Кіріспе

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының Kaga (加賀) әуе кемесі – Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) үшін салынған әуе кемесі. Оның атауы қазіргі Ишикава префектурасындағы бұрынғы Кага провинциясының атымен берілген. Бастапқыда екі әскери кемелердің бірі ретінде жоспарланған Кага, 1923 жылы болған Ұлы Канто жер сілкінісінде қираған жапондық «Амагаи» жауынгерлік крейсерін алмастыру мақсатымен Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес әуе кемесіне айналдырылды. Кага 1933–1935 жылдары қайта жабдықталды, оның ең жоғары жылдамдығы арттырылды, газ шығару жүйесі жақсартылды және ұшу палубалары заманауи, ауыр ұшақтарды қабылдауға бейімделді. Кеме IJN-нің авианосецтерді біріктіретін және әуе күштеріне үлкен күш пен шоғырлану беретін авиациялық шабуыл тобының доктринасын дамытуда маңызды рөл атқарды. Бұл стратегиялық тұжырымдама сол кезде революциялық болып есептелді және Тынық мұхиты соғысының алғашқы алты айында Жапонияның бастапқы стратегиялық мақсаттарына жетуіне үлкен үлес қосты. Кага ұшақтары алғаш рет 1932 жылғы Шанхай оқиғасы кезінде Қытайдағы жапон әскерлеріне қолдау көрсетті және 1930 жылдардың соңында Екінші Қытай-жапон соғысына қатысты. Басқа авианосецтермен бірге 1941 жылғы желтоқсанда Перл-Харборға шабуылға және 1942 жылғы қаңтарда Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы Рабаулға шабуылға қатысты. Келесі айда оның ұшақтары Австралияның Дарвин қаласына шабуыл жасады және Голланд Шығыс Индиясын жапон әскерлерінің басып алуына көмектесті. Ақпанда рифке соқтығысқаннан кейін жөндеуге Жапонияға оралуға мәжбүр болғандықтан, ол сәуірде Үнді мұхитындағы шабуылға қатыса алмады. Жөндеуден кейін Кага 1942 жылғы маусымда Мидуэй шайқасына қатысу үшін 1-ші Әуе флотына қайта қосылды. Мидуэй атолындағы американдық күштерге бомба тастағаннан кейін, Кага және тағы үш IJN авианосеціне Мидуэйден және «Энтерпрайз», «Хорнет» және «Йорктаун» американдық ұшақтары шабуыл жасады. «Энтерпрайзден» келген суға батып кіретін бомбалаушылар Кагаға ауыр зақым келтірді. Оны құтқару мүмкін емес екені анық болған соң, жапондық эсминецтер оны жау қолына түсуінен сақтау үшін баттырды. Мидуэй шайқасында Кага мен тағы үш IJN авианосецінің жоғалуы Жапония үшін ауыр соққы болды және Жапонияның соңғы жеңілісіне үлкен үлес қосты. 1999 жылы Кагадан қалдықтар, оның ішінде оның корпусының үлкен бөлігі Мидуэй аралының солтүстік-батысында мұхит түбінен табылды. 2019 жылы оның қираған кемесі мұхит түбінен табылған.

Дизайн және құрылыс

Кага кемесі 1921 жылы 17 қарашада Кобедегі Кавасаки ауыр өнеркәсіп кеме жасақтауында салынды. 1922 жылы 5 ақпанда екі "Тоса" классының кемелерінің де құрылысы тоқтатылды және Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес олардың сүтілуі жоспарланды. Келісім екі жауынгерлік кеме немесе жауынгерлік крейсердің корпусын стандартты су сыйымдылығы бар авианосецке айналдыруға рұқсат берді. Алғашында аяқталмаған "Амагаи" және жапондық "Акаги" авианосецтері таңдалды, бірақ 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі "Амагаи" корпусын экономикалық тұрғыдан жөндеуге болмайтын деңгейде зақымдады, ал оның орнына "Кага" таңдалды. "Каганы" авианосецке айналдыру туралы ресми шешім 1923 жылы 13 желтоқсанда қабылданды, бірақ жаңа жоспарлар жасалғандықтан және Йокосука теңіз арсеналындағы жер сілкінісінен келген зақымдар жөнделгенге дейін 1925 жылға дейін ешқандай жұмыс жүргізілмеді. Ол 1928 жылы 31 наурызда ресми түрде қолданысқа енгізілді, бірақ бұл теңіз сынақтарының басталғанын ғана білдірді. Ол 1929 жылы 30 қарашада Біріккен Флотқа (Rengō Kantai) қосылды, бұл IJN-нің "Хошо" (1922) және "Акаги" (1927) авианосецтерінен кейін қызметке кірген үшінші авианосеці болды. "Каганың" жалпы ұзындығы метрге жетті. Оның ені метр, ал толық жүктемедегі суDraftы метрді құрады. Оның стандартты жүктемедегі су сыйымдылығы тонна, ал толық жүктемедегі су сыйымдылығы тоннаға жетті, бұл жауынгерлік кеме ретінде жобаланған су сыйымдылығынан шамамен тоннаға кем. Оның экипажының жалпы саны 1340 адамды құрады.

Ұшу палубасының орналасуы

Кага, Акаги сияқты, үш қабатты ұшу палубасымен аяқталды, осындай конструкциямен жасалған жалғыз авиатасымалдаушылар. Британдық авиатасымалдаушылар, "үлкен жеңіл крейсерлерден" өзгертілген, әрқайсысының екі ұшу палубасы болды, бірақ жапондықтардың британдық үлгіні көшіргеніне ешқандай дәлел жоқ. Көбірек мүмкіндік, бұл ұшақтарды бір уақытта ұшыру және қондыру арқылы ұшу және қондыру циклінің икемділігін арттыруға бағытталған жеке әрекеттердегі параллель жобалардың сәйкес келуі. Каганың негізгі ұшу палубасы 30 метр (100 фут) ұзындығында және 30 метр енінде болды, ортаңғы палубасы шамамен 30 метр ұзындығында және көпірдің алдында басталды, ал төменгі палубасы шамамен 30 метр ұзындығында болды. Оның ортаңғы ұшу палубасының тиімділігі күмәнді болды, себебі ол өте қысқа болғандықтан, тіпті ұшақтар Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегіден гөрі әлдеқайда жеңіл және кішкентай болған кезде де, тек кейбір аз жүктелген ұшақтар ғана пайдалана алды. 1930 жылдары ұшақтардың өнімділігі, көлемі және салмағының үнемі артуы салдарынан, тіпті төменгі ұшу палубасы да жаңа буын ұшақтарына қажетті ұшуға жеткіліксіз болды және 1930 жылдардың ортасында кеме жаңғыртылған кезде жабылып қалды. Кагада жаңғырту кезінде арал қосылғанға дейін арал болмады. Авиатасымалдаушыда екі негізгі ангар палубасы және 60 ұшаққа дейін сыйымдылығы бар үшінші қосымша ангар болды. Ангарлар ортаңғы және төменгі ұшу палубаларына ашылып, ұшақтарға негізгі ұшу палубасында қондыру операциялары жүріп жатқанда ангарлардан тікелей ұшып шығуға мүмкіндік берді. Катапульттар орнатылмаған.

Қару-жарақ және бронь

Кага он 3-ші жылғы типтегі зеңбіректермен, ортаңғы палубаның әр жағында бір-бірден екі зеңбірекке арналған B үлгісіндегі мұнаралармен және корма бөлігіндегі казематтарда алты зеңбірекпен қаруланған еді. Олар минутына үш-алты оқтың жылдамдығымен оқтарды атып, 25° бұрыштағы оқ жылдамдығында ең көп қашықтығы болды. B үлгісіндегі мұнаралар номиналды түрде қосымша әуе шабуылына қарсы (AA) отты қамтамасыз ету үшін 70° көтерілуге қабілетті болды, бірақ іс жүзінде максималды көтерілу 55° ғана болды. Атыс жылдамдығының төмендігі және 5° жүктеу бұрышы кез келген нақты әуе шабуылына қарсы қабілетті азайтты. Бұл ауыр қару-жарақ егер ол жау крейсерлерімен кездесіп, шайқасқа түсуге мәжбүр болса, оған берілді, бірақ оның үлкен және осал ұшу палубасы, ангарлары және басқа да ерекшеліктері оны жауынгерлік кемеге қарағанда кез келген беттік әрекетте мақсатқа айналдырды. Осы кезде авианосец доктринасы әлі де дамып жатқан еді және авианосецтердің зеңбірекпен жекпе-жекке түсуінің мүмкін еместігі әлі түсінілмеген еді. Оған ұшаққа қарсы қару-жарақ берілді – түтіктердің деңгейінен төмен орналасқан спонсондарға орнатылған алты қос 10-шы жылғы типтегі A2 үлгісіндегі зеңбірек орналымдары, олар ұшу палубасына оқ атуға мүмкіндік бермейтіндей етіп орналастырылған, әр жағынан үш орналымнан. Бұл зеңбіректер 45° бұрыштағы оқ жылдамдығымен оқтарды атып, ең көп қашықтығын қамтамасыз етті, ал 75° көтерілуде максималды биіктігі болды. Олардың тиімді атыс жылдамдығы минутына 6-8 оқ болды. Оның 20 см-лік зеңбіректерін басқару үшін екі 89-шы типті және 12 см-лік зеңбіректерін басқару үшін екі 91-ші типті қолмен басқарылатын әуе шабуылына қарсы басқару құрылғысы (Кошаки) болды. "Каганың" су сызығындағы броньды белдеуі қайта құру кезінде азайтылды, ал торпедалық бөлігінің жоғарғы жағына бронь қойылды. Оның палуба брони де азайтылды.

Қозғалтқыш

Кага жобаланған кезде, авиациялық операциялардағы түтін газдарын қалай басқару мәселесі шешілмеген еді. Хосхоның бұрылатын түтікшелері тиімді болмады және жел тоннеліндегі сынақтар да жауап бермеді. Осының салдарынан, Акаги мен Кагаға нақты жағдайларда сынау үшін әртүрлі түтін жүйелері берілді. Каганың түтін газдары ұзын көлденең арналарға жиналатын болды, олар ұшу палубасының екі жағынан шығарылды. Бірақ, көптеген белгілі теңіз архитекторларының болжамына қарамастан, бұл ыстық газдарды ұшу палубасынан алшақ ұстамайды деп күдік болды. Алдын ала болжамдар расталды, себебі Кага Акагиге қарағанда баяу болды, бұл газдардың көтерілуіне және қону операцияларына кедергі келтірді. Тағы бір кемшілік – газдардың қызуы кеме тақымының түтікшелерге жақын орналасқан жайларын тұруға жарамсыз етіп берді. Бірінші авиациялық дивизия, Хосхомен бірге, 1932 жылдың 29 қаңтарында Шанхай оқиғасы кезіндегі Жапон императорлық армиясына көмек көрсету үшін Қытай суларына аттанды, бұл IJN-нің 3-ші флотының бір бөлігі болды. Каганың ұшақтары, авиациялық кемеден де, Шанхай маңындағы Кунда әуежайындағы уақытша базадан да ұшып, 1932 жылдың ақпан айы бойында жапондық құрлық әскерлеріне қолдау көрсетті. Осы миссиялардың бірінде үш Каганың Накадзима А1N2 истребителі, болашақ эйс Тосио Куройва басқарған ұшақтардың бірімен бірге, үш Мицубиси B1M3 торпедолық бомбалаушыларын сүйемелдеп, 22 ақпанда америкалық ерікті ұшқыш басқарған Боинг P-12 ұшағын атып түсірді, осылай IJN әуедегі алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Кага 3 наурызда атысты тоқтату туралы жарияланғаннан кейін ел суларына оралды және Біріккен Флоттың қалған бөлігімен бірге флоттық жаттығуларын жалғастырды. Каганың баяу жылдамдығы, кішкентай ұшу палубасы (20 метрге қысқа) және түтін жүйесінің қиындығына байланысты, ол Акагиден нашар деп танылды. Каганың шектеулерін ескере отырып, модернизациялауға Акагиге қарағанда басымдық берілді. Кага 1933 жылдың 20 қазанында екінші масштабты қайта құруды бастау үшін резервтік статусына жіберілді, ал ресми басталу күні 1934 жылдың 25 маусымы болды.

Қайта құру

Екінші қайта құру кезінде Каганың екі төменгі палубасы ангарларға айналдырылды және негізгі палубамен бірге кеменің мұртына дейін созылды. Бұл ұшақ палубасының ұзындығын арттырып, 90 ұшаққа (72 жұмысқа қабілетті және 18 сақтауда) дейін жеткізді. Алға орналасқан үшінші лифт ұзартылған ангарларды қамтамасыз етті. Оның күштік қондырғысы және винттері толығымен жаңасына ауыстырылды. Кага Кампонның жақсартылған B (Ro) типіндегі сегіз мұнай жағатын қозғалтқыштарымен жабдықталды, олардың жұмыс қысымы болды. Жаңа Кампон көп сатылы редукторлы турбиналар орнатылды, бұл сынақтар кезінде қуатын арттырды. Кеме корпусының артқы бөлігіне созылуы қосылды, бұл кедергіні азайтуға мүмкіндік берді. 1934 жылдың басындағы Томозуру оқиғасынан алынған сабақтар негізінде, кеменің кеңдігін арттыру және ауырлық орталығын төмендету үшін, жақтау бронясының үстіне қосымша торпедалық бөлігі орнатылды. Бұл кеменің стандартты сыйымдылығын айтарлықтай арттырды, ал қосымша қуат пен сыйымдылық шамамен теңестірілді, нәтижесінде сынақтар кезінде жылдамдығы бір теңіз шақырымынан кемге артты, шамамен . Оның жанармай сақтағышы майдан толтырылды, бұл кеменің автономдылығын арттырды. Ұзын түтіктер Акаги кемесінде қолданылған сияқты, сумен салқындату жүйесі және кеме ауыр тізімге ие болған жағдайда, түтік теңізге тигенде газдардың шығуына мүмкіндік беретін қақпақпен жаңартылды. Түтіктерді алып тастау нәтижесінде пайда болған кеңістік екі палубаға бөлініп, кеңейтілген әуе тобының тұрғын үйлеріне айналдырылды. Кеме экипажы 1708 теңізшіге дейін өсті. Ортаңғы палубадағы екі екі мұнаралы орнатылым алынып тасталды және алдыңғы жағына казематтарда орналасқан төрт жаңа 20 см 3-ші жылдық No. 1 зеңбірегі қосылды. Оның 12 см зениттік зеңбіректерi екілiк орнатылымдардағы сегіз 89-шы типтi зеңбіректермен ауыстырылды. Олар мұнымен атып, 45° бұрышта максималды қашықтыққа жетті, ал максималды биіктік болды. Олардың спонсондары бір палубаға көтерілді, бұл кеме палубасы бойынша өртке мүмкіндік берді. Сондай-ақ, он бір екілiк 25 мм 96-шы типтi зеңбіректер спонсондарға орнатылды. Олардың оқ ату жылдамдығы болды, 50° бұрышта максималды қашықтыққа жетті, ал тиімді биіктік болды. Жиі 15 оқтық дүкендерді ауыстыру қажеттігіне байланысты максималды тиімді оқ ату жылдамдығы минутына 110-120 оқтан аспады. Сонымен қатар, алты 11-ші типтi пулеметтер де тасымалданды.

Қытай-жапон соғысы

Кага в 1935 году вернулся в строй и был назначен во Второй авианосный дивизион. На авианосце был принят новый набор самолетов, включая 16 истребителей Nakajima A2N Type 90, 16 пикирующих бомбардировщиков Aichi D1A Type 94/96 и 28 торпедоносцев Mitsubishi B2M Type 89. Возобновление боевых действий с Китаем у моста Марко Поло в июле 1937 года застало Кагу в своих водах. Истребительная эскадрилья корабля завершила обучение в Омуре, Нагасаки, а затем помогла сопроводить корабли, перевозившие армейское подкрепление из Японии в Китай. 15 августа, вместе с "Хосё" и японским авианосцем "Рюдзё", корабль занял позицию в Восточно-Китайском море в составе 3-го флота и начал поддерживать японские военные операции вдоль центрального побережья Китая в районе Шанхая и далее вглубь страны. Самолеты Каги вступили в свое первое сражение 15 августа 1937 года, когда тринадцать пикирующих бомбардировщиков Aichi D1A1 (Type 94) столкнулись с китайскими бомбардировщиками Curtiss A 12 Shrike 26-й и 27-й эскадрилий на авиабазе Чаоэр, готовящимися к ударам по японским позициям в Шанхае, и последовал воздушный бой между этими маловероятными противниками; два D1A1 были сбиты; третий сильно поврежденный D1A1 вернулся на Кагу с смертельно раненым членом экипажа, в то время как экипаж D1A1 заявил о трех Shrike. 16 августа 1937 года шесть истребителей Type 90 вступили в бой с четырьмя китайскими самолетами над Цзянваном, сбив три без потерь. В период с 17 августа по 7 сентября самолеты Type 90 Каги и два истребителя Mitsubishi A5M Type 96, присоединившиеся к авианосцу 22 августа, несколько раз вступали в бой с китайскими самолетами. Пилоты истребителей Каги заявили о сбитии 10 китайских самолетов в этих столкновениях без потерь. 17 августа двенадцать бомбардировщиков авианосца атаковали Ханчжоу без истребительного сопровождения, и 11 из них были сбиты китайскими истребителями. 7 сентября три истребителя Type 96 (A5M) сопровождали шесть бомбардировщиков Type 96 (D1A2) и вступили в бой с тремя китайскими Hawk III возле озера Тайху; два бомбардировщика Type 96 были быстро сбиты, но последовавший получасовой воздушный бой не привел к дальнейшим потерям ни с одной стороны, несмотря на заявления. Начиная с 15 сентября, шесть истребителей Type 90 и шесть истребителей Type 96, 18 пикирующих бомбардировщиков и 18 торпедоносцев были временно развернуты на авиабазе Кунда с корабля для поддержки наземных операций. 26 сентября авианосец отправился в Сасебо для пополнения запасов. В Сасебо авианосец получил новые самолеты, включая 32 палубных ударных самолета Yokosuka B4Y Type 96 (торпедоносцы), 16 палубных бомбардировщиков Aichi D1A2 Type 96 (пикирующих бомбардировщиков) и еще 16 истребителей Type 96. Несколько истребителей Nakajima A4N Type 95 усилили истребительную группу авианосца в неопределенный более поздний период. 11 ноября 1937 года три китайских бомбардировщика Northrop Gamma 2ECs 2-го BG, 14-й эскадрильи под командованием капитана Ю Ю. С. атаковали Кагу у островов Мааншан возле Шанхая; бомбы упали в сторону от Каги, в его кильватерный след, а китайские Gamma были преследованы и перехвачены тремя A5M авиационной патрульной группы (CAP) Каги под руководством командира звена Дзиро Чоно, которые сбили два Gamma, в то время как Ю сумел уйти в облака и вернуться на базу на своем поврежденном Gamma. Шесть истребителей Каги были назначены на наземные базы возле Шанхая и Нанкина в период с 9 декабря 1937 года по 15 января 1938 года. Девять истребителей были временно размещены в Нанкине с 3 марта по 4 апреля 1938 года. 13 апреля 1938 года Кага запустил восемнадцать D1A1 и по три A4N и A5M для удара по Кантону, и их встретили две эскадрильи Gloster Gladiators 5-й истребительной группы под командованием капитана Джона Синруи Хуана и капитана Луи Йим Куня; Хуан одержал три победы в этом бою против рейда Каги, в то время как Дзиро Чоно (A5M) и Хацуо Хидака (A4N) заявили о двух победах каждый, включая сбитие Хуана Чоно, который был ранен при катапультировании. В истребительной группе Каги в это время были будущие асы Дзиро Чоно, Осаму Кудо, Ёсио Фукуи, Ватари Хanda, Масаичи Кондо, Хацуо Хидака, Киичи Ода, Сатору Оно и Читоси Изозаки. ВМС США расшифровали сообщение IJN, в котором, по сообщениям, указывалось, что нападение на "Панай" и другие нейтральные суда в реке Янцзы было сознательно и преднамеренно спланировано авиационным офицером на Каге. Кага вошел в верфь 15 декабря 1938 года, где его тормозное оборудование было заменено системой Type 3, а мостик был модернизирован. Была увеличена взлетно-посадочная полоса и ангарные помещения, что увеличило количество самолетов, которые мог нести авианосец. Корабль был полностью переоборудован с 15 ноября 1939 года по 15 ноября 1940 года, прежде чем вернуться в строй. Тем временем в эксплуатацию вошло новое поколение самолетов, и Кага принял на борт 12 истребителей A5M, 24 пикирующих бомбардировщика D1A и 36 торпедоносцев B4Y. Еще 18 самолетов перевозились в ящиках в качестве запасных частей. Опыт японских авианосцев у берегов Китая помог дальнейшему развитию доктрины авианосцев IJN. Одним из уроков, извлеченных в Китае, была важность концентрации и массы при проецировании военно-воздушной мощи на сушу. Поэтому в апреле 1941 года IJN сформировал Первый авианосный флот, чтобы объединить все свои авианосцы под единым командованием. 10 апреля 1941 года Кага был назначен в Первый авианосный дивизион вместе с "Акаги" в составе нового авианосного флота, который также включал Второй и Пятый авианосные дивизионы. IJN сосредоточил свою доктрину на авиаударах, которые объединяли авиагруппы в авианосных дивизионах, а не каждый авианосец по отдельности. Когда вместе действовало более одного авианосного дивизиона, авиагруппы дивизионов объединялись друг с другом. Эта доктрина объединенных, массированных авианосных ударных групп была самой передовой в своем роде среди всех военно-морских флотов мира. Однако IJN по-прежнему беспокоился о том, что концентрация всех своих авианосцев вместе сделает их уязвимыми для одновременного уничтожения массивным воздушным или надводным ударом противника. Таким образом, IJN разработал компромиссное решение, в соответствии с которым авианосцы будут действовать тесно друг с другом в рамках своих авианосных дивизионов, но сами дивизионы будут действовать в рыхлых прямоугольных формациях, с расстоянием примерно между авианосцами. Хотя концентрация такого большого количества авианосцев в единое подразделение была новой и революционной наступательной стратегической концепцией, Первый авианосный флот страдал от нескольких оборонительных недостатков, которые, по словам Марка Пити, придавали ему "стеклянную челюсть": он мог наносить удары, но не мог их выдержать. Японские зенитные орудия авианосцев и связанные с ними системы управления огнем имели несколько конструктивных и конфигурационных недостатков, которые ограничивали их эффективность. Авиационная патрульная группа (CAP) IJN состояла из слишком малого количества истребителей и была затруднена неадекватной системой раннего предупреждения, включая отсутствие радаров. Плохая радиосвязь с истребителями затрудняла эффективное командование и управление CAP. Сопровождающие авианосцы военные корабли были развернуты в качестве визуальных разведчиков на большом расстоянии, а не в качестве ближних зенитных эскортов, поскольку им не хватало подготовки, доктрины и достаточного количества зенитных орудий. Эти недостатки в конечном итоге обрекли Кагу и другие авианосцы Первого авианосного флота.

Перл-Харбор

1941 жылдың қарашасында Исороку Ямамото басқаратын IJN біріккен флоты АҚШ-пен соғыс ашуға дайындық жасады. 17 қарашада Кага кемесінің капитаны Джисаку Окада Хиросима облысындағы Саэки шығанағына 100 торпеданы тиеді. Бұл торпедалар Пёрл-Харбордың аймағындағы шалшық суларда қолдануға арналған еді. 19 қарашада Кага және біріккен флоттың мобильді соққы тобы (Кидо Бутай), Чуичи Нагумо басшылығымен, Бірінші, Екінші және Бесінші авиациялық дивизияларының алты авианосецін қоса алғанда, Эторофу аралындағы Хитокаппу шығанағында жиналды. Флот 26 қарашада Эторофудан шығып, коммерциялық кемелердің қалыпты бағыттарын болдырмау үшін Солтүстік-Орталық Тынық мұхиты арқылы бағытталды. Пёрл-Харборға шабуыл үшін Кага 18 Mitsubishi A6M Zero истребителі, 27 Nakajima B5N торпедалық бомбалаушы және 27 Aichi D3A нысаналық бомбалаушы, сондай-ақ операция үшін әр түрден үш қосалқы ұшақ алып жүрді. 1941 жылдың 7 желтоқсанында таңертең Кага ұшақтары аралдың солтүстігінен Оахуға қарсы ұшырылған Бірінші әуе флотының шабуылына қатысты. 183 ұшақтың алғашқы шабуылында 26 Кага B5N бомбалаушысы американдық кемелерге бомбалар мен торпедалармен шабуыл жасады. 167 ұшақтың екінші шабуылында (төрт тоқтатылды) 26 Кага D3A нысаналық бомбалаушысы порттың ортасындағы Форд аралындағы әуежайды нысанаға алды, ал тоғыз Zero ұшағы сүйемелдеп, жердегі ұшақтарға шабуыл жасады. Екі шабуыл кезінде кемеден бес B5N, төрт Zero және алты D3A ұшағы, олардың экипаждарымен бірге, барлығы 31 адам қаза тапты. Каганың бомбалаушы және торпедалық экипаждары "Невада", "Оклахома", "Аризона", "Калифорния", "Батыс Вирджиния" және "Мэриленд" соғыс кемелеріне соққы берді. Кеме ұшқыштары бір АҚШ ұшағын атып түсіріп, жерде 20 ұшақты жойғанын мәлімдеді. Шабуыл аяқталғаннан кейін Бірінші және Бесінші авианосец дивизиялары, соның ішінде Кага, дереу Жапонияға қайтты. 9 ақпанда Кага 1 ақпанда Маршалл аралдарына шабуыл жасаған американдық авианосец күштеріне қарсы сәтсіз әрекеттен кейін Палауда рифке соқты. Зақым салдарынан кеменің жылдамдығы 18 теңіз шақырымына дейін төмендеді. Уақытша жөндеуден кейін ол Тимор теңізіне қарай жалғасты. 1942 жылдың 19 ақпанында ол Бірінші және Екінші авианосец дивизияларының басқа авианосецтерімен бірге Тимордың шығыс ұшының оңтүстік-шығысынан Дарвинге қарсы әуе шабуылын бастады. Кага шабуылға 27 B5N (бомба тасымалдайтын), 18 D3A және 9 Zero ұшақтарын қосты, бұл қорғаушыларды күтпеген жерден шабуылға ұшыратты. Сегіз кеме, соның ішінде "Пири" эсминеці, батып, тағы он төрт кеме зақымдалды, тек бір Кага B5N ұшағы жойылды. 1942 жылдың наурыз айында Кага, Staring baai-дан, Яваға шабуыл жасауға көмектесті, бірақ оның жалғыз үлесі 1942 жылдың 5 наурызында Джилатжапқа жасалған әуе шабуылына арналған ұшақтар болды. Бұл шабуылда Кага 9 Zero ұшағының сүйемелдеуімен 27 бомба тасымалдайтын B5N ұшағын жіберді. Шабуылдаушы ұшақтар порттағы сауда кемелерін бомбалады, олардың сегізін батты, және авиациялық батареялар мен қоймаға зардапсыз шабуыл жасады. Голландтық Шығыс Үндістандағы одақтас күштерінің көпшілігі наурыз айының соңында жапондықтарға берілді. Кага ақпан айында алған зақымдануынан сәуірдегі Үнді мұхиты операциясына қатыса алмады. Оның орнына 15 наурызда жөндеу жұмыстары үшін Сасебоға бағытталды және 27 наурызда құрғақ докқа кірді. Жөндеу жұмыстары 4 мамырда аяқталды.

Орта жолдағы рейд

АҚШ-тың авианосецтермен жасаған шабуылдары, мысалы, Дулиттл рейді, Маршалл аралдарындағы шабуыл және Лае-Саламауа шабуылдарынан алаңдаған Ямамото, АҚШ Әскери-теңіз күштерін американдық авианосецтердің қауіп-қатеріне соққы беру үшін шайқасқа мәжбүрлеуге ниеттенді. Ямамото Мидуэй аралын басып алып, жаулап алуға шешім қабылдады, бұл американдық авианосецтерді шайқасқа шығарады деп сенді. Мидуэйге жасалған шабуылды жапондықтар «МИ» операциясы деп атады. 1942 жылдың 27 мамырында МИ операциясын қолдау үшін «Кага» кемесі соңғы міссиясымен Құрлық теңізінен «Комбинированный флотпен» бірге, «Акаги», «Хирю» және «Сору» авианосецтерімен бірге шықты. Оның ұшақ құрамында 27 «Zero», 20 «D3A» және 27 «B5N» болды. 1942 жылдың 4 маусымында таңертең Мидуэй аралының солтүстік-батысында орналасқан флотпен бірге «Кага» лейтенант Шоичи Огава басқаруымен 18 «D3A» және 9 «Zero» эскортымен аралға шабуыл жасады. Кеменің «B5N» ұшақтары торпедалармен жарақталды және Мидуэй шабуылы кезінде жау кемелері табылған жағдайда дайын күйде болды. Мидуэй үстінде AA оғынан бір «D3A» және бір «Zero» атып түсірілді, ал тағы төрт «D3A» зақымдалды. «Кага» ұшқыштары Мидуэй аралының үстінде 12 американдық ұшақты атып түсіргендерін мәлімдеді. Флоттың айналасындағы мұхитты барлауды күшейту үшін бір «Кага B5N» ұшырылды. Сондай-ақ, кеме CAP міндетін орындау үшін екі «Zero» ұшағын көтерді. 07:00-де тағы бес «Zero» оның CAP күштерін нығайтты, ал жеті ұшақ 07:10-да Мидуэй аралынан келген алғашқы американдық әуе шабуылдарынан «Кидо Бутайды» қорғауға көмектесті. Бірақ жапондықтардың білмегені, АҚШ Әскери-теңіз күштері сигналдық барлау арқылы жапондық МИ жоспарын анықтаған және Мидуэйдің солтүстік-шығысында орналасқан үш қолда бар авианосецпен тосқауылға дайындалған. 07:15-те адмирал Нагумо «Кага» мен «Акаги» кемелеріндегі «B5N» ұшақтарын Мидуэйге тағы бір шабуыл жасау үшін бомбалармен қайта жарақтандыруға бұйрық берді. Бұл процеске бомбалар мен торпедаларды тасымалдауға арналған арбалардың және лифттердің саны шектеу қойды. Сондықтан, торпедаларды төмен түсіруге барлық бомбалар көтеріліп, ұшаққа орнатылғаннан кейін ғана болады. Бұл процеске әдетте бір жарым сағат уақыт кетеді, ал ұшақты ұшу палубасына көтеруге, қыздыруға және шабуыл тобын ұшыруға көбірек уақыт қажет. Шамамен 07:40-та Нагумо американдық авианосецтердің байқалғаны туралы хабар алғаннан кейін бұйрығын кері қайтарды. 07:30-да «Кага» өзінің үш CAP ұшағын қайтарды.

Суға бату

Каганың қалған төрт CAP ұшағы қонуға дайындалып тұрғанда, Мидуэйден Лофтон Р. Хендерсон басқарып келген 16 SBD Dauntless секіруші бомбалаушысы шамамен 07:55-те Хирюға шабуыл жасады, бірақ нәтижесіз болды. 08:15-те бес Zero ұшырылды, ал үшеуі Мидуэйде орналасқан АҚШ армиясының B-17 ұшқыш бекіністерін 20000 фут (6096 метр) биіктіктен бомбалауға тырысқан он екі АҚШ әскери ұшағын ұстап алды, бірақ ауыр бомбалаушыларға тек шектеулі зиян келтірілді, ал олардың шабуылдарының барлығы сәтсіз аяқталды. Осы уақытта бес D3A да CAP-ке қосылды. 08:30-да тағы үш Zero ұшырылды. Кага 08:35 шамасында Мидуэйден қайтып келген шабуыл тобын қонуға бастады және 08:50-де аяқтады; бір Zero ұшқышы ұшағын апатқа ұшыратып, құлағаннан кейін қаза тапты. 08:15-те ұшырылған бес Zero 09:10-да кемеге қондырылды және 09:20-да ұшырылған тағы алты Zero-мен ауыстырылды. Олар 09:22-де АҚШ-тың "Хорнет" әуе кемесінен VT-8 тобының TBD Devastator торпедо бомбалаушыларын ұстап алды және барлығын 15-ін атып түсірді, тек Джордж Гей, кіші, деген бір ғана адам судың үстінде қалды. Көп ұзамай, Юджин Линдсей басқарған АҚШ-тың "Энтерпрайз" әуе кемесінен VT-6 тобының 14 "Девастатор" ұшағы байқалды. Олар Каганы қоршауға тырысты, бірақ Кага 10:00-де тағы алты Zero ұшырған CAP күштері "Девастатор" ұшақтарының төртеуінен басқасын атып түсірді, ал тасымалдаушы торпедалардан қашып құтылды. Торпедалық ұшақтардың шабуылынан кейін көп ұзамай, американдық секіруші бомбалаушылар жапондық тасымалдаушыларға дерлік байқаусыз жетіп, суға секіруді бастады. 10:22-де К. Уэйд МакКласки басқарған "Энтерпрайз" әуе кемесінен 25 SBD Dauntless секіруші бомбалаушысы Кагаға бір бомба және кем дегенде үш бомбамен соқты. Біріншісі артқы лифт жанына түсіп, кемедегі тұру орындарын өртеп жіберді, ал келесі бомба алдыңғы лифтқа тиіп, жоғарғы ангарға еніп, оның ангар палубасындағы қарулы және отынмен толтырылған ұшақтар арасында жарылыстар мен өрттерді тудырды. Үшінші бомба тікелей аралға түсіп, көпірді қиратты және Окада мен оның командалық құрамының көп бөлігін өлтірді. 1000 фунттық бомба кеменің орта тұсына тиіп, ұшу палубасын тесіп өтіп, жоғарғы ангарда жарылды. Жарылыстар кеменің авиабензин құбырларын бұзып, оның сол және оң жақ өрт сөндіру желілерін, сондай-ақ өрт сөндіру насостарын қуаттаған авариялық генераторды зақымдады, сонымен қатар көмірқышқыл газымен өрт сөндіру жүйесін тоқтатты. Ангар палубасына құйылған авиабензиннен туған өрттер палубаға шашылған бомбалар мен торпедаларды жарылдырып, ангардың екі жағын да жарып жіберді. Шамамен бір уақытта секіруші бомбалаушылар Акаги мен Сору кемелеріне де соққы беріп, оларды қиратты. Өртін тоқтата алмаған Каганың аман қалғандары 14:00 мен 17:00 аралығында жапон эсминдері "Хагиказе" және "Майказе" арқылы эвакуацияланды. Шамамен 19:25-те "Хагиказе" екі торпедамен батырып жіберді. "Хагиказе" құтқарып алған Каганың B5N экипажының жараланған мүшесі, Уоррент офицер Такеши Маэда оқиғаны былай баяндады: "Менің жолдасым мені палубаға көтеріп алып келді, сонда мен жақын маңдағы сүйікті тасымалдаушымыздың соңғы сәттерін көре алдым. Мен қатты ауырғанмен, көз жасымды төгіп, айналамдағылардың бәрі жылап жатты; бұл өте қайғылы көрініс болды." Тасымалдаушы экипажы 811 адам қаза тапты, олардың көпшілігі ангар палубасында орналасқан ұшақ механиктері мен қару-жарақ сақтаушылары, сондай-ақ кеме инженерлері, олардың көпшілігі жоғарыдағы палубалардағы бақылаусыз өрттерден қазандық және двигатель бөлмелерінде қамалып қалды. Кемедегі 21 авиатор қаза тапты. Каганың аман қалған экипаж мүшелері Мидуэйдегі жеңілістің жаңалықтарын жапон жұртшылығынан жасыру үшін Жапонияға оралғаннан кейін бір-екі ай бойы Кюсюдегі әуе базасында байланыссыз ұсталды. Көптеген аман қалғандар туыстарымен байланысқа түспей, майданға қайта жіберілді. Жарақат алғандардың кейбірі бір жылға жуық уақыт бойы ауруханаларда карантинде болды. Бұл Мидуэй шайқасындағы жапондық тасымалдаушылардың ішіндегі ең көп адам қаза тапқан оқиға болды. Кага мен басқа үш IJN тасымалдаушыларын Мидуэйде жоғалту (Хирю де шайқаста батып кеткен), олардың ұшақтары мен тәжірибелі ұшқыштары Жапония үшін маңызды стратегиялық жеңіліс болды және Жапонияның соғыста жеңіліске ұшырауына елеулі үлес қосты.

Ауа райының зерттеуі

1999 жылдың мамыр айында Nauticos корпорациясы АҚШ Әскери-теңіз күштерімен бірлесіп, "Кагадан" қалған қирандыларды тапты. Олар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жақында жаңартылған SEAMAP акустикалық бейнелеу жүйесімен флоттық жаттығулар өтетін аймақты зерттеу үшін зерттеу кемесі RV Melville-ді пайдаланды. 1999 жылдың қыркүйегінде USNS Sumner кемесі қирандыларды іздеп, олардың суретін түсірді. Қирандылардың арасында ангардың үлкен бөлігі, екі 25 мм зениттік пулемет ұясы және қону шамдарының жиынтығы болды. Бұл артефакттар 5182 метр тереңдікте табылған. 2019 жылдың 18 қазанында Vulcan Inc. компаниясының Теңіз асты операциялары директоры Роб Крафт, Дэвид В. Джурдан және Әскери-теңіз тарихы және мұрагерлік басқарма тарихшысы Фрэнк Томпсон "Каганың" қирандысын анықтады. Ол шамамен теңіз түбіндегі демагнетизациялау сымдарына дейін көмілген, жоғарғы құрылымы мен ұшу палубасының көп бөлігі жоқ, 500 метрдей тереңдікте тік тұр. Қирандылардың айналасында үлкен қалдықтар шашырап жатыр және теңіз өсімдіктерімен қалың жабылыпты. Сол экипаж екі күннен кейін "Акагидің" қирандысын тапты. 2023 жылдың қыркүйегінде EV Nautilus кемесі қирандылардың толыққанды зерттеуін жүргізді.