Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жапон теңіз әскерінің ұшқышы Хироёси Нисизава (西澤 広義) – Жапон императорлық теңіз әскері әуе күштерінің аса танымал ұшқышы. Нисизава әріптестері арасында "Ібіліс" деп белгілі болды, өйткені ол өте тәжірибелі, шабыттандыратын және болжауға қиын әуе айлаларымен, сондай-ақ ұрыс кезінде ұшақты тамаша басқаруымен көзге түсті. Ол Сабуро Сакай және Тошио Ота сияқты аса танымал ұшқыштармен бірге Тайнан Кокутайдың әйгілі "тазалау тобының" құрамында Жаңа Гвинея шайқасында, сондай-ақ Гуадалканал және Соломон аралдары үстіндегі әуе шайқастарында қатысты. Соғыстан кейін оның 147 немесе 103 ұшақ түсіргені туралы мәліметтер айтылды, бірақ екі көрсеткіш те нақты емес деп есептеледі.
Hiroyoshi Nishizawa (西澤 広義) was a Japanese naval aviator and an ace of the Imperial Japanese Navy Air Service during World War II. Nishizawa was known to his colleagues as 'the Devil' for his breathtaking, brilliant, and unpredictable aerobatics and superb control of his aircraft while in combat. He was a member of the Tainan Kōkūtai's famous "clean up trio" with fellow aces Saburō Sakai and Toshio Ōta and would see action in the New Guinea campaign as well as in the aerial battles over Guadalcanal and over the Solomon Islands. post war he was linked with scores of 147 or 103, but both of these scores have been considered inaccurate.
Ерте өмір
Хироёши Нисизава 1920 жылғы 27 қаңтарда Нагано префектурасындағы таулы ауылда Микиджи мен Миёши Нисизаваның бесінші ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі саке қайнату зауытының директоры болған. Хироёши жоғары бастауыш мектепті бітіріп, тоқыма фабрикасында жұмыс істей бастады. 1936 жылдың маусым айында оның назарына Йокаренге (ұшқыш резервіне қабылдау бағдарламасына) еріктілерді шақыратын плакат түсті. Нисизава өтініш беріп, Жапон Әскери-әуе күштерінде (JNAF) Оцу No. 7 тобындағы оқушы ұшқыш ретінде қабылданды. 1939 жылдың наурыз айында ұшқыштар курсын аяқтап, 71 оқушының арасында 16-шы орынды иеленді. Соғысқа дейін ол Оита, Омура және Сузука Кокутай (әуе топтары/эскадрильялары) құрамында қызмет етті. 1941 жылдың қазан айында 1-ші сыныпты старшина шенімен Читосе Кокутайға ауыстырылды.
Жаңа Гвинея
Соғыс жарияланғаннан кейін Нишизаваның эскадрильясы (чутай), Читосе әуе тобынан, ескірген Mitsubishi A5M ұшақтарымен, жаңадан басып алынған Жаңа Британия аралындағы Вуанаканау әуежайына көшірілді. Сол аптаның ішінде эскадрилья алғашқы Mitsubishi Zeros (A6M2, Model 21) ұшақтарын алды. 1942 жылдың 3 ақпанында Нишизава, әлі де ескірген A5M ұшағымен ұшып, PBY Catalina ұшағын соғыстағы алғашқы құлатқандығын мәлімдеді. Бірақ тарихшылар бұл ұшақ тек зақымданғанын және базаға оралғанын анықтады. 10 ақпанда Нишизаваның эскадрильясы жаңа құрылған 4-ші әуе тобына ауыстырылды. Жаңа Zero ұшақтары қолжетімді болғанда, Нишизаваға F 108 сериялық нөмірі бар A6M2 ұшағы берілді. 1942 жылдың 1 сәуірінде Нишизаваның эскадрильясы Лае, Жаңа Гвинеяға көшіріліп, Тайнан әуе тобына бекітілді. Ол жерде ол Сабуро Сакай және Тосио Отамен бірге Джуничи Сасай басқаратын чутайда (эскадрильяда) ұшты. Сакай өзінің досы Нишизаваны шамамен 173 см (5 фут 8 дюйм) бойында, 63 кг (140 фунт) салмағында, ақ бетті, сұрғылт, үнемі безгек және тропикалық тері ауруларынан зардап шегетін деп сипаттады. Ол дзюдомен жақсы айналысты, ал эскадрильяластары, оны "Шайтан" деп атап, оны тыныш, үнсіз, жалғызбасты адам деп есептеді. Жапонияның ең үздік ұшқыштарының бірі Сакай оның әуедегі шеберлігін былай деп бағалады: "Мен ешқашан Нишизаваның Zero ұшағымен істегеніндей нәрсені көмеген емеспін. Оның акробатикалық қимылдары бірден тыныс алды, керемет, толығымен болжамсыз, мүмкін емес және куә болу үшін жүректі қозғады". Лаэ командиріне жолданған хат: "Бүгін бізге келген үш ұшқыш бізге үлкен әсер етті, және олардың біздің әуежайымыздың үстінен жасаған айналымдарын бәріміз ұнатып көрдік. Бұл өте әсерлі көрсетілім болды. Егер осы ұшқыштар тағы да осында келсе, әрқайсысы мойнына жасыл шарф тағып келсе, біз қуанамыз. Соңғы сапарында оларға тиісті көңіл бөлмегенімізге өкінеміз, бірақ келесі жолы оларды толыққанды қарсы алатынымызды уәделейміз". Нишизава, Сакай және Ота тік тұрып, күлкіні жасыруға тырысты, ал лейтенант Сасай оларды "ақылсыздықтары" үшін сөккенімен, жау әуежайларының үстінде акробатикалық көрсетілімдер жасауға тыйым салды. Тайнан Кокутайдың үш жетекші ұшқышы әуедегі хореографияға барған жолдың құнды екендігіне жасырын келісті.
Гуадалканал
1942 жылдың тамызының басында әуе тобы Рабаулға көшіп, Гуадалканалдағы АҚШ күштеріне қарсы дереу операция жүргізді. 7 тамыздағы алғашқы шайқаста Нишизава алты F4F Wildcats ұшағын жоқ қылды (тарихшылар екі ұшақтың жойылғанын растады). 1942 жылдың 8 тамызында Нишизаваның ең жақын досы Сабуро Сакай АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авианосец негізіндегі бомбалаушыларымен шайқаста ауыр жарақат алды. Нишизава Сакайдың жоғалып кеткенін байқап, қатты ашуланды. Ол Сакайдың іздерін және соғысуға американдықтарды іздеп аймақты шарлады. Біраз уақыттан соң ол тынышталып, Лакуанайға оралды. Кейін, барлығының таңғалысына орай, Сакай ауыр жарақатпен келді. Басына оқ тиіп, қанымен жабылған, бір көзінен айырылған ол, Нишизавадан төрт сағат 47 минут бойы ұшқаннан кейін зақымдалған "Zero" ұшағымен базаға оралды. Лейтенант Сасай мен Тошио Ота, өрескел бірақ есін сақтаған Сакайды ауруханаға жеткізді. Ашумен Нишизава күтіп тұрған жүргізушіні алып тастап, Сакайды мүмкіндігінше жылдам, бірақ сақтықпен хирургқа жеткізді. Сакай 12 тамызда Жапонияға эвакуацияланды. Гуадалканалдағы ұзаққа созылған қақтығыс Нишизаваның әуе тобы үшін (қараша айында 251-ші деп қайта аталды) қымбатқа түсті, себебі американдық ұшақтар мен тактика жақсарды: Сасай (27 жеңісімен) 1942 жылдың 26 тамызында капитан Марион Э. Карлдың қолынан қаза тапты, ал Ота (34 жеңісімен) 1942 жылдың 21 қазанында қаза болды.
Жапонияға оралу
Қарашаның ортасында 251-ші эскадрилья Жапониядағы Тоёхаси әуе базасына қайта шақырылды, жарақат алғандардың орнын толтыру үшін. Аман қалған он ұшқыш барлығын нұсқаушылар етіп тағайындады, олардың ішінде Нишизава да болды. Осы кезде Нишизаваның шамамен 40 толық немесе ішінара әуе жеңісі болды деп есептеледі (кейбір дереккөздер 54 деп хабарлайды). Нишизава Жапонияда болғанда, Йокосука ауруханасында әлі де сауығып жатқан Сабуро Сакайды көріп келді. Нишизава Сакайға жаңа нұсқаушылық қызметіне наразылығын білдірді: "Сабуро, сен мені ескі бипланмен айналып, жас ұшқыштарға қалай бұрылу керектігін, және шалбарын қалай құрғақ ұстау керектігін үйрететінімді көріп тұрсың ба?" Нишизава сонымен қатар, көптеген әріптес ұшқыштардың қазасын одақтас күштердің арта түскен материалдық артықшылығына, АҚШ ұшақтары мен тактикасының жақсаруына байланысты деп санайды. "Сабуро, бұл сен есіңде қалғандай емес", - деді ол. "Мен ештеңе жасай алмадым. Дұшман ұшақтары тым көп еді, тым көп." Дегенмен Нишизава қайтадан соғысқа қатысуды асыға күтті. "Мен тағы бір күреске ұшаққа отыруым керек", - деді ол. "Мен қайтадан іс-қимылға кіруім керек. Жапонияда отырып, уақыт өткізу мені өлтіреді." Нишизава Жапониядағы бірнеше айлық әрекетсіздікке ашық наразылық білдірді. Ол 251-ші эскадрильямен 1943 жылдың мамыр айында Рабаулға оралды. 1943 жылдың маусым айында Нишизаваның ерліктері 11-ші әуе флотының қолбасшысы вице-адмирал Джин'ичи Кусаканың сыйлығымен құрметтелді. Нишизава "Буко Батсугун" ("Ерекше әскери батырлық үшін") деп жазылған әскери қылыш алды. Содан кейін ол қыркүйек айында Жаңа Британиядағы 253-ші әуе тобына ауыстырылды. Қараша айында ол сержантқа көтеріліп, Оита әуе тобындағы Жапониядағы оқу қызметіне қайта тағайындалды. 1944 жылдың ақпан айында ол ауыр шайқастардан алыс, Курил аралдарынан жұмыс істейтін 203-ші әуе тобына қосылды.
Филиппиндік науқан
Алайда қазан айында 203-ші полк Лузонға ауыстырылды. Нишизава мен тағы төрт адам Себудегі кішігірім әуежайға жіберілді. 1944 жылдың 25 қазанында Нишизава, Мисао Сугава, Шинго Хонда және Рёдзи Баба басқарған төрт А6М5 ұшағынан тұратын эскорттық күштерді басқарды. Олар соғыстың алғашқы ірі камикадзе шабуылына қатысты, Лейте шығанағындағы шайқаста десантты қорғап жатқан вице-адмирал Клифтон Спрагтың "Таффи 3" жедел тобын нысанаға алды. Бұл камикадзе миссиясына эскорттап ұшып бара жатқанда, Нишизава өзінің кемінде 86-шы және 87-ші жеңістерін тіркеді (екі Grumman F6M Hellcats), осымен оның әскери мансабындағы соңғы әуе жеңістері аяқталды. Нишизава ұшу кезінде болжам жасады; ол көз алдында өзінің өлімін көрді. Нишизава базаға оралғаннан кейін командир Накадзимаға шабуылдың сәттілігі туралы баяндады. Содан кейін ол ертеңгі Токкотай камикадзе миссиясына қатысуға ерікті болып кемелді. Оның өтініші қабылданбады. Оның орнына Нишизаваның А6М5 Zero ұшағы бомбамен жарақтандырылды және оны 1-сыныпты әскери-әуе кемешісі Томисаку Кацумата ұшырды. Опыт аз болғанымен, ол Суригао жанындағы "Суане" эскорт тасымалдағышына құлап кірді. Кацумата "Суане" ұшу палубасына құлап, жаңа ғана қонған торпедалық бомбалаушыға соқтығысты. Соқтығысқанда екі ұшақ та, оның ұшу палубасындағы тоғыз ұшақ та жарылды. Кеме батпаса да, бірнеше сағат бойы өртеніп, 85 экипаж мүшесі қаза тапты, 58-і жоғалып кетті және 102-сі жараланды.
Өлім
Келесі күні өзінің Zero ұшағы жойылғаннан кейін, Нишизава және 201-ші Кокутайдың басқа ұшқыштары таңертең Nakajima Ki 49 Donryu ("Helen") көлік ұшағына отырып, Лузоннан Себудегі әуеайлаққа жаңа Zero ұшақтарын жеткізу үшін Мабалакаттағы Кларк Майданға, Пампангаға бет алды. Миндаро аралындағы Калапан үстінде Ki 49 көлік ұшағына Wasp әскери-теңіз кемесінің VF 14 эскадрильясынан екі F6F Hellcat шабуыл жасады және ұшақ жалынға оранып атып түсірілді. Нишизава жолаушы ретінде қаза тапты, бұл сол таңертең Миндороның солтүстік-шығысында "Helen" ұшағын атып түсірген лейтенант Харольд П. Ньюэллдің қолынан болған болуы мүмкін. Нишизаваның қазасын естіген соң, Біріккен флоттың қолбасшысы адмирал Соэму Тойода Нишизаваны барлық бөлімшелерге таратылған хабарламада еске алып, оны өлімнен кейін кенже лейтенант шеніне көтерді. Нишизаваға "Кохан Гико Кёши" дзен буддалық сөз тіркесі бойынша өлгеннен кейін Букай есімі берілді, бұл сөз тіркесі: "Әскери теңіздегі барлық көрнекті ұшқыштарды бейнелейтін, құрметке лайық буддалық тұлға" деп аударылады. Тынық мұхит соғысының соңындағы жағдайдың салдарынан хабарламаның жариялануы кейінге шегерілді және жерлеу рәсімі 1947 жылдың 2 желтоқсанында ғана өтті. Нишизаваның денесі табылған жоқ.