Дэвид Ликкен: Американдық мінез-құлық генетигі және қосқан үлесі
David T. Lykken
Дэвид Ликкен – американдық генетик, психолог. Егіздерді зерттеу, өтірік анықтау саласындағы еңбектерімен танымал. Биографиясы, ғылыми жетістіктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық мінез-құлық генетигі (1928–2006)
American behavioral geneticist (1928–2006)
Дэвид Торесон Лайкен (18 маусым 1928 – 15 қыркүйек 2006) – мінез-құлық генетигі және Миннесота университетінің психология және психиатрия саласының зейнеткер профессор. Ол егіздерді зерттеу және жалғанды анықтау жөніндегі жұмыстарымен ең көп танылды.
David Thoreson Lykken (June 18, 1928 – September 15, 2006) was a behavioral geneticist and Professor Emeritus of Psychology and Psychiatry at the University of Minnesota. He is best known for his work on twin studies and lie detection.
Өмір
Миннеаполис, Миннесота штатында дүниеге келген Дэвид Лайкен Генри Г. Лайкен мен оның әйелі Фрэнсистің жеті баласының ең кішісі болды. Ол 17 жасында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылып, кейіннен G.I. Bill арқылы Миннесота университетінде оқыды. 1949 жылы психология, философия және математика бакалаврі, 1952 жылы психология және статистика магистрі, ал 1955 жылы клиникалық психология және нейропсихиатрия докторы ғылыми дәрежесін алды. Ол өмірінің соңына дейін Миннесота университетінің тұрақты профессоры болып қызмет етті және Deep Springs колледжінде қонақ лекторы болып сабақ берді. 1998 жылдан қайтыс болғанға дейін зейнеткер профессор атанды. Лайкеннің әйелі, табиғатты қорғаушы Харриет (Беттс) Лайкен 2005 жылы қайтыс болды. Ол үш ұл қалдырды: адвокат Мэтью Лайкен, физик Джозеф Лайкен және криминолог Джесси Лайкен, сондай-ақ он немересі бар.
Born in Minneapolis, Minnesota, David Lykken was the youngest of seven children born to Henry G. Lykken and his wife Frances. He joined the United States Navy at 17 and then attended University of Minnesota on the G. I. Bill, earning his Bachelor of Arts (psychology, philosophy and mathematics) 1949, his master's degree in psychology and statistics in 1952, and his doctorate in clinical psychology and neuropsychiatry in 1955. He remained on Minnesota's permanent faculty for his entire career and taught as a visiting professor at Deep Springs College. He was an emeritus professor from 1998 until his death. Lykken's wife, wildlife advocate Harriet (Betts) Lykken, died in 2005. Lykken was survived by three sons: attorney Matthew Lykken, physicist Joseph Lykken, and criminologist Jesse Lykken, as well as ten grandchildren.
Жұмыс
Лайкен 1970 жылы бастаған егіздер зерттеуімен де танымал болды. Ол Минесота Твин-отбасылық зерттеуінің жетекші зерттеушісі болды, ол бірдей және бауырлас егіздерден алынған деректерге негізделген белгілі бір психологиялық қасиеттердің тұқым қуалаушылығын зерттейді. Ол "The Bell Curve" кітабына жауап ретінде жазылған "Интеллект туралы ғылымның бағыты" атты ұжымдық мәлімдемеге қол қойды, бұл мәлімдемені "Интеллект" журналының редакторы Линда Готфредсон жазған және ол 1994 жылы "The Wall Street Journal" газетінде, ал 1997 жылы "Интеллект" журналында жарияланған. Лайкен бақыттың белгілі бір деңгейі туралы теорияның жақтаушысы болды, бұл теория бойынша жақсылық сезімі генетикалық факторларға 50%, ал жағдайларға 50% байланысты, және ол халықаралық БАҚ-тың назарына іліккен. Оның зерттеу нәтижелері көңіл көтеру, қанағаттану және психологиялық жайлылықтың бастапқы деңгейлеріндегі айырмашылықтар көбінесе тұқым қуалаушылықпен байланысты екенін көрсетеді. Ол сондай-ақ әрбір ата-ана немесе болашақ ата-ана заңды түрде бала сүю үшін лицензия алуы тиіс схеманы енгізуді қолдады, онда ата-ананың үйленгендігі, қаржылық тәуелсіздігі, қылмыстық істерінің болмауы, денсаулыққа зиян келтіретін ауруларының жоқ екендігі және психопатия немесе социопатия деңгейі жоғары емес екендігі қарастырылуы керек. Ол Америкалық Психологиялық Ассоциацияның (1-бөлім) мүшесі, Америкалық Психологиялық Қоғамның негіздеуші мүшесі және Америкалық Ғылымды Дамыту Ассоциациясының мүшесі болып сайланды. Ол сонымен қатар Мінез-құлық генетикасы қауымдастығының және Халықаралық Егіздерді Зерттеу Қоғамының мүшесі болды. Өмірі бойында ол үкімет пен индустрияға кеңес берді. Ол Дауберт стандартының талаптарына сәйкес полиграфтық тестілеу және тұлғалық бағалау бойынша сарапшы куәгер ретінде жиі куәлік берді.
Lykken was also known for his work on twins, which he began in 1970. He was a principal investigator on the Minnesota Twin Family Study, which examines heritability of certain psychological traits based on evidence found in identical and fraternal twins. He was a signatory of a collective statement in response to The Bell Curve titled "Mainstream Science on Intelligence", written by Intelligence editor Linda Gottfredson and published in The Wall Street Journal in 1994 and in Intelligence in 1997. Lykken was the proponent of a set point theory of happiness, which argues that variation in sense of well being is half determined by genetics and half determined by circumstances, and has been the subject of international media attention. His research findings suggest that variation in baseline levels of cheerfulness, contentment, and psychological satisfaction is largely a matter of heredity. He was also a proponent of introducing a scheme whereby every parent or prospective parent would have to obtain a license in order to have a legal baby, which would depend on the parents being married, financially independent, having no criminal record or debilitating illness, and not being assessed as high in psychopathy or sociopathy. He was elected a Fellow of the American Psychological Association (Division 1), a Charter Fellow of the American Psychological Society and a Fellow of the American Association for the Advancement of Science. He was also a member of the Behavior Genetics Association and the International Society for Twin Research. Throughout his career, he consulted with government and industry. He frequently testified as an expert witness on polygraph testing and personality assessment in the wake of Daubert standard requirements.
Қаржыландыру
Лайкеннің кейбір жұмыстарына «Пионер» қоры қаржылай көмек көрсетті. Бұл қор, нацистік евгеника саясатына көзқарасы жақын америкалықтар құрған ұйым. Олар евгениканы қолдау тұрғысынан нацистердің «Левбенсборн» селекциялық бағдарламасын үлгі етіп алды және тарихының көптеген кезеңдерінде, соның ішінде қазіргі уақытқа дейін ғылыми расизмді ашық түрде жақтады. Лайкен қордан ақша қабылдағанын қорғап, былай деді: «Егер зерттеулеріме қаржы жұмсауға ниетті бай зұлымдарды таба алсаңыз – Каддафи, мафия, кім болса да – олар неғұрлым жаман болса, мен үшін соғұрлым жақсы. Мен олардың ақшасын алып, қоғамға пайда келтіріп отырмын. Мен заңмен және адал жолмен жұмсайтын ақшаларын олар арсыздықпен жұмсай алмайды». Дегенмен, ол Ричард Линн сияқты «Пионер» қорымен байланысты немесе оның кеңесінде отырған евгеникалық ғалымдардың теорияларын жоғары бағалады.
Some of Lykken's work was funded by the Pioneer fund. An organization founded by Americans sympathetic to Nazi policy on eugenics which openly modelled its support of eugenics on the Nazi Lebensborn breeding program, and has often explicitly promoted scientific racism at numerous points in its history up to and including the present. Lykken defended his acceptance of money from the fund, writing "If you can find me some rich villains that want to contribute to my research—Qaddafi, the Mafia, whoever—the worse they are, the better I'll like it. I'm doing a social good by taking their money Any money of theirs that I spend in a legitimate and honorable way, they can't spend in a dishonorable way". Nevertheless, he has praised the theories of eugenic academics associated with or on the board of the pioneer fund, such as Richard Lynn.