Белтед Галлоуей сиырларының тарихы мен сипаттамасы
Belted Galloway
Белтед Галлоуэй – шотланд тұқымының сиыр малдары. Шотландияның қиын жағдайларына бейімделген, еті үшін өсіріледі. Түсі қара, ақ белдеуімен ерекшеленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиялық ірі қара тұқымы
Scottish breed of cattle
Белті галлоуэй – шотландтық етті малдың дәстүрлі тұқымы. Ол Шотландияның оңтүстік-батысындағы Галлоуэй аймағындағы галлоуэй малдарынан шыққан және 1921 жылы жеке тұқым ретінде тіркелген. Бұл тұқым аймақтың кедей жоталы жайылымдарында және жел соққан далаларда өмір сүруге бейімделген. Тұқымның нақты тегі белгісіз, бірақ олардың атымен аталатын ақ белдеуі, қара галлоуэй малдарынан ерекшелейтін белгісі, көбінесе ұқсас түсті голландтық Лакенвельдер тұқымымен будандасу нәтижесі деп есептеледі. Мал негізінен ет өндіру үшін өсіріледі, сондай-ақ оларды әсемдік үшін немесе табиғатты қорғау мақсатында жайылымға шығаруға, немесе өсімдіктерді басқаруға пайдалануға болады.
The Belted Galloway is a traditional Scottish breed of beef cattle. It derives from the Galloway cattle of the Galloway region of south western Scotland, and was established as a separate breed in 1921. It is adapted to living on the poor upland pastures and windswept moorlands of the region. The exact origin of the breed is unclear, although the white belt for which they are named, and which distinguishes the breed from black Galloway cattle, is often surmised to be the result of cross breeding with the similarly coloured Dutch Lakenvelder breed. The cattle are reared principally for beef; they may also be kept for ornament or for conservation grazing or vegetation management.
Тарих
Белтелі галлоуэй Шотландияның оңтүстік-батысындағы Галлоуэй аймағының дәстүрлі Галлоуэй малдарынан тегін алады, олар өз кезегінде Абердин-Ангус және Хайленд тұқымдары сияқты шотландтың дәстүрлі ірі қара малдарының кең тобының бір бөлігін құрайды. Галлоуэйлер көбінесе қара түсті болады, бірақ басқа да түстер кездеседі; олардың бірі – ақ белдікті немесе ортасы ақ Галлоуэй. Ақ белбеудің шығу тегі белгісіз; ол XVII ғасырда голландтық Лакенвельдер малдарымен будандасу нәтижесінде пайда болған деп саналады. 1852 жылдан бастап Абердин-Ангус және Галлоуэй екеуі де мүйізсіз малдардың тізім кітабына тіркелуге құқылы болды. 1878 жылы жеке Галлоуэй тізім кітабы құрылды. 1921 жылы мал өсірушілер тобы «Dun and Belted Galloway Association» атты қауымдастықты құрды, ол атауынан көрініп тұрғандай, белдікті және түсті Галлоуэй малдарының екеуін де тіркеді. Оның алғашқы тізім кітабы 1922 жылы жарық көрді. 1951 жылы белбеусіз түсті малдарды тіркеу тоқтатылды, ал қауымдастық өзінің атын Белтелі Галлоуэй қауымдастығы деп өзгертті. Ол сонымен қатар Қызыл Галлоуэй және Ақ Галлоуэй малдарының тізім кітабын да сақтайды. ХХ ғасырда Белтелі Галлоуэй Австралия, Бразилия, Канада, Франция, Германия, Нидерланды, Жаңа Зеландия және АҚШ сияқты көптеген елдерге экспортталды. Тұқымдық қауымдастықтар 1948 жылы Жаңа Зеландияда, 1951 жылы АҚШ-та және 1975 жылы Австралияда құрылды. Басқа тұқымдар сияқты, Белтелі Галлоуэй 2001 жылы Британ аралдарында ауыз және тырнақ ауруының эпидемиясы кезінде ауыр зардап шекті, және жалпы санының маңызды бөлігі жоғалды. 2007 жылға қарай саны қалпына келтіріліп, оны Сирек кездесетін тұқымдарды сақтау қорының жоғалуға жақын тұқымдар тізімінен алып тастау мүмкін болды; сол жылы FAO әлемдік тұқым популяциясын «қауіпке ұшырамаған» деп тізімдеді. 2012 жылы Ұлыбританияда шамамен 3500 асыл тұқымды сиыр тіркелген. 2022 жылы Америка мал шаруашылығын сақтау қоры оны «бақылауда» деп тізімдеді; 2015 жылы АҚШ-тағы жалпы саны 1468 деп хабарланды.
The Belted Galloway derives from the traditional Galloway cattle of the Galloway region of south western Scotland, which in turn form part of a broader group of traditional Scottish cattle including the Aberdeen Angus and Highland breeds. Galloways are most often black, but other colours occur; the white belted or white middled Galloway was one of them. The origin of the white belt is unknown; it is thought to have resulted from some cross breeding with Dutch Lakenvelder cattle in the seventeenth century. From 1852, both Aberdeen Angus and Galloways could be registered in a herd book for polled cattle. A separate Galloway herd book was established in 1878. In 1921 a group of breeders set up the Dun and Belted Galloway Association, which – as the name suggests – registered both belted and dun coloured Galloway cattle; its first herd book was published in 1922. In 1951 registration of non belted dun cattle was discontinued, and the society changed its name to the Belted Galloway Society. It also maintains herd books for the Red Galloway and the White Galloway. In the twentieth century the Belted Galloway was exported to many countries including Australia, Brazil, Canada, France, Germany, the Netherlands, New Zealand and the United States. Breed societies were started in New Zealand in 1948, in the USA in 1951, and in Australia in 1975. Like other breeds, the Belted Galloway suffered heavily during the epidemic of foot and mouth disease in the British Isles in 2001, and a substantial part of the total population was lost. By 2007, numbers had recovered to the point where it could be removed from the endangered native breed watchlist of the Rare Breeds Survival Trust; in the same year the global breed population was listed by the FAO as "not at risk". In 2012, there were approximately 3,500 registered breeding cows in the United Kingdom. In 2022 it was listed by the American Livestock Conservancy as "watch"; in 2015 the total number in the United States was reported to be 1468.
Сипаттамалары
Малдың денесін иық пен артқы аяқтары арасындағы кең ақ белдік толықтай айналып тұрады. Бұқалар үшін малдың басқа жерінде ақ түске жол берілмейді; төменгі аяқтарында шектеулі ақ дақтары бар сиырларды мал тізімі кітабының қосымшасына тіркеуге болады. Жүні көбінесе қара түсті, бірақ күңгірт немесе сирек – қызыл болуы да мүмкін. Күңгірт түс PMEL геніндегі мутациядан туындайды, дәл осы мутация таулық сиырларда күңгірт және күміс күңгірт түске де себеп болады. Жүні екі қабатты: ұзын, қалың сыртқы қабаты жаңбырдан қорғайды, ал жұмсақ астыңғы қабаты малды жылы ұстайды; малдың қыста жылы болуы үшін қалың тері асты май жинауы қажет емес, сондықтан еті азырақ майлы болады. Дене салмағы климаттық жағдайлар мен жемнің түріне байланысты өзгеруі мүмкін. Әдетте, сиырлардың салмағы 450 кг, ал бұқалардың салмағы 750 кг шамасында болады. Белді галлоуилер көбінесе тыныш мінезді, бірақ сиырларда аналық сезімі күшті дамыған және олар бұзауларын қауіптен қорғайды. Осы малдың тобы кем дегенде бір адамды басып кеткен жағдай бар. Белді галлоуай қатал климаттық жағдайларға, төбелі жерлерге және дөңгелек шөптерге жақсы бейімделген; малдың ауа райына қарамастан қыста сыртта бағылуы қалыпты жағдай.
The cattle are always belted, with a broad white belt completely encircling the body between the shoulder and the hind legs. For bulls, no white is permitted anywhere else on the animal; cows with some limited white markings on the lower legs can be registered in an appendix of the herd book. The rest of the coat is normally black, but can also be dun or – more rarely – red. The dun colour is caused by a mutation in the PMEL gene, the same mutation that causes dun and silver dun in Highland cattle. The coat is double: a long coarse outer coat gives protection from rain, and a fine soft undercoat keeps the animal warm; the cattle do not need to develop thick subcutaneous fat for warmth in winter, and the meat tends to leanness as a result. Body weights may depend on both on climatic conditions and on the type of forage available. They are usually in the range 450 for cows, and 750 for bulls. Belted Galloways are generally of a quiet temperament, but cows have a strong maternal instinct and protect calves against perceived threats. At least one person has been trampled by a herd of these cattle. The Belted Galloway is well adapted to harsh climatic conditions, hill terrain and rough grazing on coarse grasses; it is normal for the cattle to be kept out throughout the winter, regardless of the weather.
Қолдану
Белті галлоуай негізінен сиыр еті үшін өсіріледі; оны өсімдіктерді басқару, яғни табиғатты сақтау мақсатындағы жайылымда да қолдануға болады. Тек шөппен қоректенген ірі қара малдың союға дайын болуына төрт жылға дейін уақыт кетеді; мұндай малдың етінде омега-3 полиқанықпаған май қышқылдарының құрамы қалыпты деңгейден жоғары болуы мүмкін. Бұл тұқымның ескі нұсқасы Slow Food Foundation for Biodiversity ұйымының "Тамақ сандығында" "Original Belted Galloway Cattle" деген атпен тізімделген.
The Belted Galloway is reared mainly for beef; it may also be used for vegetation management, otherwise known as conservation grazing. Cattle reared on forage alone may take up to four years to be ready for slaughter; beef from such cattle may have higher than usual levels of omega 3 polyunsaturated fatty acids. An old strain is listed as the "Original Belted Galloway Cattle" in the Ark of Taste of the Slow Food Foundation for Biodiversity.