Кіріспе

Жапон дипломаты Виконт Аоки Шузо (青木 周蔵) – Мейдзи дәуірінде Сыртқы істер министрі қызметін атқарған жапон саясаткері және дипломаты.

Ерте өмір

Аоки самурай отбасында, қазіргі Ямагучи префектурасының Саньё Онода ауданындағы Чошу доменінің дәрігерінің ұлы болып дүниеге келді. Ол батыс ғылымы мен медицинасын (рангаку) Хагидегі Меринкан домендік мектебінде және Нагасакиде оқыды. 1868 жылы Чошу домені оны батыс құқығын оқу үшін Германияға жіберді. Бірақ Германияда ол батыс медицинасынан бастап, саясат, әскери ғылым және экономикаға дейін өте кең салаларды зерттеді. Оның сақталған жазбаларынан сыра, қағаз және қағаз ақша, кілемдер жасау, сондай-ақ батыс орман шаруашылығы техникаларын үйренгенін көруге болады.

Мансап

Мэйдзи қайта жаңғыруынан кейін Аоки Жапонияға оралды және 1873 жылы жаңа Мэйдзи үкіметінің Сыртқы істер министрлігіне Германия, Нидерланды және Австрия-Мажарстан елдеріне жасалған жапондық өкілдіктерінің бірінші хатшысы болып кірді. Одан кейін ол бірінші Ито үкіметінде сыртқы істер вице-министрі, ал бірінші Ямагата үкіметінде сыртқы істер министрі қызметін атқарды.

Сыртқы істер министрі (бірінші)

Сыртқы істер министрі болған кезінде Жапония империясы мен әртүрлі еуропалық державалар арасындағы тең емес шарттарды, әсіресе экстратерриториялық қағидаларды қайта қарастыруға тырысты және Ресей империясының Шығыс Азияға қарай кеңеюіне алаңдаушылық білдірді. Аоки 1891 жылғы Оцу оқиғасының нәтижесінде отставкаға кетіп, бірақ Мацуката үкіметі кезінде сыртқы істер министрі лауазымына қайта оралды. Министр қызметін атқару кезінде виконт Аоки технологиялар мен жүйелер, сондай-ақ мәдени тәжірибелер саласындағы кеңестерді ұйымдастыру бойынша ішкі бағдарламаны жасауға зор үлес қосты. Аокинің тікелей қатысуымен 1887 жылы оннан астам шетелдік маман Жапонияға шақырылды, олар үкіметтік секторда ғана емес, жекеменшік секторда да жұмыс істеді. Осы «Оятои Гайкокуджин» деп аталатын мамандардың арасында В.К. Бертон, Отмар фон Моль, Альберт Фавр Занути, Генри Спенсер Палмер, Герман Энде, Вильгельм Бекман, Рудольф Диттрих және Людвиг Рисс сияқты белгілі тұлғалар бар еді.

Ұлыбританиядағы елші

1894 жылы Ұлыбританиядағы елші ретінде Аоки Сыртқы істер министрі Муцу Мунемицумен тең емес шарттарды қайта қарау жөнінде жұмыс істеді және 1894 жылдың 16 шілдесінде Лондонда Жапония-Британ коммерциялық және теңіз келісімін сәтті аяқтады.

Сыртқы істер министрі (екінші)

Екінші Ямагата үкіметі кезінде Сыртқы істер министрі лауазымына қайта оралған Аоки, Боксер көтерілісі кезінде Еуропалық күштерге әскери көмек көрсету арқылы Жапонияның Ұлы державалардың қатарында мойындалуына ықпал етті. Одан кейін Аоки Патшалық кеңесіне тағайындалып, шишаку (виконт) атағына ие болды.

АҚШ-тағы елшісі

1906 жылы ол АҚШ-қа елші болып тағайындалды. 1908 жылы Аоки президент Теодор Рузвельтке Калифорниядағы жапон иммигранттарына қарсы нәсілдік араздықтарды тоқтату туралы наразылық білдірді. Онда жапондарға қарсы дискриминация жасайтын антиазиялық топтар мен заң жобалары болды, соның ішінде мектептерде жапон балаларын бөліп оқыту да бар еді. Калифорниялықтар жапон иммигранттарының штаттың ауыл шаруашылық экономикасын басып алуын қаламады, себебі жапондар өздеріне жер сатып алып, ақ калифорниялықтар үшін жұмыс істеуден бас тартқан. Аоки Рузвельтпен келіссөздер жүргізіп, паспорттарды шектеу, бірқатар жапондарды депортациялау және шетелдіктерге қарсы заңдарды қайтару туралы келісімге келді. Бұл жапон иммиграциясын немесе болашақтағы дискриминациялық заңдарды тоқтатпаса да, дипломатиялық шиеленісті азайтты.

Жеке өмір

1877 жылғы 20 сәуірде Аоки Бременде Элизабет фон Радеге (1849–1931) үйленді. Элизабет пруссиялық аристократтың қызы, Германияның Пруссиясындағы Помераниядағы Стриппов қаласында дүниеге келген. Олардың бір қызы болды:

Виконтесса Аоки Ханна (Ханако) (1879 жылғы 16 желтоқсан – 1953 жылғы 24 маусым), ол Токиода туған; 1904 жылғы 19 желтоқсанда Токиода ханзада Герман фон Хатцфельдттің екінші ұлы Александр Мария Герман Мелхиор, Граф фон Хатцфельдт-цу-Трахенбергке (1877–1953) үйленді. Аоки 1914 жылы Токиодағы Кодзимачидегі үйінде пневмонияның салдарынан қайтыс болды. Оның қабірі Насуда, Точигиде орналасқан. Оның жесірі 1931 жылғы 5 сәуірде Мюнхенде, Баварияда, Германияда қайтыс болды.

Ұрпақтар

Қызы арқылы ол Хисса Элизабет Натали Ольга Ильза Грейфин фон Хацфельдт зу Трахенбергтің (26 ақпан 1906 – 4 маусым 1985) әжесі болды, ол 1927 жылы Мюнхенде австриялық генерал Адам Альберт фон Нейпбергтің шөбересі Мария Эрвин Джозеф Сидониус Бенедикт Франциск фон Сальс Петрус Фридрих Игнатий Губертус Иоганн фон Непомук Феликс Маурус Граф фон Нейппергке үйленді. Эрвин мен Хиссаның төрт баласы болды, бірақ олардың еркек ұрпақтары қазір тоқтатылған. Хиссаның қызы Мария Хедвиг Габриэль Натали Бенедикта Лиоба Лорантия Графин фон Нейпперг (10 тамыз 1929 жылы туған) Фолкленд соғысы кезінде Аргентинадағы британдық елші сэр Энтони Уильямсқа үйленді. Жапон елшілігіндегі кепілдік дағдарысы кезінде Перудегі жапон елшісі болған Морихиса Аоки (23 қараша 1938 жылы туған) оның шөпшешесі болды.

Аоки вилласы

1888 жылы Аоки Берлиндегі досы, Мацугасаки Цумунагаға Насу таулы аймағында демалыс үйі ретінде вилла салдыруды тапсырды. Бұл вилла соңғы жылдары қалпына келтіріліп, Жапонияның маңызды мәдени мүліктерінің тізіміне енді. Мацугасаки 1888 жылы құрылған Жапон сәулетшілері қоғамының алғашқы президенті болып Аокидің қолдауын алды.