғаннан кейін тастауға арналған, ал тастамаса тез тоттанады. Олар бастапқыда аз шығынмен келгенімен, уақыт өте келе қымбатқа түсті. Ұзақ мерзімді артықшылықтарына қарамастан, тік бритва нарықтағы үлесін жоғалтты. Шашты қырқудың қорқыныштылығы азайғанда және еркектер өздері қырқуды бастағанда, тік бритвамен қырқу қызметін ұсынатын шаштараздықтарға сұраныс азайды. Көп ұзамай Gillette, Schick және басқа да өндірушілер тот баспайтын болаттан жасалған жүздер шығара бастады. Одан кейін көп жүзді картридждер мен бір рет қолданылатын бритвалар пайда болды. Әр түрлі алмастырылатын жүздерге сәйкес, әдетте бір рет қолданылатын бритвалар бар. 1930 жылдары электрлік бритвалар қолжетімді болды. Олардың құны жақсы тік бритваның құнымен шамалас болуы мүмкін, бірақ толық тік бритва жиынтығының құны тіпті қымбат электрлік бритвадан да асып түсуі мүмкін.

Razors have been identified from many Bronze Age cultures. These were made of bronze or obsidian and were generally oval shaped, with a small tang protruding from one of the short ends. Various forms of razors were used throughout history, which were different in appearance but similar in use to modern straight razors. In prehistoric times clam shells, shark teeth, and flint were sharpened and used to shave with. Drawings of such blades were found in prehistoric caves. Some tribes still use blades made of flint to this day. Excavations in Egypt have unearthed solid gold and copper razors in tombs dating back to the 4th millennium BC. Razors were used and manufactured in Kerma during the Bronze Age. Several razors as well as other personal hygiene artifacts were recovered from Bronze Age burials in northern Europe and are believed to belong to high status individuals. The Roman historian Livy reported that the razor was introduced in ancient Rome in the 6th century BC by the legendary king Lucius Tarquinius Priscus. The first modern straight razor, complete with decorated handles and hollow ground blades, was constructed in Sheffield, in England; in the 18th and 19th centuries, England was considered to be the center of the cutlery industry. Benjamin Huntsman produced the first superior hard steel grade, through a special crucible process, suitable for use as blade material in 1740, though it was first rejected in England. Huntsman's process was adopted by the French sometime later; albeit reluctantly at first because of nationalist sentiments. English manufacturers were even more reluctant than the French to adopt the process and only did so after they saw its success in France. In the 18th and 19th centuries, the wealthy had servants to shave them or could visit barbershops. Daily shaving was not a widespread practice in the 19th century; some never shaved at all. The custom of everyday shaving among American men only began after World War I. Men were required to shave daily so their gas masks would fit properly. This became much easier with the introduction of the safety razor, which was standard issue during the war. Straight razors were the most common form of shaving before the 20th century and remained common in many countries until the 1950s. Barbers were specially trained to give customers a thorough and quick shave, and a collection of straight razors ready for use was a common sight in most barbershops. Modern day barbers still keep straight razors, but they use them less often. Straight razors eventually fell out of fashion. Their first challenger was manufactured by King C. Gillette: a double edged safety razor with replaceable blades. Gillette's idea was the use of the "loss leader" concept, in which the razors were sold at a loss, but the replacement blades earned a high margin and provided continuous sales. They were immensely successful because of advertising campaigns and slogans denigrating the straight razor's effectiveness and questioning its safety. These new safety razors did not require any serious tutelage to use. The blades were extremely hard to sharpen, were meant to be thrown away after one use, and rusted quickly if not discarded. They also required a smaller initial investment, though they cost more over time. Despite its long term advantages, the straight razor lost significant market share. As shaving became less intimidating and men began to shave themselves more, the demand for barbers providing straight razor shaves decreased. Soon Gillette, Schick, and other manufacturers were making stainless steel blades. These were followed by multiple blade cartridges and disposable razors. For each type of replaceable blade, there is generally a disposable razor. In the 1930s, electric razors became available. These can rival the cost of a good straight razor, although the whole straight razor shaving kit can exceed the cost of even an expensive electric razor.

Тікелей бритвы

20-ғасырға дейін ашық болаттан жасалған, сонымен қатар "жарғылау" деп аталатын тік бритва ең көп қолданылатын бритва болды. Тік бритва бір жағынан қайырған пышақтан тұрады. Пышақ тот баспайтын болаттан немесе жоғары көміртекті болаттан жасалуы мүмкін. Тот баспайтын болатты қайрау және сылау үшін көбірек уақыт керек, бірақ ол тез тотықпайтындықтан күтуге оңай. Ал жоғары көміртекті болат тез қайрылады және ұзақ бойы өткір болады, бірақ тазаланбаса және кептірілмесе тез тотығып, дақтанады. Қазіргі уақытта көміртекті болаттан жасалған бритваларды табу тот баспайтын болаттан жасалғандарына қарағанда қиын, бірақ екеуі де өндірісте. Пышақ саптамасы арқылы екі қорғаныш бөлік – "таразылар" арасында айналады: жабылып, таразылардың ішіне бүгілген кезде пышақ зақымданудан қорғалады, сондай-ақ пайдаланушы да қауіпсіздікке ие болады. Саптамалар әртүрлі материалдардан жасалады, оларға інжугүл, целлюлоид, сүйек, пластик және ағаш жатады. Бұрын пил сүйегінен жасалған, қазір шығарылмайды, бірақ кейде қазылған пил сүйегі қолданылады.

Бір рет қолданылатын, қақпақпен тігілетін тік бритвулар (шаветтер)

Бұл бритвалар қолдану және сыртқы түрі жағынан тік бритваларға ұқсас, бірақ бір рет қолданылатын жүздерді пайдаланады, стандартты екі қырлы жүздерді екіге бөліп немесе арнайы жасалған бір қырлы жүздерді қолданады. Бұл шашты тік бритвалар сияқты қолданылады, бірақ оларды кесу және доғарту қажет емес.

Қауіпсіздікпен жұмыс істейтін бритзаттар

Қауіпсіз бритва қолдануға бағытталған алғашқы қадам – күзетті бритва, оны тік қауіпсіздік бритвасы деп те атайды, ол қарапайым тік бритваға қорғаныш сақшысын қосты. Мұндай алғашқы бритва шамамен 1762 жылы француз кескішшісі Жан Жак Перрет ойлап шығарған. Бұл өнертабыс ағаш ұстасының жолағынан шабыттанды және негізінен ағаш қаппен қоршалған пышағы бар тік бритва болды. Ең алғашқы бритва сақшыларының тістері сияқты тістіктері болды және оларды бритваның бір жағына ғана бекітуге болады; екі жақты сақшы – бритва сақшыларын жақсартудың алғашқы қадамдарының бірі болды. Қазіргі кездегіге ұқсас қауіпсіз бритваның алғашқы сипаттамасын Уильям Сэмюэл Хенсонның 1847 жылғы тісті сақшыға патент алу туралы өтінішінен табуға болады. Бұл сақшыны тік бритваға немесе "қапшығы тік бұрышта орналасқан және қарапайым соқа пішініне ұқсас" бритваға бекітуге болады. 1875 жылы Кампф ағайындылары кішкентай пышағы бар, тұтқаның үстіне орналастырылған жаңа үлгіні "нарықтағы ең жақсы қыру әдісі, ол қалыпты болат бритва сияқты пайдаланушыны кесіп тастамайды" деп сатты.

Алып тасталатын бөренелі бритсалар

Қауіпсіздік бритвасы деген термин алғаш рет 1880 жылы қолданылған және ол, алынып орналастырылатын пышаққа арналған ұясы бар, тұтқасы бекітілген қарапайым бритваны сипаттаған. Бритваның жиегі теріні қорғау үшін бритва басына орнатылған тісті тарақпен қоршалған. Көбінесе, қазіргі заманғы қауіпсіздік бритваларында тарақ орнына қауіпсіздік тақтасы қолданылады. Қауіпсіздік бритвалары екі түрге бөлінеді: бір жақты және екі жақты. Бір жақты бритва, негізінен, тік бритваның ұзын бөлігінен жасалған. Екі жақты қауіпсіздік бритвасы екі жағында да қолданылатын, екі жиегі ашық, көлбеу тақтасы бар бритва. Екі жақты қауіпсіздік бритвасының пышағы сәл иіліңген, ол тегіс әрі таза қыруға мүмкіндік береді. 1901 жылы американдық өнертапқыш Кинг Кэмп Жилет, Уильям Никерсонның көмегімен, ауыстырылатын пышақтары бар қауіпсіздік бритвасының жаңа түріне патент алды, ол 1904 жылы тіркелді. Мұның бір себебі – қауіпсіз бритвамен қыру, өткір жиегі бар классикалық тік бритвамен қырудан гөрі қауіпсіз және ыңғайлы болуы керек еді. Осы қауіпсіздік бритваларының тұтқасын қайта пайдалануға болады. Жилет арзан бағадағы, ауыстырылатын пышақтары бар бритваны сату арқылы пайда табуға болатынын түсінді. Бұл «Бритва және пышақ» бизнес-моделі деп аталды және көптеген өнімдер үшін кең таралған практикаға айналды. Көптеген басқа да қауіпсіздік бритва брендтері пайда болып, жойылды. Бәсекелестіктің көп бөлігі, пышақ пішіні пышаққа көп қырлы орталық арнаны қосу арқылы стандартталғанша, тек бір стильдегі бритваға ғана сәйкес келетін пышақтарды жасауға негізделді, бұл пышақты бекіту жүйелерінің әртүрлі дизайндарына (мысалы, үш шұңқыр, жұқа металл тақта және т.б.) мүмкіндік берді. Күні бүгінге дейін, осы әртүрлі бекіту формалары DE бритваларында сақталып келеді, олардың барлығы бірдей жалпы пышақ дизайсын қабылдайды.

Картриджті бритвуарлар

20 ғасырдың басындағы қырқыштар мен жиналмалы пышақтардың бизнес-моделін пайдалана отырып, картридждік қырқыштар 1960 жылдары жасалды және қазір дамыған елдерде қырқудың ең көп таралған түрі болып табылады. Олар қолшабы мен басында (әдетте, қырқу кезінде пышақтарды теріге белгілі бір бұрышта ұстап тұратын иілгіш бас қоса алғанда) эргономикалық пішінге ие болу үшін жасалған. Бірақ, бұл тұжырымдама екі қырлы қырқышқа өте ұқсас. Алайда, мұнда тек пышақ ғана емес, бүкіл бас жиынтығы (картридж деп аталады) алынып тасталып, қоқысқа тасталады. Сондай-ақ, осы картридж басқасында әдетте екіден бесқа дейін бірнеше пышақ болады.

Бір рет қолданылатын қауіпсіздік бритвы

Бір рет қолданылатын қауіпсіз бритвалар конструкциясы бойынша картриджді бритваларға өте ұқсас, негізінен инъекциялық қалыптау арқылы жасалған арзан материалдардан (көбінесе поликарбонаттан) құралған, бірақ олар бір рет қолданылуға арналған, қайтадан қайрақты өткірлеу немесе жаңалай алмайсыз. Осындай құрылғыны 1963 жылы американдық әртіс және өнертапқыш Пол Винчелл ойлап тапқан.

Өмір сүру ұзақтығы

Қауіпсіз бритваның қызмет ету мерзімін пайдаланғаннан кейін пышақтарды кептіру арқылы ұзартуға болады.

Электрлік бритвилер

Электрлік бритва (сонымен қатар электрлі құрғақ бритва деп те аталады) айналмалы немесе тербелісті пышаққа ие. Оны қолдану үшін әдетте қырқу кремі, сабын немесе су қолдану қажет емес. Бритва кішкентай тұрақты токпен жұмыс істейтін қозғалтқышпен жабдықталған, ол батареямен немесе желілік электрмен қуаттанады. Көптеген қазіргі заманғы модельдер қайта зарядталатын батареялармен жұмыс істейді. Ал кейбір модельдерде айнымалы токпен қуатталатын соленоидпен басқарылатын электромеханикалық тербеліс қолданылады. Алғашқы механикалық бритвалар электр қозғалтқышынан құрылмаған, оларды қолмен іске қосу қажет болған. Бірінші электрлік бритваны 1898 жылы Джон Ф. О’Рурк ойлап тапқан. Электрлік бритва машиналарын өнеркәсіптік өндірісі 1937 жылы АҚШ-тың Remington Rand компаниясы Якоб Шиктің 1928 жылғы патентына сүйене отырып бастады. 1939 жылдан бері голландиялық Philips компаниясы электрлік бритвалар шығарып келеді. Электрлік бритвалардың басты айырмашылығы – олар қолданатын қырқу технологиясы. Әдетте, электрлік бритвалар бірнеше дөңгелек айналатын пышақтарды немесе көлденең фольгалы және кескіш блокты технологияны пайдаланады.

Басқа бритсалар

Қалың, қатты, бір жақты жиекті пышақтар, мысалы, қолмен ұсталатын түрлі жұмыстар үшін қолданылады. Олардың қолданылуына егжей-тегжейлі ағаш өңдеу жұмыстары (арнайы ұстағыштағы тегістеу және сыпыру), техникалық сурет салу үшін қағаз кесу, сантехникалық жұмыстар, аяқтау жұмыстары, мысалы, аралықтарды толтыру және тазалау, сондай-ақ шыны беттері сияқты тегіс беттерден бояуды алып тастау жатады. Шашты қыруға арналған пышақтардан айырмашылығы, бұл құралдарда қолданылатын өнеркәсіптік сападағы пышақтар көбінесе тот баспайтын болат емес, көміртекті болаттан жасалады және олардың жиегі мықтырақ, бірақ кескіштігі аз болады. Лама – нан өндірісінде пісірілмеген нанның бетін тілуге арналған пышақ.