Кіріспе
Мицуо Фучида (淵田 美津雄) – Жапон императорлық теңіз күштерінің офицері, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында Жапон императорлық теңіз күштері әскери-әуе қызметінде капитан және бомбалаушы-наблюдатель болған. Ол, ең алдымен, 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған әуе шабуылының бірінші толқынын басқарғанымен танымал. Флоттың бас қолбасшысы, вице-адмирал Чуичи Нагумоның басшылығымен жұмыс істей отырып, Фучида барлық әуе шабуылын үйлестіруге жауапты болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Фучида христиан дініне кешіп, жаңадан сенгендерді үйретуші (евангелист) болды, өзінің өмірі туралы әңгімелеу үшін АҚШ және Еуропаны аралап сапарлады. Кейін ол АҚШ-та қоныстанды (бірақ өзі үшін американдық азаматтық алған жоқ). Тарихшылар Фучиданың соғыс жылдарындағы кейбір мәлімдемелерін өзіне пайда келтіру мақсатында жасалған деп санайды, соның ішінде Перл-Харборға үшінші толқын шабуылын қолдағандығы туралы да.
Mitsuo Fuchida (淵田 美津雄) was a Japanese captain in the Imperial Japanese Navy Air Service and a bomber observer in the Imperial Japanese Navy before and during World War II. He is perhaps best known for leading the first wave of air attacks on Pearl Harbor on 7 December 1941. Working under the overall fleet commander, Vice Admiral Chūichi Nagumo, Fuchida was responsible for the coordination of the entire aerial attack. After the war ended, Fuchida became a Christian convert and evangelist, traveling across the United States and Europe to tell his story. He later settled in the U. S. (although never taking American citizenship for himself). Some of Fuchida's wartime claims have been challenged as self serving by historians, including his claimed advocacy for a third wave attack on Pearl Harbor.
Ерте өмір және білім
Мицуо Фучида 1902 жылғы 3 желтоқсанда Жапонияның Нара префектурасының Кацураги аймағында Язо мен Шика Фучида отбасында дүниеге келді. 1921 жылы Хиросимадағы Этажимадағы Императорлық жапон теңіз академиясына түсті, онда сыныптасы Минору Гендамен дос болып, авиацияға қызығушылық танытты. Көлденең бомбалауға маманданған Фучида 1936 жылы осы техника бойынша нұсқаушы болып тағайындалды. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде ол 1929 жылы "Кага" ұшақ тасымалдаушысына, содан кейін Сасебо әуе тобына бекітілді, осылай жауынгерлік тәжірибе жинады. 1936 жылғы 1 желтоқсанда лейтенант-командир шеніне көтеріліп, Теңіз штабының колледжіне қабылданды. Фучида 1939 жылы "Акаги" ұшақ тасымалдаушысына әуе тобының командирі ретінде қосылды. 1941 жылғы қазан айында командир болып тағайындалды.
Перл-Харбор
1941 жылдың 7 желтоқсанында, жексенбі күні, вице-адмирал Чуичи Нагумоның басшылығындағы жапон күштері – 423 ұшақтан тұратын алты авианосец – Гавайидегі Перл-Харбордағы АҚШ базасына шабуылға дайын болды. Сағат 06:00-де 183 секіргіш бомбалаушы, торпедалық бомбалаушы, көлденең бомбалаушы және истребительдердің бірінші толқыны Оахудан 250 миль (402 км) солтүстікке қарайғы авианосецтерден ұшып, Перл-Харбордағы АҚШ Тынық мұхиты флотына бет алды. Гавайи уақыты бойынша сағат 07:40-та командир шеніне жеткен Мицуо Фучида Кахуку нүктесіне жақын Оахудың солтүстік жағалауына бірінші шабуыл толқынымен жетті. Бірінші шабуыл толқыны батысқа бұрылып, солтүстік-батыс жағалаумен ұшты. Фучида "Тенкай" (шабуылға дайындалу) бұйрығын берді және Перл-Харборда АҚШ әрекеттерін байқамағаннан кейін, Фучида өзінің Накадзима B5N2 торпедалық бомбалаушысының (кодты AI 301) шатырын артқа жылжытып, шабуыл сигналын білдіретін қара көк түсті "қара дракон" сигналын атты. Уаймеа шығанағын 07:49-да өтіп бара жатқанда Фучида радиооператор, 1-сынып старшинасы Норинобу Мизукиге басқа ұшақтарға "To, To, To" (totsugekiseyo – "шабуылға") деген кодталған сигналды жіберуге бұйырды. Фучида командир Шигеру Итаяның "Zero" истребительдері сигналды қабылдамаған деп ойлап, екінші сигнал берді. Бірінші толқынның шұңғыма бомбалаушыларының басшысы лейтенант-командир Какуичи Такахаси екі сигналды да көріп, оларды дұрыс түсінбеді. Шұңғыма бомбалаушылардың шабуылға дайындалуын күтіп, ол оларды дереу шабуыл позициясына алып өтті. Торпедалық бомбалаушылардың басшысы лейтенант-командир Шигехару Мурата екі сигналды да байқап, Такахашидің ұшақтарының шабуыл формациясына кіргенін көрді. Ол бұл түсініспеушілік екенін және оны түзету мүмкін емес екенін түсінді, сондықтан ол өзінің торпедалық бомбалаушыларын шабуыл позициясына алып өтті. Осы сәтте командир Фучиданың ұшқышы, лейтенант Мицуо Мацузаки, қалған көлденең бомбалаушылармен бірге Каена нүктесін айналып, Оахудың батыс жағалауына қарай бағытталды. 07:53-те Фучида Мизукиге "Тора! Тора! Тора!" деген кодты сөздерді 1-ші Әуе флотының флагманы – "Акаги" авианосеціне жіберуді бұйырды. Бұл хабар толық жасырын шабуыл жасалғанын білдірді. Қолайлы атмосфералық жағдайлардың арқасында, орташа қуатты транслятордан таратылған "Тора! Тора! Тора!" кодты сөздері Жапониядағы кеме радиосы арқылы адмирал Исороку Ямамото, теңіз күштерінің бас қолбасшысы және оның штабы естіді. Олар шабуыл туралы хабар күтіп, түнде ояу отырған еді. Бірінші толқын авианосецке оралғанда, Фучида зақымды бағалау және екінші толқынның шабуылын бақылау үшін нысананың үстінде қалды. Ол екінші толқын өз міндетін орындағаннан кейін ғана кемеге оралды. Ол АҚШ-тың әскери кемелерінің жойылғанын мақтанышпен жариялады. Фучида өзінің ұшағын тексеріп, 21 үлкен зениттік тесік тапты: негізгі басқару кабельдері мүжілген күйде еді. Сәтті шабуыл Фучиданы ұлттық батыр етіп, император Хирохитомен жеке кездесуге мүмкіндік берді.
Басқа іс-қимылдар
1942 жылдың 19 ақпанында Фучида 188 ұшақтың бірінші толқынымен Австралияның Дарвин қаласына қирату шабуылын жүргізді. 5 сәуірде ол Уинстон Черчилльдің Екінші дүниежүзілік соғыстың "ең қауіпті сәті" деп сипаттаған, британдық Шығыс флотының штабы орналасқан Цейлон аралындағы Корольдік теңіз күштерінің базаларына қарсы тағы бір әуе шабуылына жетекшілік етті. 1942 жылдың 4 маусымында "Акаги" кемесінде болған кезде Фучида Мидуэй шайқасында жарақат алды. Шайқасқа бірнеше күн бұрын кемедегі шұғыл апендицит операциясынан кейін жазылып жатқандықтан, ол ұшуға қабілетсіз болды және таңертең АҚШ ұшақтарының шабуылы кезінде кеме көпірінде болды. "Акаги"ге тиген соққыдан кейін, жанатын отын мен жарылмаған бомбалардан туған тізбекті реакция кемені қиратуға әкелді. Көпірден шығу жолы отпен жабылғанда офицерлер арқанмен төмен түсті, ал Фучида төмен сырғанағанда жарылыс оны палубаға лақтырып, екі тобығын сындырды.
Қызметкерлер штабының қызметкері
Бірнеше ай бойы денсаулығын қалпына келтіргеннен кейін, Фучида соғыстың қалған бөлігін Жапонияда штаб офицері ретінде өткізді. 1944 жылдың қазан айында капитандық шеніне көтерілді. Хиросимаға алғашқы ядролық қару тасталған күні ол жапон армиясы офицерлерімен бір апталық әскери конференцияға қатысу үшін сол қалада болды. Фучидаға Теңіз күштерінің бас штабынан Токиоға қайтуды сұрап, алыс телефон келді. Бомбалаудан кейін ол Хиросимаға зақымды бағалау үшін жіберілген топпен бірге оралды. Фучиданың тобының барлық мүшелері кейіннен радиациялық уланудан қайтыс болды, бірақ Фучидада ешқандай белгі байқалмады. Фучиданың әскери мансабы 1945 жылдың қараша айында, АҚШ басқаруымен Жапонияны оккупациялау кезінде демобилизацияланғаннан кейін аяқталды.
Соғыстан кейінгі іс-шаралар
Соғыстан кейін Фучида жапон әскерилерінің соттарында жапондық соғыс қылмыстары бойынша куәлік беруге шақырылды. Бұл оны ашуландырды, өйткені ол мұның "жеңімпаздардың әділдігі" ғана екеніне сенді. 1947 жылдың көктемінде АҚШ жапондарға да осылай қарағанын біліп, келесі сотқа осы дәлелдерді ұсынуға бекінген Фучида Йокосука маңындағы Урага портына барып, қайта оралған жапон әскери тұтқындарымен кездесті. Ол бұрынғы ұшқыш инженері Кадзуо Канегасакиді кездестіргеніне таң қалды, оның Мидуэй шайқасында қаза болғанына барлығы сенген еді. Сұраққа жауап бергенде Канегасаки Фучидаға оларды азаптамаған немесе зорлаған жоқ екенін айтты, бұл Фучиданы қатты таң қалдырды. Содан кейін ол Пегги Ковелл атты жас әйел туралы айтты, ол оларға зор құрметпен және махаббатпен қызмет еткен, бірақ оның миссионер ата-анасы Филиппиндегі Панай аралында жапон сарбаздары тарапынан өлтірілген еді. Фучида үшін бұл түсініксіз болды, өйткені Бусидо кодексі бойынша кек алуға рұқсат ғана қоймай, ренішті қайтару үшін кек алуды іске асыру "намыстан зардап шеккен тараптың" "міндеті" болды. Ата-анасын өлтірген адам өмір бойына жау болып саналатын еді. Ол неге біреулер өз жауларына махаббат пен кешіріммен қарауы мүмкін екенін түсінуге тырысып, мазасыз болды. 1948 жылдың күзінде Фучида Шибуя станциясының жанындағы Хачиконың қола мүсінінің қасынан өтіп бара жатып, Дулиттл рейсіне қатысқан және Қытайда отыны бітіп, жапондықтарға түскен Жақып ДеШазердің өмірі туралы буклет алды. "Мен Жапонияда тұтқын болдым" атты буклетте, бұрынғы АҚШ Әуе күштерінің штаб-сержанты және бомбалаушысы ДеШазер түрмеде өткізген уақыты, азаптаулары және "Құдайға оянуы" туралы айтты. Бұл оқиға Фучиданың христиан дініне деген қызығушылығын арттырды. 1949 жылдың қыркүйегінде ол Киелі кітапты өзі оқығаннан кейін христиан дінін қабылдады. 1950 жылдың мамырында Фучида мен ДеШазер алғаш рет кездесті. Фучида Сиэтлде орналасқан "Капитан Фучида Евангелисттік қауымдастығын" құрды және "Пёрл-Харбордан Голгофаға дейін" атты лекцияларында христиандық сенімге келгені туралы айтты. 1951 жылы Фучида әріптесімен бірге Мидуэй шайқасы туралы жапондықтардың көзқарасын жариялады. 1952 жылы ол "Sky Pilots" христиандық миссионерлік армиясының мүшесі ретінде АҚШ-ты аралады. Фучида өмірінің соңына дейін осы топ сияқты бастамаларға белсенді қатысты. 1954 жылдың ақпанында "Reader's Digest" журналында Фучиданың Пёрл-Харборға шабуыл туралы әңгімесі жарияланды. Фучида сонымен қатар "Пёрл-Харбордан Голгофаға дейін" және 1951 жылғы "Midway", сондай-ақ "Midway: Жапонияны құртқан шайқас, жапондық теңіз күштерінің тарихы" кітаптарын жазды және бірлесіп жазды. Оның "Шинжуван Когеки но Сотайчо но Кайсо" атты автобиографиясы 2007 жылы Жапонияда жарық көрді. Бұл кітапты Дуглас Шинсато мен Таданори Урабе ағылшын тіліне аударды және 2011 жылы "Осы бір күн үшін: Пёрл-Харборға шабуыл жасаған командир Мицуо Фучиданың естеліктері" деген атпен жариялады. Фучиданың оқиғасы Дональд Голдштейн, Кэтрин В. Диллон және Гордон В. Пранждың "Құдайдың самурайлары: Пёрл-Харбордағы жетекші ұшқыш" еңбегінде де баяндалған. 1959 жылы Фучида Хиросимаға атом бомбасын тастаған "Enola Gay" ұшағының пилоты болған генерал Пол Тиббетс ұсынған АҚШ Әуе күштерінің техникалық көрмесіне барған жапондықтардың қатарында болды. Фучида Тиббетспен танысып, әңгімелесті. Тиббетс Фучидаға "Сен бізді Пёрл-Харборда қатты таң қалдырдың" деді, ал ол "Сен бізге Хиросимада не істедің деп ойлайсың?" деп жауап берді. Фучида одан әрі былай деді: Фучиданың ұлының айтуынша, оның әкесі АҚШ-та тұрақты тұруға рұқсат беретін жасыл картаға ие болған, бірақ ол ешқашан АҚШ азаматтығын алған жоқ. Бұл бірнеше авторлардың мәлімдемелеріне қайшы келеді. Фучида 1976 жылдың 30 мамырында Осака маңындағы Кашиварада қант диабетінің асқынуынан 73 жасында қайтыс болды.
According to Fuchida's son, his father had a green card allowing permanent residence in the U. S. but he never obtained U. S. citizenship. This is contrary to the assertions of several authors. Fuchida died of complications caused by diabetes in Kashiwara, near Osaka on 30 May 1976 at the age of 73.
Жарияланған еңбектер
Фухида үш кітаптың авторы болды: бірі Мидуэй шайқасы туралы, бірі естеліктер, ал екіншісі – христиан дініне өтуі туралы. «Midway: The Battle that Doomed Japan, the Japanese Navy's Story» (Naval Institute Press, 2000) кітабы Масатакэ Окумиямен бірлесіп жазылған. «Бес тағдырлы минут» атты бөлімде Фухида (аудармада) былай деп жазады: «Бес минут! Кім ойлаған еді, соғыс барысы осы қысқа уақыт ішінде өзгереді деп? Бізді ең осал жағдайда, ұшақтарымен қаруланған және отынмен толтырылған палубаларда таптық». Кейінгі зерттеулер (Parshall және т.б.) Фухиданың сипаттамасына қарсылық білдіреді. (Кларк Х. Каваками және Роджер Пино редакциялаған;) «Сол бір күн үшін: Перл-Харборға шабуылдың командирі Мицуо Фучиданың естеліктері» (eXperience, Incorporated, 2011) – оның естеліктері. Онда Фухида басқалар растамаған мәлімдеме жасайды: «Әскери-теңіз штабындағы қызметкер ретінде маған жапон жағының дайындықтарына көмектесу үшін түрлі тапсырмалар жүктелді. Мен ресми атташе болмағандықтан, USS Missouri экипажымен бірге жоғарғы палубадан қол қою рәсімін бақылап тұрдым». (Дуглас Т. Шинсато және Таданори Урабе аударған;) «Перл-Харбордан Голгофаға» (Pickle Partners Publishing, 28 наурыз 2016), алғашқыда «Перл-Харбордан Голгофаға дейін» деп жарияланған, Фухиданың христиан дініне айналу тарихын баяндайды.
For That One Day: The Memoirs of Mitsuo Fuchida, the Commander of the Attack on Pearl Harbor (eXperience, Incorporated, 2011) was his memoir. In it, Fuchida makes a claim that has not been corroborated by others: "In my role as Staff of General Navy Headquarters, I was assigned miscellaneous tasks to help the Japanese side's preparations. Since I was not an official attaché, I was watching the signing ceremony from the upper deck along with the crews of the USS Missouri." (Translated by Douglas T. Shinsato and Tadanori Urabe; )
From Pearl Harbor to Calvary (Pickle Partners Publishing, March 28, 2016, ), originally published as From Pearl Harbor to Golgotha, is the story of Fuchida's Christian conversion.
Тарихи дау
Фучида Тынық мұхиты соғысының алғашқы кезеңінде маңызды тұлға болды, оның ағылшын тіліне аударылып, АҚШ-та жарияланған жазбалары зор ықпалға ие болды. Алайда, Фучиданың бірнеше мәселедегі айтқандарының растығы кейіннен күмәндік тудырды. Бұл үдеріс 1971 жылы Жапонияда Мидуэй шайқасы туралы жапондық ресми соғыс тарихының жарық көргенімен басталды, ол Фучиданың оқиғаларға берген бағасына тікелей қайшы келді. 2001 жылы тарихшылар Х.П. Уиллмотт пен Харуо Тохматсу «Перл-Харбор» еңбегінде Фучиданың Перл-Харбордың жанармай резервуарларына қарсы үшінші толқын талабын «өткенде болмаған бір оқиғаға» қатысты «ашық және арсыз өзін-өзі жарнамалау» деп бағалады. Бұл сын-пікірлерді тарихшы Джонатан Паршалл мен Марк Стильдің «Тора! Тора! Тора! Перл-Харбор 1941» еңбегі қайталады. Алан Циммнің 2011 жылғы «Перл-Харборға шабуыл: стратегия, ұрыс, мифтер, алдаулар» еңбегі бұл бұрынғы сын-пікірлерді күшейтіп, кеңейтті және жаңа айыптауларды қосты, соның ішінде Фучиданың Император Хирохитоға ұсынған шайқастағы зиянды бағалауын жасады деген айыптауды келтірді. Цимм кейіннен Фучиданы шабуылға дейін, шабуыл жетекшісі ретінде қабылдаған маңызды шешімдер мен сигналдар туралы жалған мәлімдеме жасауда айыптап, өз қателіктері үшін басқаларды кінәлады. Мидуэй шайқасына қатысты Фучиданың американдық пикируші бомбалаушылардың шабуылы кезіндегі жапондық қарсы шабуыл ұшақтарының дайындығы туралы есебін тарихшылар Паршалл мен Энтони Таллидің 2005 жылғы «Shattered Sword» еңбегінде, сондай-ақ Даллас Исомның «Мидуэй тергеуі», Крейг Саймондстың «Мидуэй шайқасы» және Эван Моудсли даулады. Моудсли «Паршалл мен Талли Фучиданың сөздеріне нақты қайшы келеді» деп атап өтті. Паршалл сонымен қатар 1945 жылы Жапонияның капитуляциялау рәсімі кезінде «Миссури» шайқас кемесіне қатысқандығы туралы Фучиданың дәлелдемесіз мәлімдемесін жоққа шығарды, бұл сын-пікірлерді кейіннен Цимм күшейтті.
Портреттер
1970 жылғы "Тора! Тора! Тора!" фильмінде Фучида рөлін жапон актері Такахиро Тамура сомдады.
Аукцион
Фучиданың қолмен салған, Перл-Харборға шабуылдан кейінгі қирауды көрсететін картасы 2013 жылдың 6 желтоқсанында Нью-Йорк қаласында 425 000 долларға аукционда сатылды. Бұл карта бұрын Малкольм Форбске тиесілі болған. Картаны Джей И. Кислак қоры сатып алып, кейін Майами-Дейд кітапханасына сыйлады. Кітапхана оны 2018 жылы Конгресс кітапханасына сатты.