Кіріспе

Shōhō (жапонша: 祥鳳, "Жақсылық әкелетін Феникс" немесе "Бақытты Феникс") – Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің жеңіл авианосеці. Бастапқыда 1930 жылдардың соңында суасты қайықтарын қолдау кемесі ретінде салынған Цуругизаки (жапонша: 剣埼, "Қылыш мүйісі") Тынық мұхитындағы соғысқа дейін авианосецке айналдырылып, қайта аталды. 1942 жылдың басында құрылысы аяқталған кеме МО операциясында, Порт-Морсбиге (Жаңа Гвинея) жасалған шабуылда қолдау көрсетті және 7 мамырда Коралл теңізі шайқасындағы алғашқы жауынгерлік операциясында американдық авианосец ұшақтарымен батып кетті. Shōhō – Екінші дүниежүзілік соғыста батып кеткен алғашқы жапон авианосеці.

Жобалау, құрылыс және қайта құру

Shōhō және оның бауырлас ұшақ тасымалдағыш кемесі Zuihō қажеттілікке қарай мұнай танкері, су асты кемесіне қызмет көрсетуші кеме немесе ұшақ тасымалдағыш кемесі ретінде оңай өзгертуге арналған. Shōhō 1934 жылғы 3 желтоқсанда Йокосука әскери-теңіз арсеналында су асты кемесіне қызмет көрсетуші кеме Цуругизаки ретінде салынды. Ол 1935 жылғы 1 маусымда суға жіберілді және 1939 жылғы 15 қаңтарда құрылысы аяқталды. Кеме алғашқыда салынып біткеннен кейін көп ұзамай, 1941 жылы ұшақ тасымалдағышқа айналдыру жұмыстары басталды. Оның үстіндегі құрылысы алынып тасталды және оның орнына ұшақтарға арналған ангары бар ұшу палубасы орнатылды. Shōhō деп қайта аталғаннан кейін, айналдыру жұмысы 1942 жылғы 26 қаңтарда аяқталды. Оның экипажы 785 офицер мен теңізшіден тұрды. Shōhō-ның ұшу палубасының ұзындығы 590 фут (180 м), ең үлкен ені 75 фут (23 м) болды. Кеме 406 фут (124 м) ұзындығы және 59 фут (18 м) ені бар бір ангармен жабдықталды. Ангарға екі сегізбұрышты орталық желідегі ұшақ көтергіші қызмет көрсетті. Алдыңғы көтергіштің мөлшері, ал кіші артқы көтергіш өлшенді. Ол алты кабельді ұстап тұру құрылғысымен жабдықталған, бірақ ұшақ катапульті болған жоқ. Shōhō тұтас палубалық дизайнмен жасалған және арал үстіндегі құрылысы болмады. Ол 30 ұшақпен жұмыс істеуге арналған.

Қызмет тарихы

1941 жылдың 30 қарашасында «Шохо» кемесі қолданысқа берілді. Капитан Ишиносуке Изава оның командирі болды. Кеме әлі де толықтырылып жатқан кезде 22 желтоқсанда 1-ші әуе флотының 4-ші авианосец дивизиясына бекітілді. 1942 жылдың 4 ақпанында ол «Трук» әуежайына ұшақтарды жеткізіп, 11 сәуірге дейін онда болды. 1942 жылдың сәуір айының соңында «Шохо» MO операциясына бекітіліп, 29 сәуірде «Трукқа» келді. Келесі күні ол контр-адмирал Аритомо Готоның басқаруымен 6-шы крейсерлік дивизияның жапондық крейсерлері «Аоба», «Кинугаса», «Фурутака» және «Како»мен бірге «Труктан» кетіп қалды. Ұшақтардың жетіспеуіне байланысты оның ұшақ құрамына төрт ескірген Mitsubishi A5M4 «Клод» және сегіз заманауи Mitsubishi A6M2 «Zero» истребителі, сондай-ақ алты Nakajima B5N2 «Kate» торпедалық бомбалаушы ұшағы кірді. MO операциясының басқа элементтерін жабумен айналысқан соққылаушы күшке флотының құрамына кіретін жапондық авианосецтер «Шокаку» және «Зуикаку» кірді. Келесі күні олар американдықтарды іздеу үшін бірнеше барлау ұшақтарын ұшырды, бірақ нәтиже болмады. Бір Kawanishi H6K «Mavis» ұшақ қайығы «Йорктаунды» байқады, бірақ радиохабарлама жіберуге үлкермей тұрып, «Йорктаунның» Grumman F4F Wildcat истребителінің бірі оны атып түсірді. 5 мамырда АҚШ Әскери-әуе күштері (USAAF) ұшақтары «Бугенвилл» аралының оңтүстік-батысында «Шохоны» байқады, бірақ ол американдық авианосецтер шабуылдай алмайтындай алыс болатын. Сол күні контр-адмирал Фрэнк Джек Флетчер «Бугенвиль» маңында MO операциясына қатысқан үш жапондық авианосецтің орналасқан жерін анықтаған және 10 мамырды шабуыл күні деп болжаған «Magic» ақпаратын алды. Сондай-ақ, ол 10 мамырдан бірнеше күн бұрын жапондық авианосецтердің шабуылдарын күтіп отырды. Осы ақпарат негізінде Флетчер 6 мамырда кемелеріне жанармай құюды аяқтап, 7 мамырда жапондық күштерді табу және шабуылдау үшін Жаңа Гвинеяның шығыс ұшына жақындауды жоспарлады. Тағы бір H6K 6 мамыр күні таңертең американдықтарды байқап, оларды 14:00-ге дейін сәтті көлеңкеде ұстады. Алайда, жапондықтар нашар ауа райында немесе жаңа ақпараттар болмағанда әуе шабуылын жүргізуге дайын емес немесе қабілетті емес еді. Екі тарап та қарсыластың қайда екенін білді және келесі күні шайқасамыз деп күтті. Жапондықтар американдықтарды бірінші болып 07:22-де «Sims» эсминецінің сүйемелдеуімен «Neosho» май құюшысын «Шабуылдау күшінен» оңтүстікке қарай тапқан кезде байқады. Бұл кемелер авианосец және крейсер ретінде қате анықталды, ал «Shōkaku» және «Zuikaku» авианосецтері 40 минуттан кейін әуе шабуылын бастады, ол «Sims-ті» баттырып, «Neosho-ға» жеткілікті зақым келтірді, сондықтан ол бірнеше күннен кейін батырылды. Американдық авианосецтер оңтүстікке емес, батысқа қарай соққы жасайтын күштің батысында болды және оларды жапондық ұшақтар «Neosho» және «Sims-ке» шабуыл жасағаннан кейін көп ұзамай байқады. Американдық барлау ұшақтары Жаңа Гвинеяның шығыс шетінен солтүстік-шығысқа қарай Луизиада архипелагындағы Мисима аралынан екі жапондық ауыр крейсерді 07:35-те және екі авианосецті 08:15-те хабарлады. Бір сағаттан кейін Флетчер әуе шабуылына бұйрық берді, ол екі авианосецтің «Shōkaku» және «Zuikaku» деп есептеді. «Лексингтон» мен «Йорктаун» барлығы 53 Дуглас SBD Dauntless шомылу бомбалаушы және 22 Дуглас TBD Devastator торпедалық ұшақты 18 F4F Wildcats ертіп жүрді. 08:15-ші хабарлама қате кодталған болып шықты, өйткені ұшқыш екі ауыр крейсерді хабарлауға ниеттенген, бірақ USAAF ұшағы бұл арада «Шохоны», оның эскорттарын және шабуылдаушылар конвойын байқады. Соңғы жер-жерлер туралы есеп 08:15-тікі есептен басқаша болғандықтан, ұшақтар жаңа мақсатқа ауыстырылды. «Шохо» мен негізгі күштің қалған бөлігі 10:40-да «Лексингтоннан» ұшақтармен байқалды. Бұл кезде «Шохоның» жауынгерлік әуе патрулі екі А5М және бір А6М Zero-дан тұратын. «Қорқытсыздар» 11:10-да шабуылды бастады, үш жапон ұшағы оларға қарсы шықты. Бірде-бір бомбалаушы ұшақ «Шохоға» тимеді, ол бомбалардан аулақ болуға маневр жасады; бір «Dauntless» «Zero» истребителімен атып түсірілді, ал тағы бірнешеуі зақымдалды. Осы шабуылдан кейін авианосец өзінің жауынгерлік әуе патрулін нығайту үшін тағы үш «Zero» ұшағын ұшырды. Екінші толқын 11:18-де шабуылға кірісіп, «Шохоны» екі рет бомбалады. Олар кеме палубасына еніп, ангардың ішіне жарылып, ондағы отынмен жабдықталған және қаруланған ұшақты өртеп жіберді. Бір минуттан кейін «Devastator» ұшақтары екі жақтан да торпедаларын тастай бастады. Олар «Шохоға» бес рет соққы берді, соққыдан болған зақым оның рульдік басқаруын және қуатын бұзды, сондай-ақ қозғалтқыш және қазандық бөлмелерін су басты. «Йорктаунның» ұшақтары «Лексингтоннан» келгендерден кейін келді, және олардың «Dauntless» бомбалаушылары 11:25-те шабуылды бастады, жапондық мәліметтер бойынша «Шохоға» тағы 11 1000 фунттық бомба тиді, нәтижесінде авианосец толық тоқтады. «Йорктаунның» «Devastator» ұшақтары қалғандарынан кейін 11:29-да шабуылдады. Олар он рет соққы бергенін мәлімдеді, бірақ жапондық мәліметтерде тек екі соққы тіркелді. «Devastator» ұшақтары аймақтан шығып келе жатқанда, оларға жауынгерлік әуе патрулі шабуыл жасады, бірақ торпедалық бомбалаушыларды қорғаған «Wildcats» екі А5М және бір А6М Zero истребителін атып түсірді. Барлық себептерге байланысты американдықтардың жоғалтуы үш «Dauntless» бомбалаушы ұшағы болды. Шабуылдан кейін «Лексингтонның» шомылу бомбалаушыларының командирі лейтенант-коммандер Роберт Э. Диксон американдық авианосецтерге танымал хабарлама жіберді: «Бір жалпақ бас жойылды!» «Шохо» кемінде 13 бомба мен 7 торпедаға тигеннен кейін капитан Изава 11:31-де кемені тастап кетуге бұйрық берді. Ол төрт минуттан кейін батты. Шамамен 300 адам сәтті түрде кемені тастап кетті, бірақ Гото қалған кемелеріне одан әрі әуе шабуылынан сақтану үшін жоғары жылдамдықпен солтүстікке қарай жүруге бұйрық бергендіктен, оларды құтқаруды күтуге мәжбүр болды. Шамамен 14:00-де ол «Sazanami» эсминецін оқиға орнына қайтаруға және аман қалғандарды құтқаруға бұйрық берді. Ол тек 203 адамды тапты, оның ішінде капитан Изава да болды. Оның 834 адамнан тұратын экипажының қалғаны шабуыл кезінде немесе құтқаруды күтіп жатқанда қайтыс болды. «Шохо» соғыс кезінде жоғалған алғашқы жапондық авианосец болды.