Кіріспе

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының авианосегі

Акаги (жапонша: 赤城, "қызыл қамал") – қазіргі Гунма префектурасындағы Акаги тауының атымен аталып, Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) үшін салынған авианосец. Бастапқыда ол бір типті кеме ретінде салынғанмен, "Вашингтон теңіздік келісімінің" талаптарына сәйкес, құрылысы аяқталмай тұрып авианосецке айналдырылды. Кеме 1935-1938 жылдары қайта жаңартылды, оның бастапқы үш ұшу палубасы біріктіріліп, бір кеңейтілген ұшу палубасы мен "арал" типті үстіңгі құрылыс жасалды. Жапон флотындағы екінші авианосец және алғашқы ірі немесе "флот" авианосеці болған "Акаги" мен "Кага" IJN-нің жаңа авианосецтік шабуыл тобының доктринасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, бұл доктрина авианосецтерді біріктіріп, олардың әуе күштерін шоғырландыруға мүмкіндік берді. Осы доктринаның арқасында Жапония 1941 жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың ортасына дейінгі Тынық мұхиты соғысының алғашқы кезеңдерінде стратегиялық мақсаттарына қол жеткізе алды. "Акаги" ұшақтары 1930 жылдардың соңында Екінші Қытай-Жапон соғысында қатысты. 1941 жылдың басында Бірінші әуе флотының, немесе Кидо Бутайдың (Шабуыл тобы) құрылуымен ол оның флагманы болды және қызмет ету мерзімі бойы солай болды. Басқа флот авианосецтерімен бірге, ол 1941 жылдың желтоқсанында Перл-Харборға шабуылға және 1942 жылдың қаңтарында Тынық мұхитының оңтүстік-батысындағы Рабаулға шабуылға қатысты. Келесі айда оның ұшақтары Австралияның Дарвин қаласын бомбалады және Голландтың Шығыс Индиясын басып алуға көмектесті. 1942 жылдың наурыз және сәуір айларында "Акаги" ұшақтары Үнді мұхиты шайқасында британдық ауыр крейсерді және австралиялық эсминецті батыруға көмектесті. Ұзаққа соқпай жөндеуден өткеннен кейін, "Акаги" және "Кидо Бутайдың" тағы үш авианосеці 1942 жылдың маусымында Мидуэй шайқасына қатысты. Атоллдағы американдық күштерді бомбалаудан кейін, "Акаги" және басқа авианосецтер Мидуэйден және "Энтерпрайз", "Хорнет" және "Йорктаун" авианосецтерінен келген ұшақтардың шабуылына ұшырады. "Энтерпрайзден" келген бір шомылу бомбалаушысы "Акагиге" ауыр зақым келтірді. Оны құтқару мүмкін емес екені анық болған соң, жапондық эсминецтер оны жау қолына түспеу үшін баттырды. "Акаги" мен IJN-нің тағы үш авианосецінің Мидуэй шайқасындағы жоғалуы Жапония үшін маңызды стратегиялық жеңіліс болды және одақтастардың Тынық мұхитындағы түпкілікті жеңісіне үлкен үлес қосты. Оның қираған қалдықтары 2019 жылы "Petrel" зерттеу кемесімен табылды.

Құрылыс және іске қосу

Акаги 1920 жылғы 6 желтоқсанда Жапонияның Куре қаласында салына бастады. Бірақ, 1922 жылғы 6 ақпанда Жапония Вашингтон теңіз келісіміне қол қойғаннан кейін құрылыс тоқтатылды. Келісім соғыс кемелері мен жауынгерлік крейсерлердің құрылысына шектеулер қойды, бірақ құрылысы басталған екі соғыс кемесі немесе жауынгерлік крейсердің корпусын әуе кемесіне айналдыруға рұқсат берді. IJN өзінің алғашқы әуе кемесі – Hōshō іске қосылғаннан кейін, негізгі флот бөлімдерімен жұмыс істеу үшін екі үлкен, жылдам әуе кемесін салуға шешім қабылдады. Жапондық "Амаги" мен "Акаги" жауынгерлік крейсерлерінің аяқталмаған корпустары 1924 жылғы флот құрылысы бағдарламасы бойынша екі ірі әуе кемесі ретінде аяқталу үшін таңдалды. Бастапқыда "Акаги" кемесін жауынгерлік крейсер ретінде аяқтау үшін 24,7 миллион иена қаражат бөлінген, ал 1922 жылғы ақпанда құрылыс тоқтатылған кезде шамамен 8 миллион иена жұмсалған. Одан кейін парламент "Акаги" мен "Амаги" кемелерін әуе кемесі ретінде аяқтау үшін қосымша 90 миллион иенаны мақұлдады. Оның қарулары Жапон императорлық армиясына жағалау артиллериясы ретінде берілді. Оның бас қару мұнараларының бірі 1932 жылы Цусима бұғазындағы Ики аралына орнатылды. 1943 жылы оның қалған қарулары резервке алынып, жойылды. "Акаги" әуе кемесі ретінде 1923 жылғы 19 қарашада құрылысын бастады. "Амаги" корпусы 1923 жылғы 1 қыркүйекте болған Ұлы Канто жер сілкінісінен зардап шегіп, экономикалық тұрғыдан жөндеуге келмейтіндей болды және бұзылып, жойылды. "Акаги", оның класындағы жалғыз қалған кеме, 1925 жылғы 22 сәуірде әуе кемесі ретінде суға түсірілді және 1927 жылғы 25 наурызда Куре теңіз арсеналында қолданысқа берілді, бірақ сынақтар 1927 жылғы қарашаға дейін жалғасты. Ол IJN-де қызметке кірген екінші әуе кемесі болды, "Hōshō" кейін және "Kaga" (Амагидің орнын басты) алдында. "Акаги" бастапқыда жауынгерлік крейсер ретінде жоспарланғандықтан, кемелерді атау ережелері оның (бауырлас кемелері сияқты) таудың атымен аталуын талап етті. "Акаги" аты Канто аймағындағы ұйықтап жатқан жанартау – Акаги тауынан алынған (атының мағынасы – "қызыл сарай"). Ол әуе кемесі ретінде қайта тағайындалғаннан кейін, тау атын сақтап қалды, бұл бастапқыда әуе кемесі ретінде салынған және ұшатын жаратылыстардың аттарымен аталған "Sōryū" сияқты кемелерден өзгеше. Бұрын оның аты "Акаги" атты "Майя" кластық канонерлік қайыққа берілген. "Акаги" кемесінің жалпы ұзындығы құрады. Оның ені құрады, ал толық жүктемеде суға бату тереңдігі құрады. Стандартты жүктемеде ол ығысу салмағы құрады, ал толық жүктемеде – құрады, бұл жауынгерлік крейсер ретінде жоспарланған ығысу салмағынан шамамен кем. Оның экипажы 1600 теңізшіден тұрды.

Ұшу палубасының орналасуы

Акаги мен Кага үш қабатты ұшу палубасымен толықтырылды, мұндай конструкцияға ие болған жалғыз авианосецтер осылар ғана. Британдық авианосецтер, "үлкен жеңіл крейсерлерден" , , және , әрқайсысы екі ұшу палубасына ие болды, бірақ жапондықтар британдық үлгіні көшіргенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Көбінесе, бұл ұшақтарды бір мезгілде ұшыру және қону мүмкіндігі арқылы ұшу-қону циклінің икемділігін арттыру мақсатындағы конвергенттік эволюцияның нәтижесі болуы мүмкін. Акагидің негізгі ұшу палубасы ұзындығында және 30 метр енінде болды, ал ортаңғы палубасы (көпірдің алдында басталады) ұзындығында, ал төменгі палубасы ұзындығында болды. Ортаңғы ұшу палубасының тиімділігі күмәнді болды, себебі ол өте қысқа болғандықтан, тіпті Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ұшақтар бұрынғыдан гөрі жеңіл және кішкентай болған кезде, оны тек аз жүктелген ұшақтар ғана пайдалана алатын. Жоғарғы палуба кеменің ортасынан қарай, бауға және кормаға қарай сәл еңкейді, бұл сол кездегі аз қуатты ұшақтардың қонуына және ұшып кетуіне көмектесті. Кемеде екі негізгі ангар палубасы және үшінші қосымша ангар болды, жалпы сыйымдылығы 60 ұшаққа жетеді. Үшінші және ең төменгі ангар палубасы бөлшектелген ұшақтарды сақтауға арналған. Екі негізгі ангарлар ортаңғы және төменгі ұшу палубаларына ашылып, ұшақтарға тікелей ангарлардан ұшып шығуға мүмкіндік берді, ал қондыру операциялары жоғарыдағы негізгі ұшу палубасында жүргізілді. Жоғарғы және ортаңғы ангарлардың ауданы шамамен , ал төменгі ангардың ауданы шамамен болды. Катапульттар орнатылмады. Алдыңғы ұшақ көтергіші оң жаққа жылдырылды және өлшемі өзгертілді. Артқы көтергіш орта сызықта орналасқан, ал артқы лифт жоғарғы ұшу палубасына және барлық үш ангар палубасына қызмет көрсетті. Ұстап тұру жүйесі Furious авианосецінде қолданылған қанағаттандырмас британдық бойлық жүйе болды, ол ұстап тұру ілгіші мен кабельдер арасындағы үйкеліске сүйенді. Жапондықтар бұл жүйенің кемшіліктерін жақсы білді, себебі ол олардың алғашқы авианосеці Хошода қолданылған, бірақ Акаги толыққан кезде оған балама болған жоқ. 1931 жылы кемені қайта жөндеу кезінде ол жапондық дизайндағы алты сымды көлденең кабель жүйесімен ауыстырылды, ал 1935 жылы Акаги модернизациясын бастамас бұрын, Куре Модель 4 (Куре Шики 4 Гата) типімен ауыстырылды. Авианосец толыққан кезде аралдық суперқұрылыстар болған жоқ; авианосец жоғарғы ұшу палубасының алдыңғы жағынан төменгі кеңістіктен басқарылды. Кемеде ұшақтарға қажетті шамамен авиациялық отын тасымалданды. Бастапқыда толыққан Акаги 28 Mitsubishi B1M3 торпедалық бомбалаушы, 16 Nakajima A1N истребитель және 16 Mitsubishi 2MR барлаушы ұшақтарынан тұратын әуе тобымен бірге болды. Бұл ауыр қару-жарақ, егер ол жау крейсерлерімен кездесіп, шайқасқа түсуге мәжбүр болса, оған берілді, бірақ оның үлкен және осал ұшу палубасы, ангарлары және суперқұрылыстары оны жауынгерлік кемеге қарағанда кез келген беттік әрекетте нысанаға айналдырды. Осы уақытта авианосецтер доктринасы әлі де дамып келе жатқан еді және авианосецтердің қарулы жекпе-жекке қатысуының мүмкін еместігі әлі түсінілмеген. Кемеде ұшаққа қарсы арнайы қару-жарақтар болды, ол 12 см 45 калибрлі, 10 жылдық 45 калибрлі екі зеңбірекпен жабдықталған, түтік деңгейінен төмен орналасқан спонсорларға орнатылған, ұшу палубасының бойымен атуға болмайтын. Бұл зеңбіректер 45° бұрышта оқтарды атып, ең көп қашықтығы 75° бұрыштағы ең жоғары биіктігін қамтамасыз етті. Олардың ату жылдамдығы минутына 6-8 оқ болды. Акагидің су сызығындағы бронелі белдеуі бастапқы жобаланғаннан азайтылып, кеменің төменгі бөлігіне орналастырылды. Торпедалық бөліктің жоғарғы бөлігі броньпен жабдықталды. Кеменің палубалық брони де азайтылды. Бұл өзгерістер кеменің тұрақтылығын арттырды, себебі екі ангар палубасының жоғарғы салмағын өтеуге көмектесті. Акаги төрт Gihon бу турбиналық жиынтығымен толықтырылды, олардың әрқайсысы бір пропеллерлік валды қоздырды, бұл турбиналарға буды жалпы он тоғыз B типіндегі Кампон қазандықтарымен қамтамасыз етті. Кейбір қазандықтар мұнаймен, ал басқалары мазут пен көмірдің қоспасын қолданды. Соғыс крейсері ретінде ол жылдамдыққа ие болуы керек еді, бірақ ығысудың азаюы оның ең жоғары жылдамдығын арттырды, ол 17 маусымда 1927 жылы теңізде сынақтар кезінде қол жеткізілді. Ол отын майынан және көмірден тасымалдады, бұл оған ұшақтардың қашықтығын қамтамасыз етті.

Ертегі қызмет

Акаги 1927 жылғы тамызда Біріккен флотқа қосылды және 1928 жылғы 1 сәуірде құрылғаннан кейін Бірінші авианосецтер дивизиясына тағайындалды. Кеме дивизияның штаб-көмкеруі ретінде қызмет етті, оған контр-адмирал Санкичи Такахаси басшылық етті. Авианосецтің алғашқы карьерасы оқиғасыз болды, түрлі оқу-жаттығулар мен жаттығулардан тұрды. 1928 жылғы 10 желтоқсанынан 1929 жылғы 1 қарашасына дейін кемені болашақ Біріккен флоттың қолбасшысы Исороку Ямамото басқарды. 1931 жылғы 1 желтоқсанда «Акаги» екінші сыныпты резервтік мәртебеге түсірілді, бұл оның тоқтату құрылғысын ауыстыру және радио және желдету жүйелерін күрделі жөндеуден өткізуге дайындық ретінде жасалды. Жөндеуден кейін «Акаги» 1932 жылғы желтоқсанда бірінші сыныпты резервтік кемеге айналды. 1933 жылғы 25 сәуірде ол қайтадан активті қызметке кірісіп, Екінші авианосецтер дивизиясына қосылды және сол жылғы арнайы флоттық маневрлерге қатысты. Осы кезде IJN-нің авианосец доктринасы әлі де бастапқы сатысында болды. «Акаги» мен IJN-нің басқа авианосецтеріне бастапқыда IJN-нің «шешуші шайқас» доктринасында флоттың соғыс кемелерін қолдау үшін тактикалық күш көбейтушілер рөлі берілді. Осы рөлде «Акаги» ұшақтары бомбалар мен торпедалармен жаудың соғыс кемелеріне шабуылдауға тиіс болды. Жаудың авианосецтеріне қарсы әуе шабуылдары кейіннен (1932–1933 жылдары) бірдей маңызды деп есептелді, мақсаты шайқастың алғашқы кезеңдерінде әуе басымдығын орнату болды. Бұл стратегияның маңызды бөлігі – жапондық авианосец ұшақтарының алдын ала, көптеп шабуыл жасап, бірінші соққы беруі керек еді. Флоттық оқу-жаттығуларда авианосецтер негізгі ұрыс шебінің алдында немесе онымен бірге жұмыс істей бастады. Жаңа стратегияда авианосецтердің және олар тасымалдаған ұшақтардың максималды жылдамдығы, сондай-ақ ұзын қашықтыққа ұша алатын үлкен ұшақтарға басымдық берілді. Осылайша, жаңа, ауыр ұшақтарды қабылдау үшін авианосецтерде ұзын ұшу палубалары қажет болды. Осының нәтижесінде 1935 жылғы 15 қарашада «Акаги» үшінші сыныпты резервке жіберілді, Сасебо теңіз арсеналында кең ауқымды жаңғырту жұмыстарын бастау үшін.

Қайта құру

Акагидің жаңғыртылуы Кагаға қарағанда әлдеқайда аз жұмыс талап етті, бірақ Ұлы депрессияға байланысты қаржылық қиындықтарға байланысты үш есе көп уақыт алды. Кеменің үш ұшу палубасы қазіргі үлкен және ауыр ұшақтарды қабылдауға тым кішкентай деп танылды. Сондықтан, кемедегі ортаңғы және төменгі палубалар алынып тасталды, олардың орнына кеменің дерлік толық ұзындығында созылған екі жабық ангар палубасы салынды. Жоғарғы және ортаңғы ангарлардың жалпы көлемі шамамен артты, ал төменгі ангардың көлемі өзгеріссіз қалды. Жаңғырту кезінде кемеге сол жағынан аралдық суперқұрылым қосылды, бұл ерекше жағдай еді; осындай ерекшелікке тек заманауи жапондық әуе кемесі Хирю ие болды. Порт жағы ұшу операциялары үшін жақсырақ екенін анықтау үшін, аралды кеме түтін шығаратын жерлерден алшақтату мақсатында таңдалды. Акагидің жылдамдығы қанағаттанарлық болды, сондықтан оның машиналарын жаңарту кезінде тек көмір-мұнай қазандықтарын заманауи мұнай қазандықтарымен алмастыру және желдету жүйесін жақсарту жұмыстары ғана жүргізілді. Қозғалтқыштың қуаты 131,200-ден 133,000 асырғанмен, сынақтар кезінде жылдамдығы ығысуының артуына байланысты сәл төмендеді. Оның жанармай қоймасы отын майынан артты, бұл оның төзімділігін арттырды. Ортаңғы палубадағы екі артиллериялық мұнарасы алынып тасталды және спонсонға 14 қос 96-шы типті артиллериялық орнатылымдар қосылды. Олардың оқ-дәрілерінің бастапқы жылдамдығы болды, ал 50° бұрышта максималды қашықтығы және тиімді биіктігі болды. 15 оқтың журналдарын жиі ауыстыру қажет болғандықтан, атыс жылдамдығы минутына 110-120 оқтан аспады. Жаңа 25 мм-лік зениттік пулеметтерді басқару үшін алты 95-ші типті бағыттағыштар орнатылды, ал ескірген 91-ші типті бағыттағыштар екі жаңа 94-ші типті зениттік бағыттағыштармен алмастырылды. Жаңғыртудан кейін Акагиде 89-шы типті артиллериялық бағыттағыш болды; жаңғыртудан бұрын қанша болғаны белгісіз. Кемедегі зениттік пулеметтер кеме ортасында орналастырылып, корпустың төменгі бөлігіне жақын орнатылды. Осылайша, пулеметтерді тікелей алға немесе артқа бағыттау мүмкін болмады. Сонымен қатар, арал порт жағындағы артиллериялық батареяның алдыңғы секторын жапты. Нәтижесінде, кеме сүңгір бомбалаушылардың шабуылына осал болды. Кеменің 12 см 10-шы жылдық типті артиллериялық қаруларын 1942 жылы жаңартылған 89-шы типті артиллериялық орнатылымдармен алмастыру жоспарланған. Ұшаққа қарсы спонсонды бір палубаға көтеру жоспарланған, бұл Каганы жаңғырту кезінде жасалғандай, оқ атудың кеңею бұрышын қамтамасыз ететін еді. Алайда, кеме жаңарту жұмыстарын аяқтамас бұрын ұрыста жоғалып кетті. Акагидің дизайнындағы бірнеше маңызды кемшіліктер түзетілмеді. Акагидің авиациялық отын бактерілері тікелей кеме құрылымына енгізілген, яғни кемеге түскен соққылар, мысалы, бомба немесе снарядтан келген соққылар, тікелей бактерге беріліп, жарықтарға немесе ағыстарға әкелуі мүмкін еді. Сонымен қатар, жаңа ангар палубаларының толық жабық құрылымы өрт сөндіруді қиындатты, өйткені отын булары ангарларда жиналуы мүмкін еді. Қауіптілікті күшейткен жайт – жапондық әуе кемелерінің доктринасы бойынша, ұшақтар мүмкіндігінше ангар палубасында қызмет көрсетуі, жанармай құюы және қаруландырылуы керек болды. Сонымен қатар, кеменің ангар және ұшу палубаларында қорғаныс қабаттары аз болды және кемеде өрт сөндіру жүйелерінің қосымшасы болған жоқ. Бұл кемшіліктер кейін кеме жоғалуына себеп болды.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезең

Акагидің жаңғырту жұмысы 1938 жылғы 31 тамызда аяқталды. 15 қарашада бірінші резервтік кеме ретінде қайта жіктелді, бірақ келесі айға дейін бірінші авиатасымалдаушы дивизиясына қосылмады. Жаңа конфигурациясында 12 Mitsubishi A5M Type 96 "Клод" истребителі, 19 Aichi D1A "Сузи" пикирующий бомбалаушысы және 35 Yokosuka B4Y "Жан" горизонталь/торпедалық бомбалаушысы, 16 қосалқы бөлігімен жабдықталды. 1939 жылғы 30 қаңтарда Оңтүстік Қытай суларына бағытталды. 19 ақпанға дейін Гуйлинь мен Лючжоуға шабуылдарды қоса, жердегі операцияларды қолдады, содан кейін Жапонияға оралды. Акаги 1940 жылғы 27 наурыз бен 2 сәуір аралығында Орталық Қытайдағы операцияларды қолдады. 1940 жылғы 15 қарашада, күрделі жөндеуден өткен кезде, арнайы мақсаттағы кеме (Tokubetse Ilomokan) ретінде қайта жіктелді. Қытайдағы жапондық тәжірибелер IJN-нің авиатасымалдаушы доктринасын одан әрі дамытуға көмектесті. Қытайдағы алынған сабақтардың бірі – теңіз әуе күшін жағалауға жеткізуде шоғырлану мен массаның маңыздылығы болды. Сондықтан 1941 жылғы сәуірде IJN өзінің барлық авиатасымалдаушыларын бір қолбасқа біріктіру үшін Бірінші әуе флотын, немесе Кидо Бутайды құрды. 10 сәуірде Акаги мен Кага жаңа авиатасымалдаушы флотының бөлігі ретінде Бірінші авиатасымалдаушы дивизиясына тағайындалды, сонымен қатар Екінші (Hiryū және Sōryū авиатасымалдаушыларымен) және Бесінші (Shōkaku және Zuikaku авиатасымалдаушыларымен) дивизиялар да кірді. IJN өз доктринасын жеке авиатасымалдаушылар емес, бүкіл авиатасымалдаушы дивизияларының әуе топтарын біріктіретін әуе шабуылдарына негіздеді. Егер бірнеше авиатасымалдаушы дивизиясы бірге жұмыс істесе, дивизиялардың әуе топтары біріктірілді. Мұндай біріктірілген, жаппай авиатасымалдаушыға негізделген әуе шабуылдары тобының доктринасы әлемдегі ең жетілгені болды. Дегенмен, IJN барлық авиатасымалдаушыларын бір жерге шоғырландырса, олар бірден жаудың күшті әуе немесе теңіз шабуылынан жойылу қаупі бар деп алаңдады. Сондықтан IJN келісімді шешім тапты: флот авиатасымалдаушылары өз дивизияларында тығыз жұмыс істейді, бірақ дивизиялар өзара шамамен арақашықтықта тікбұрышты формацияда орналасады. Жапондық доктрина бойынша, бүкіл авиатасымалдаушы әуе топтарын бірден жаппай шабуылға жібермеу керек еді. Оның орнына, әрбір авиатасымалдаушы бір ұшу палубасында бірден көрінетін барлық ұшақтарынан тұратын "палубалық соққысын" жібереді. Келесі шабуыл толқыны келесі палубалық ұшақтардан құралды. Осылайша, Бірінші әуе флотының әуе шабуылдары көбінесе кем дегенде екі жаппай толқындан тұратын. Бірінші әуе флоты IJN-нің негізгі стратегиялық соққы күші саналмады. IJN әлі де Бірінші әуе флотын Біріктірілген флоттың Кантай Кессен, яки "шешуші шайқас" міндеттік күшінің маңызды бөлігі деп есептеді. Акаги 14 айдан кейін батып қалғанға дейін Бірінші әуе флотының флагманы болып тағайындалды. Бірнеше авиатасымалдаушыларды бірге шоғырландыру – жаңа және революциялық стратегиялық концепция болғанымен, Бірінші әуе флоты қорғаныс жағынан бірнеше кемшіліктерге тап болды, Марк Пититің сөзімен айтқанда, "әйнектей жақ" болды: ол соққы бере алатын, бірақ оны қабылдай алмады. Жапондық авиатасымалдаушылардың әуеге қарсы қарулары мен олармен байланысты отты басқару жүйелері тиімділігін шектейтін бірнеше конструкциялық және конфигурациялық кемшіліктерге ие болды. Сонымен қатар, IJN-нің флоттық жауынгерлік әуе күзеті (CAP) жеткілікті емес истребитель ұшақтарынан тұрды және радардың жетіспеуімен қоса, жеткіліксіз ерте ескерту жүйесімен шектелді. Бұған қоса, истребитель ұшақтарымен нашар радио байланысы CAP-тің тиімді басқаруын қиындатты. Сонымен қатар, авиатасымалдаушыларды сүйемелдеген соғыс кемелері әуеге қарсы жақын қолдау көрсету үшін дайындықтан өтпеген немесе орналастырылмаған. Бұл кемшіліктер, бұрын айтылған кемедегі әлсіздіктермен бірігіп, Акаги мен басқа Бірінші әуе флоты авиатасымалдаушыларының қазасына әкелді.

Перл-Харбор және одан кейінгі операциялар

Шабуылға дайындық барысында кеме 1941 жылдың қыркүйегінен бастап Кюсюдегі Ариаке шығанағында бекітілді, ал оның ұшақтары Перл-Харбор операциясына арналған басқа 1-ші әуе флотының әуе бөлімшелерімен жаттығу үшін Кагосимада орналасқан. Дайындықтар мен оқу аяқталғаннан кейін «Акаги» 1941 жылдың 22 қарашасында Курил аралдарындағы Хитокаппу шығанағында Бірінші әуе флотының қалған бөлігімен жиналды. 1941 жылдың 26 қарашасында кемелер Гавайиге бет бұрды. Капитан Киичи Хасегава басқаруымен «Акаги» вице-адмирал Чуичи Нагумоның Перл-Харборға шабуыл жасау үшін арналған күштің флагманы болды. Көлікке қатысқан ұшақтармен қатар, үш истребительі CAP-қа (әуе қорғанысына) бағынған. Көліктің «Зеро» истребительдерінің бірі құрлықтан келген «Боинг B-17» ауыр бомбалаушысына шабуыл жасап, Хиккамға қонғанда өртеп жіберді, оның экипажының біреуі қаза тапты. 1942 жылдың қаңтар айында 1-ші және 5-ші авиадивизиялардың қалған бөлігімен бірге «Акаги» Бисмарк архипелагындағы Рабаулға шабуыл жасады, өйткені жапондықтар Австралиядан болатын шабуылдарға қарсы оңтүстік қорғаныс шебін нығайтуға тырысты. 1942 жылдың 20 қаңтарында Рабаулға жасалған алғашқы әуе шабуылына 20 B5N және 9 «Zero» ұшақтарымен көмектесті. Бірінші авиадивизия келесі күні жақын маңдағы Кавиенгтегі одақтастардың позицияларына шабуыл жасады, онда «Акаги» 9 А6М «Zero» және 18 D3A ұшақтарын жөнелтті. 22 қаңтарда «Акаги»-дің D3A және «Zero» ұшақтары тағы да Рабаулға шабуыл жасады, содан кейін 27 қаңтарда Трукке оралды. Екінші авианосецтік дивизиясы, «Сору» және «Хирю» мен бірге, 1941 жылдың 23 желтоқсанында Уэйк аралына шабуыл жасау үшін бөлінді және 1942 жылдың ақпанына дейін авианосецтік ұтқыр күштің қалған бөлігімен қайта қосылмады. «Акаги», «Кага» және «Зуикаку» ұшақ тасымалдағыштарымен бірге 1942 жылдың 1 ақпанында Маршалл аралдарына шабуыл жасаған американдық теңіз күштерін іздеуге жіберілді, бірақ кейіннен кері қайтарылды. 7 ақпанда «Акаги» және Бірінші және Екінші авианосецтік дивизияларының тасымалдағыштарына Тимор теңізіне оңтүстікке бару бұйрығы берілді, онда 19 ақпанда Тимордың ең шығыс ұшынан оңтүстік-шығысқа қарай олар Австралияның Дарвин қаласына әуе шабуылын жасады. Яваға шабуыл жасауға кедергі келтірмеу үшін оның портын және әуежайларын жоюға тырысты. «Акаги» 18 B5N, 18 D3A және 9 «Zero» ұшақтарын шабуылға жөнелтті, бұл қорғаушыларды толықтай дағдарысқа түсірді. Сегіз кеме, соның ішінде американдық «Пирри» эсминеці батты, тағы он төрт кеме зақымдалды. Көлік тасымалдағыштың ешбір ұшағы шабуылда жоғалған жоқ және шабуыл Дарвиннің Яваның одақтас қорғанысына үлес қосуына кедергі келтірді. 1 наурызда американдық «Пекос» мұнай тасымалдағышы «Сору» және «Акаги»-дің D3A ұшақтарымен батырылды. Сол күні американдық «Эдсалл» эсминеці «Акаги» және «Сору»-дың D3A ұшақтарымен, сондай-ақ сүйемелдеу күшінің екі линкоры мен екі ауыр крейсерінің атысымен шабуылдалып, батырылды. «Акаги» және оның серіктері Яваға шабуыл жасау туралы хабарлады, бірақ оның басты үлесі 5 наурыздағы Джилатжапқа жасалған әуе шабуылына 18 B5N және 9 «Zero» ұшақтарын жөнелткені болды. Бұл топ өте сәтті болды, портта сегіз кемені батырып, «Акаги»-дің бірде-бір ұшағы жоғалған жоқ. Голландиялық Шығыс Үндістандағы одақтас күштердің көпшілігі наурыз айының соңында жапондықтарға берілді. «Кидо Бутай» содан кейін Celebes аралындағы Staring Bay портына жанармай құю және демалыс алу үшін бет бұрды.

Үнді мұхиты рейд

26 наурызда Акаги Кидо Бутайдың қалған бөлігімен Үнді мұхитына шабуылға аттанды. Жапондықтардың мақсаты – британдық Шығыс флотын жеңіп, Бирмадағы операцияларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін британдық әуе күштерін жою болды. 1942 жылдың 5 сәуірінде Акаги 17 B5N және 9 Zero ұшағынан Сейлонның Коломбо қаласына қарсы әуе шабуылына жіберді, нәтижесінде портовый құрылыстар зақымдалды. Ұшақтардың ешқайсысы жоғалған жоқ, ал Zero ұшқыштары қорғаныстағы британдық ұшақтардың оннан астамын атып түсіргендерін мәлімдеді. Сол күні Акагиден шыққан 17 D3A британдық ауыр крейсерлерді батыруға көмектесті. 9 сәуірде ол Трикомалиге 18 B5N ұшағымен шабуыл жасады, ал 6 Zero ұшағы сүйемелдеді. Олар 5 Hawker Hurricane истребителін атып түсіргендерін мәлімдеді (оның тек екеуі ғана одақтас жағынан расталды), өзіне ешқандай шығын келтірмеді. Сонымен қатар, жапондық "Харуна" линкорлық кемесінен шыққан гидросамолет австралиялық эсминецпен бірге ұшақ тасымалдаушыны байқады. Акаги барлық қолдағы D3A бомбалаушыларын жіберіп, екі кемені батыруға көмектесті. Олар сондай-ақ корветпен бірге RFA Athelstone мұнай танкерін байқап, екеуін де шығынсыз батырды. Күндізгі шайқастар барысында, тасымалдаушы британдық Bristol Blenheim бомбалаушыларынан (Сейлоннан келген тоғыз ұшақ) қауіптің алдын алып, 11000 фут (3353 м) биіктіктен бомба тастағандарына қарамастан, зақымданудан мүжілмей қалды. Бомбалар тасымалдаушы мен ауыр крейсер, жапондық крейсер Tone-ге тиіп өтпеді. Кейіннен төрт Blenheim ұшағы CAP истребительдерімен, ал біреуі тасымалдаушылардың қайтып келе жатқан әуе шабуылынан атып түсірілді. Шабуылдан кейін ұшақ тасымалдаушы ұшақ күштері Жапонияға қайта оралып, жөндеу және жаңадан жабдықтау жұмыстарын жүргізді. 19 сәуірде 1942 жылы Тайваньға жақын жерде Жапонияға қайта оралатын кезінде Акаги, Сору және Хирю американдық Hornet және Enterprise ұшақ тасымалдаушыларын іздеуге жіберілді, олар Дулиттл рейсін жүргізген еді. Алайда олар тек бос мұхитты ғана тапты, себебі американдық тасымалдаушылар Гавайиге оралу үшін аймақтан дереу кетіп қалған. Акаги және басқа тасымалдаушылар көп ұзамай іздеуді тоқтатып, 22 сәуірде Хаширажима бекінісіне тоқтады. 25 сәуірде капитан Тайжиро Аоки Хасегавадан тасымалдаушының капитаны лауазымын қабылдады. Төрт жарым ай бойы үздіксіз операцияларға қатысқаннан кейін, кеме, Бірінші және Екінші тасымалдаушы дивизияларының басқа үш тасымалдаушысымен бірге, Біріккен флоттың келесі ірі операциясына дайындық үшін асыққан жөндеуден өтті және жаңадан жабдықтау жұмыстарын жүргізді, ол бір айдан кейін басталуға жоспарланған. Бесінші тасымалдаушы дивизиясы, Шокаку және Зуикаку, сәуірдің ортасында Мо операциясын қолдау үшін бөлінді, нәтижесінде Коралл теңізі шайқасы болды. Хаширажимада Акагидің әуе тобы Кагосимадағы жағалауда орналасты және басқа Бірінші әуе флотының тасымалдаушы бөлімшелерімен бірге ұшу және қару-жарақ жаттығуларын жүргізді.

Ортаңғы жол

АҚШ-тың Маршалл аралдарындағы, Лае-Саламаудағы және Дулиттл рейдіндегі авианосецтердің шабуылдарынан алаңдаған Ямамото, американдық авианосецтердің қаупін жою үшін АҚШ Әскери-теңіз күштерін шайқасқа мәжбүрлеуді көздеді. Ол Мидуэй аралын басып алып, оккупациялауға шешім қабылдады, бұл американдық авианосецтерді шайқасқа шығаруға жеткілікті болады деп сенді. Жапондықтар Мидуэйге жасалатын шабуылды «МИ» операциясы деп атады. 1942 жылдың 25 мамырында «Акаги» «Кага», «Хирю» және «Сорю» авианосецтерімен бірге, Комбинированный флоттың авианосецтер тобымен Мидуэй аралына шабуылға шықты. Бұл топ бірінші және екінші авианосецтер дивизияларын құрады. Нагумо тағы да «Акагиде» өзінің туын көтерді. Коралл теңізіндегі шайқаста келген зақымдар мен шығындарға байланысты, «Шокаку» және «Зуикаку» авианосецтерімен бірге бесінші авианосец дивизиясы операцияға қатыспады. «Акагидің» ұшақ құрамы 24 «Zero», 18 D3A және 18 B5N ұшақтарынан тұрды. 1942 жылдың 4 маусымында таңертең (жергілікті уақыт бойынша 04:45) Мидуэй аралының солтүстік-батысында орналасқан флоттың 108 ұшақтың біріктірілген әуе шабуылының «Акаги» бөлігі, Шығыс аралындағы әуежайға 18 пикиреуші бомбалаушымен шабуыл жасады, оларды тоғыз «Zero» ілесіп ұшты. «Мидуэй» операциясы кезінде жау кемелері табылған жағдайда, «B5N» торпедалармен жабдықталды және дайын күйде ұсталып тұрды. «Акагидің» әуе тобынан жасалған шабуыл кезіндегі жалғыз жоғалту – зениттік оқтан құлаған бір «Zero» және үш зақымдалған ұшақ болды; төрт пикиреуші бомбалаушы зақымдалды, олардың біреуін жөндеу мүмкін болмады. Бірақ американдықтар жапондық шифрды бұзып, «МИ» жоспарын анықтағандықтан, Мидуэйдің солтүстік-шығысында орналасқан үш қолда бар авианосецті пайдаланып, тосқауыл дайындады. Аймақтағы американдық кемелерді іздеуді күшейту үшін «Акагидің» бір торпеда тасушысы ұшырылды. Авианосец төрт авианосецтің үстінен алғашқы әуе күзетіне тағайындалған 11 ұшақтың арасында үш «Zero» ұшағын берді. Сағат 07:00-де авианосецте әуе күзетіне 11 истребитель болды, олар Мидуэй аралынан келген алғашқы американдық шабуылшылардан «Кидо Бутайды» қорғауға көмектесті. Осы кезде Нагумоның авианосецтеріне АҚШ-тың 8-ші торпедалық эскадрильясының (VT 8) алты «Grumman TBF Avenger» және АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAAF) төрт «B-26 Marauder» шабуыл жасады, олардың барлығы торпедаларды тасымалдады. «Avenger» ұшақтары «Хирюге» шабуыл жасады, ал «Marauder» ұшақтары «Акагиге» шабуыл жасады. Осы уақытта әуеде болған 30 «CAP Zero» ұшағы, соның ішінде «Акагиден» 11 ұшақ, американдық ұшақтарға шабуыл жасап, бес «Avenger» және екі «B-26» ұшағын атып түсірді. Алайда, «Акагидің» бір «Zero» ұшағы «B-26» ұшағының қорғаныс оғынан атып түсірілді. Бірнеше «Marauder» ұшақтары торпедаларын тастады, бірақ барлығы да өткізіп алды немесе жарылмады. Лейтенант Джеймс Мури басқарған бір «B-26» торпедасын тастағаннан кейін «Акагиге» атқылап, екі адамды өлтірді. Тағы бір «B-26», зениттік оқтан қатты зақымдалғаннан кейін, бағытын өзгерте алмады және тікелей «Акагидің» көпіріне ұшып кетті. Ұшақ, өзіне-өзі қол жұмсауға тырысқан немесе бақылаудан шығып, авианосецтің көпіріне тигізіп, Нагумо мен оның штабын өлтіруі мүмкін еді, содан кейін мұхитқа құлады. Бұл оқиға Нагумоның Мидуэйге тағы бір шабуыл жасауға бел бууына себеп болуы мүмкін, Ямамотоның резервтік соққы күшін кемеге қарсы операцияларға қарулы ұстау туралы бұйрығын тікелей бұзды. 07:15-те Нагумо «Кага» және «Акагидегі» «B5N» ұшақтарын Мидуэйге тағы бір шабуыл жасау үшін бомбалармен қайта қарулануға бұйырды. Бұл процеске қару-жарақ арбаларының саны (бомбалар мен торпедаларды ұстауға арналған) және қару-жарақ лифттері шектеу қойды, бұл торпедаларды төменгі палубадан шығаруға мүмкіндік бермеді, себебі барлық бомбалар олардың қоймасынан жоғары жылжытылып, құрастырылып, ұшаққа орнатылуы керек еді. Бұл процесс әдетте бір жарым сағатқа созылды; ұшақты ұшу палубасына жеткізуге, қыздыруға және шабуыл тобын ұшыруға көбірек уақыт қажет болды. Сағат 07:40 шамасында Нагумо барлаушы ұшағынан американдық соғыс кемелерінің табылуы туралы хабар алғаннан кейін бұйрығын кері қайтарды. «Акагидің» әуе күзетіне кіретін үш «Zero» ұшағы 07:36-да авианосецке қонды. Сағат 07:40-да оның жалғыз барлаушысы ештеңе таппай қайтып келді.

Суға бату

07:55-те Мидуэйден келесі американдық шабуыл майор Лофтон Р. Хендерсон басқаруымен VMSB 241-дің 16 SBD 2 Dauntless шұңғыма бомбалаушысы түрінде келді. Акагидің қалған үш CAP ұшағы Хендерсонның ұшақтарына шабуыл жасаған тоғыз ұшақтың арасында болды, олардың алтауы Хирюге нәтижесіз бомбалау шабуылы жасағанда атып түсірілді. Шамамен сол уақытта 20000 футтан (6096 м) жапондық әуе кемелерін 12 USAAF B 17 Flying Fortresses бомбалады. Бомбалаушылардың биіктігі жапондық капитанға бомбалардың қайда түсетінін болжауға және кемелерін соққы аймағынан табысты маневрлеуге жеткілікті уақыт берді. Төрт B 17 Акагиге шабуыл жасады, бірақ барлық бомбаларымен өтпеді. Акаги CAP-ті 08:08 және 08:32 сағатта үш Zero ұшыруымен күшейтті. Бұл жаңа Zero ұшақтары Мидуэйден келген келесі американдық әуе шабуылын жеңуге көмектесті, үш Vindicator ұшағы атып түсірілді, ал Харуна зақымданудан аман қалды. Американың барлық әуе шабуылдары осы уақытқа дейін аз ғана зиян келтіргенімен, олар жапондық авиакеме күштерін теңгерімнен шығарды, өйткені Нагумо солтүстік-шығыста американдық авиакеме күштерінің көрінуі туралы 08:20-де алынған хабарға жауап дайындауға тырысты. Акаги Мидуэйге жасаған шабуылдық күшін 08:37-де қайтаруды бастады және 09:00-ден кейін аяқтады. Құрғақ жерге қонған ұшақтар тез арада соққыға ұшырады, ал авиакеме экипажы американдық авиакемелерге қарсы шабуылға ұшақтарды анықтауға дайындық бастады. Алайда, дайындық 09:18-де тоқтатылды, өйткені алғашқы американдық авиакеме ұшағы шабуылға шықты. Бұл 15 Douglas TBD Devastator торпедо бомбалаушысынан құралған, VT 8 тобының құрамында, оны Джон С. Уолдрон басқарды. Алты Акаги CAP Zero ұшағы Уолдронның ұшақтарын жою үшін басқа 15 CAP ұшақтарына қосылды. Сориуға торпедамен шабуыл жасауға тырысқанда, америкалық 15 ұшақтың барлығы атып түсірілді, бір тірі қалған ұшқыш суға түсті. Көп ұзамай Юджин Линдсей бастаған "Энтерпрайз" авиакемесінен VT 6 тобы 14 Devastator шабуыл жасады. Линдсейдің ұшағы Каганы тосқауылға алуға тырысты, бірақ Кага, Акагидің 09:33 және 09:40 сағатта жіберген қосымша сегіз Zero ұшақтарымен күшейтіліп, төрт Devastator ұшағын атып түсірді, ал Кага торпедалардан қашып шықты. Devastator ұшақтарының қорғаныс атысы Акагинің Zero ұшағының бірін атып түсірді. Торпедолық ұшақ шабуылдарынан кейін бірнеше минут өткен соң, американдық авиакемелерден келген шұңғыма бомбалаушылары жапондық авиакемелердің үстінен байқаусыз келіп, шұңғымаға түсті. Осы уақытта, шамамен 10:20-да, Джонатан Паршалл мен Энтони Таллидің сөздерімен айтқанда, "жапондық әуе қорғанысы ақыры және апатты түрде сәтсіздікке ұшырады". "Энтерпрайз" авиакемесінен К. Уэйд МакКласки басқарған 28 шұңғыма бомбалаушысы Кагаға шабуыл жасап, оған кем дегенде төрт бомба тиді. Соңғы сәтте МакКласкидің VB 6 тобынан үш бомбалаушыдан тұратын тобының бірі, эскадрилья командирі Ричард Бест басқарған, Каганың өлімге әкелетін зақымдануын анықтады және Акагиге бірдей шұңғымаға түсті. Сағат 10:26-да үш бомбалаушы оны бір бомбамен соқтығысты, ал тағы екеуімен қателесті. Алғашқы қасқырлық оның аралына жақын портқа түсті. Үшінші бомба ұшақ палубасынан өтіп, соңындағы суға құлап түсті. Екінші бомбаны Бест тастаған болса керек, ол ортаңғы лифттің артқы шетіне түсіп, жоғарғы ангарда жарылды. Бұл соққы американдық авиакемелерге қарсы шабуылға дайындалып жатқан толық қаруланған және отынмен жабдықталған B5N торпедолық бомбалаушы ұшақтарының жарылысын туғызды, нәтижесінде бақылаусыз өрт шықты. 10:29-да Аоки кемедегі журналдарды суға батыруды бұйырды. Алдыңғы журналдарды тез арада су басқан, бірақ артқы журналдар клапанның зақымдануынан емес, ықтимал, артқы жақтағы қасқырдан туындаған. Кеменің негізгі су сорғысы да зақымдалған сияқты, бұл өрт сөндіру жұмыстарына үлкен кедергі келтірді. 10:32-де жоғарғы ангар палубасында өртке қарсы күрес тобы бір рет атылған өрт сөндіру жүйесін қолдану арқылы өрттің таралуын бақылауға тырысты. Жүйенің жұмыс істеген-жүрмегені белгісіз, бірақ жанып жатқан авиациялық отынға бақылау жасау мүмкін емес болып шықты, ал ауыр өрттер кеменің ішкі бөлігіне тереңдей бастады. 10:40-да кеме басына қайтқанда, кеме рулі 30 градусқа сол жаққа бұрылып, бұрылыс болды. Көп ұзамай өрт ұшу палубасын жарып өтіп, ыстық пен түтін кеме көпірін жарамсыз етті. 10:46-да Нагумо өзінің туын жеңіл крейсерге, япониялық крейсерге, Нагараға ауыстырды. Акаги 13:50-де суға түсіп, тоқтайды, ал оның экипажы, Аоки мен өрт сөндірушілерден басқа, эвакуацияланды. Ол өрттен жануын жалғастырды, экипажы өрттің таралуына қарсы күресті. Өрт сөндірушілер мен Аоки сол түні әлі де суда қалған кемеден эвакуацияланды. 5 маусымда 04:50-де Ямамото Акагиді батыруға бұйырды, өзінің қызметкерлеріне былай деді: "Мен бір кезде Акагидің капитаны болдым, және оны батыруға бұйрық беруге өте қиындық сезінемін". Arashi, Hagikaze, Maikaze және Nowaki эсминецтерінің әрқайсысы авиакемеге бір торпеда атып, ол 05:20-де мұрынды алға батып суға кетті. Кеменің экипажының 267 адамы қаза болды, бұл шайқаста жоғалған жапондық авиакемелерінің ең азы болды. Акагидің және басқа үш IJN авиакемесінің Мидуэйде жоғалуы, Жапонияның барлық авиакемелерінің екі үшін бір бөлігін және Бірінші әуе күшінің тәжірибелі ядросын құрады, Жапония үшін маңызды стратегиялық жеңіліс болды және соғыста Жапонияның соңғы жеңілісіне үлкен үлес қосты. Жеңілісті жасыру үшін Акаги бірден теңіз кемелерінің тізімінен алынбады, оның орнына 1942 жылдың 25 қыркүйегінде тізімнен алынар алдында "экипажсыз" деп тізілді.

Ауа райының зерттеуі

2019 жылдың 20 қазанында Vulcan Inc. компаниясының теңіз асты операциялары директоры Роб Крафт және Әскери-теңіз тарихы және мұражай командасының тарихшысы Фрэнк Томпсон жоғары жиілікті сонарды қолданып, "Акаги" кемесінің қалдықтарын анықтады. Перл-Харбордың солтүстік-батысында орналасқан "Акаги" 18 011 фут (5490 метр) тереңдікте табылған. Қалдықтар тік күйде, келінің үстінде және көбінесе зақымдалмаған күйде екені хабарланды. "Акаги" табылар алдында екі күн бұрын "Петрел" кемесі "Кага" кемесінің қалдықтарын тапқан. 2023 жылдың қыркүйегінде зерттеу кемесі "EV Nautilus" "Акаги" кемесінің қалдықтарына барып, фотосуреттер түсірді.