Кіріспе
Инверкип (,/ɪ//n//v//ər/'/k//ɪ//p/; Инбхир Чип) – Шотландияның батыс орталық төмендіктерінде орналасқан, Инверклид кеңесінің аймағындағы және Ренфрушир тарихи округіне жататын ауыл және приход. Бұл ауыл Гриннок қаласынан 5 миль (8 км) оңтүстік-батысқа және А78 тас жолымен Ларгс қаласынан 8.1 миль (13 км) солтүстікке қарай орналасқан. Ауыл Кип өзенінің атымен аталған және Инверкип теміржол станциясымен қамтамасыз етілген.
Шығу тегі
1170 жылы Ланарк шерифі Болдуин де Бигрес Пейсли аббаттығының монахтарына жер берді. Бұл жер "Кип және Дафф ағындары арасындағы пенниленд" деп сипатталған. Пенниленд – бұл ескі шотланд сөзі, оның түбірі норвеж тілінде, шағын жер учаскесін сипаттау үшін қолданылады, оның жылдық жалдау ақысы бір пенниге тең болатын. 1170 жылы монахтарға берілген аудан қазіргі ауылдың көп бөлігін құрайды, атап айтқанда, Инверкип қонақ үйінің жанындағы Басты көшедегі Дафф өзені үстіндегі көпірден бастап, Бридженд коттедждері маңындағы Кип өзені үстіндегі ескі көпірге дейін созылады. Бұл жер Кип Маринадағы ескі көпірге дейін жағалауға қарай, және шамамен теміржолға дейін жетеді. Инверкип 1707 жылғы Одақ актісіне дейін барондық қала статусын алды, оның құрамында Гоурок, Уэммисс шығанағы, Скельморли және Гриноктың бір бөлігі болды.
Инверкип шіркеуі
1188 жылға қарай монахтар қазіргі ескі зират орнында, қазіргі Лангхаус және Миллхаус жолдарының қиылысында шіркеу салды. Бұл кішкентай шіркеу (Auld Kirk деп аталады) Килмаколм мен Ларгс арасындағы барлық христиан халқына шамамен 400 жыл бойы қызмет етті. Шов Стюарттардың қазіргі (құлайтын) кесенесі бастапқы шіркеу орнында тұр және оның құрылысының бір бөлігін қамтиды. Гринок христиандары өздеріне арналған шіркеу құру үшін Тажға өтініш білдірді. Нәтижесінде 1859 жылы Гриноктағы Ескі Батыс шіркеуі ашылды, бұл Гриноктан Инверкипке жексенбі күндері ғибадат ету үшін жүретін адамдардың әр бағытта алты мильдік сапарларын тоқтатты. Бұл сапар сол кездегі жер бедері мен жақсы жолдардың болмауына байланысты өте қиын болған тиіс. Қазіргі шіркеу ғимараты Лангхаус жолында 1805 жылы салынды, әйгілі инженер Томас Телфордтың жобасы бойынша салынған деген қауесет бар, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ және Инверкип шіркеуінің дизайны сол кезеңде салынған белгілі «Телфорд шіркеулерінен» мүлдем өзгеше. Шіркеу ғимараты Historic Environment Scotland (Тарихи орта) ұйымы тарапынан «2 қабатты тип; жоғары терезелері дөңгелек тәрізді, қарапайым Ренессанс стилінде; алдыңғы жағында ашық қоңырау мұнарасы; (1804 5). Фронтонның үстінде сағат орнатылған, бірнеше терезелер жабылып қойылған, бірақ терезелердің орналасу схемасы қара және ақ түспен сақталған» деп сипатталған. Шіркеу залы мен пасторлық үй 1960 жылдары салынды және шіркеудің қарсы бетінде, Лангхаус жолының бойында орналасқан. Ескі пасторлық үй (қазір Kirkbrae үйі деп аталады) да Лангхаус жолында, бастапқы және қазіргі шіркеулердің арасында орналасқан. Ол 1730 жылы салынған және қазір жеке тұрғын үй болып табылады.
Ардгован
13 ғасырда қазіргі Ардгован үйі орнында қамал салынған. Бұл ертедегі қамал Тәуелсіздік соғысы кезінде шотландтар мен ағылшындар арасында бірнеше рет қолы ауысты. Роберт Брюс осы кезеңде екі тараптың да қатарында шайқасты. 1390 жылы Стюарттар бұл жерді иеленді және 15 ғасырда қазіргі қамал салынды. Ардгован үйінің бағында, көпшілік көзден жасырылған бұл қамал үш қабаттан тұратын, төртбұрышты мұнарадан және шатырдан құралған. Бас кіреберіс бірінші қабатта орналасқан, оған сыртқы баспалдақпен көтеріледі. Ардгован үйін Шау Стюарттар 1799–1801 жылдары салғанда, қамал тұрғын үй ретінде қолданыстан шығарылды. Ардгован үйі салынғаннан кейін, сэр Джон Шоу Стюарт Гринокке дейінгі тұңғыш толыққанды жолды салдырып, 1803 жылы пайдалануға берді. Ардгован үйі екі дүниежүзілік соғыс кезінде әскери госпиталь ретінде қызмет етті және неміс бомбаларынан зақымданған Шотландиядағы алғашқы әскери госпиталь атанды. Зақымдар жеңіл болғандықтан, жандар жоқ, бірақ үйдің көптеген терезелері қирады.
Шоус су жүйесі
Сэр Майкл Шоу Стюарт, 5-ші баронның тапсырысымен және Ротсейдегі өнеркәсіпші Роберт Том жобалаған, ауылдың артындағы төбелердегі бұл ауқымды сумен жабдықтау жүйесі 1827 жылы аяқталды. Ол Шоус Уотердің (Гриноктан таулардың сонау жағындағы кішкентай өзен) бөгетімен тосқауыл салынып, қазіргі Лох Том деп белгілі болған көлді құруды қажет етті. Гринвок кесігі де осы көлден суды төбелердің айналасымен Гринвок қаласына тұрмыстық және өнеркәсіптік қажеттер үшін жеткізу мақсатында салынды. Бұл жүйе 1971 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін Уинилл арқылы туннель қазылып, қолданыстан шығарылды.
Холераның таралуы
1849 жыл ауыл үшін апатты жыл болды; егін шаруашылығы күйреп қана қоймай, халықтың үштен бірі холера індетінен көз жұмды.
Энергиямен жабдықтау
1900 жылы ауылға Банкфуттан газ құбыры арқылы газ жеткізілді. Банкфут – Ардгован иелігінің үй шаруашылық фермасы еді және ол ауылдан шамамен бір шақырым қашықтықта, Гринокке қарайтын жолда орналасқан. 1913 жылғы 25 дюймдік картада фермада газ сақтағыш (газометр) көрсетілген. 1932 жылы ауылға электр қуаты жақын орналасқан Скельморлидегі су электр станциясынан (гидросхема) жеткізілді.
Electricity arrived in the village in 1932, supplied from the Hydro scheme in nearby Skelmorlie.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кип суының аузы 1940 жылы Армия Корольдік инженерлер бөлімі баржаларды сақтау үшін қазылып жасалды. Соғыстан кейін бұл қазылған аймақ жергілікті тұрғындар мен күндізгі саяхатшылар үшін танымал шомылу және қайықпен жүзу орнына айналды. Жақын маңдағы жағажайдағы екі үлкен бетон блоктар, әдетте, танк тұзақтары болып саналады, бұл дәуірдің қалдығы. Қазір Кип Маринасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қазба орнында орналасқан. Армия сол кезде Дафф даңғылында 28 үй салып, сол үйлерде тұрды. Бұл үйлер бүгінге дейін сақталған және Langhouse Road көшесіндегі Main Street көшесінен көруге болады.
Тұрғын үй
1951 жылдан 1957 жылға дейін Ренфрушир округі кеңесі Кроуфорд Лэйн және Глейб Роуд тұрғын үй кешенін салды. Бұл құрылыс қазіргі шіркеу ғимаратының артында, Лангхаус жолындағы жоғары орналасқан жерде жатыр. Бұл екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары жергілікті тұрғындарға аса қажетті, қолжетімді және жақсы сапалы тұрғын үйлермен қамтамасыз етті. 1980 жылдардан бері ауылда көптеген ірі жеке тұрғын үйлер салынды, оның ішінде Лангхаус жолынан, Сваллоу Брейден, Кип Маринадан және Финнокбог жолынан тыс орналасқан 'Хилл Ферм' учаскесіндегілер бар. Бұрынғы электр станциясы орнында да тұрғын үй салу жоспарлануда. Қазір ауыл негізінен Гринок және одан әрі ірі қалалар үшін жатақ ретінде қызмет етеді.
Жол көлігі
Ауыл А78 жағалау жолында орналасқан, ол Гриноктан Монктонға дейін, Прествик әуежайының жанынан өтеді. 1970-жылдардың басында айналма жол салынғанға дейін Main Street – А78 жолы болған. Бір бағытты қозғалысқа арналған айналма жол, қашықтыққа көрінуді жақсарту үшін және болашақта қозғалыс артып кетсе, екі бағытты қозғалысқа арналған жол салу мүмкіндігін ескере отырып, кең жол жиектерімен салынған. Мұның дәлелі электр стансасына баратын жолдағы эстакадада көрініп тұр – ол екі бағытты қозғалысқа арналған, бірақ қазіргі таңда тек бір бағыты ғана пайдаланылуда. Айналма жол болғанына қарамастан, Main Street көліктің көп болуына байланысты әлі де тығырылып тұрады.
Инверкип электр станциясы (жойылған)
Инверкип электр станциясы – 1970 жылдары салынған және 2010-2015 жылдар аралығында демонтаждалған мұнай отынымен жұмыс істейтін электр станциясы. 1973 жылғы мұнай дағдарысы нәтижесінде мұнай бағасының өсуіне байланысты станция толық қуатымен коммерциялық түрде пайдаланылмады (1984-85 жылдардағы Ұлыбритания кеншілер ереуілінен басқа). Электр энергиясын өндіру 1988 жылы тоқтатылды және станция 1990 жылдардың соңына дейін резервте сақталды, содан кейін консервацияланды. 2006 жылы станция тоқтатылды, одан кейін бір бөлігі жабдық сатылып, елдің басқа электр станцияларына ауыстырылды. 1976 жылы салынған 774 фут (236 м) биіктіктегі қызыл түсті мұржа Шотландиядағы ең биік және Ұлыбританиядағы үшінші биік тұрған құрылыс болды.
Халық саны
Ауылдың халқы бастапқыда шамамен 200 адамнан 3300-ге дейін өсті (2016 жылғы болжам). 1980-жылдардағы тұрғын үй құрылысының қарқынынан бері ауыл халқы екі есеге артты. Маргарет Флемингтің қаны төгілуі 1999-2000 жылдары Инверкипте болды.
Кип Марина
Бүгінде Инверкип Кип Маринасымен ең танымал, ол Шотландиядағы алғашқы марина және 1971 жылы ашылған кезде Ұлыбританиядағы үш маринаның бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде баржаларды сақтау үшін қазылған аймақта, Кип суының құйылысында орналасқан марина жылдар бойы дамып, қазір 600-дан астам кеме тоқтау орындарымен және шамшырақ, сату және жөндеу сияқты теңіз қызметтерін ұсынады. Маринадағы Chartroom бары мен мейрамханасы теңізшілерге ғана емес, сонымен қатар 2000 жылдары салынған Kip Marina Village тұрғын үй кешенін қоса, жергілікті тұрғындарға да қызмет көрсетеді. Жыл сайын қазан айында маринада Шотландияның қайық көрмесі өтеді.
Гринок Кэттің келушілер орталығы
Орталық (2011 жылға дейін Cornalees Bridge Саяхатшылар орталығы деп белгілі болған) Инверкиптен шығысқа қарай шамамен үш миль (5 км) қашықтықта, Данрод жолында, Корналес Көпірінде орналасқан. Ол Клайд Мюршиль аймақтық паркінің құрамында және Инверклид рейнджерлер қызметінің базасы болып табылады. Орталықта "The Cut" тарихын сипаттайтын шағын көрме бар. Орталықта дәретханалар мен үлкен, тегін тұрақ орны бар. Дәретханалар күн сайын ашық, ал орталық рейнджерлер жұмыс істегенде ғана, келушілер орталығында немесе оның жанында болғанда ашылады. Ішін көруге ниеттенсеңіз, алдын ала қоңырау шалу ұсынылады. Саяхатшылар орталығынан басталатын 7 мильдік (11,25 км) айналма жол Лох Том және оны қоршаған су қоймаларының, сондай-ақ Клайд фиорды мен Оңтүстік Таулы аймақтың көрінісін ұсынады. Бұл жол көліктің өтуіне дерлік мүмкіндік бермейді және тау велосипедтеріне қолайлы, бірақ Cut жолы тар болғандықтан, жаяу жүргіншілерге жол беруі керек.
Ландерстон шығанағы
Сондай-ақ аймақтық парктің бір бөлігі – Ландерстон шығанағы, Клайд фиордындағы танымал пикник орны. Мұнда рейнджерлік қызмет және дәретханалар бар. Шығанақты құс бақылаушылар, жаяу жүргіншілер, велосипедшілер және үй жануарларын серуендетушілер жиі келеді. Жаз айларында бұл жерде пикниктер ұйымдастырып, теңізде шомылуға болады. Жағалау жолы (Ұлттық велосипед желісінің 75-маршрутының бөлігі) Ардгован иелігі мен Кип Марина арқылы шығанақтан Инверкипке қарай оңтүстікке созылады. Жол бойында жыл бойы естіктер мен әртүрлі құстарды көруге болады. 2018 жылдың басында мұнда касаткалар (Orcas) тобы байқалған. Шығанақтағы Кардуэлл бақша орталығында кең ассортименттегі өсімдіктер, үй және баққа қатысты жабдықтар мен құралдар сатылады. Онда үлкен мейрамхана да бар.
Ауыспалы АОЖ
Лангхаус жолының жоғарғы тұсында Сквер Вуд орман-тоғайда "Қырық суық соғысты" еске түсіретін ғимаратты кездестіруге болады. Жергілікті тұрғындар "радар станциясы" деп білетін, ал ресми түрде Inverkip Anti Aircraft Operations Room (AAOR) деп аталатын бұл ғимараттың көп бөлігі жер астында орналасқан. Ол "3-топ, 77-бригада, Клайд Анкоридж қарумен қорғалған аймақ (GDA)" қызметіне бағынған. Бұл орын 1965 жылдан 1982 жылға дейін қызмет еткен әскери-техникалық базаның бастапқы орны болды. 2011 жылдың басында ғимаратты тұрғын үйге айналдыру жұмыстары басталды, бірақ 2017 жылдың тамызына қарай сырттан айқын прогресс байқалмады, ал ішкі жағы бірнеше метр сумен толып жатты.
Инверкип бастауыш мектебі
Ауылдың бастауыш мектебі ескі ауылдың ортасында, Стейшн-роуд көшесінде орналасқан. Мектепте шамамен 290 оқушы бар (5 жасқа дейінгі балаларға арналған топты қоса алғанда), ал сыйымдылығы 320 орынға дейін. 1836 жылы салынған екі бөлмелі бастапқы ғимарат әлі күнге дейін қолданыста. ХХ ғасырдың ортасынан бері үш қосымша ғимарат салынды.
Инверкип қауымдастық хабы
2017 жылдың басында ауылда "Инверкип қоғамдық орталығы" ашылды. Ол Кип паркінде, А78 басты жолының бойында, ауылдың солтүстік жағында, Бридженд пен ауылдың ортасы арасында орналасқан. Ол бұрынғы шөптегі футбол алаңының орнында салынды. Орталықта қоғамдық кітапхана, жиналыс бөлмелері, театр ретінде де пайдаланылатын үлкен зал, сондай-ақ 100 адамға дейін қызмет көрсете алатын асхана және тамақ дайындау жабдықтары бар. Орталықта жарықтандырылатын, кез келген ауа райында қолданылатын спорт алаңы да бар. Бұл ауылдағы алғашқы мемлекеттік қоғамдық орталық. Алдыңғы жекеменшік қоғамдық орталық Кип Парк сауда орталығының құрылысы үшін бұзылды.
Ескі шіркеу зираты
Лангхаус жолындағы Миллхаус жолындағы зираттың ескі бөлігінде химияшы доктор Джеймс "Парафин" Янгтың қабірі орналасқан. Ол мұнай технологиясындағы жаңалықтарды енгізгендігі үшін "Парафин" деп аталды. Ол жақын орналасқан Келли есіміндегі мүлікте (Вемисс шығанағынан жоғары) тұрды. Зиратта Ардгованның Шоу Стюарт барондық әулетінің қираған кесенесі де бар. Ол 1970 жылдары соңғы рет қолданылған және нашар күйде. Кесененің орны – 1188 жылы салынған алғашқы шіркеудің (Auld Kirk деп белгілі) жері, және ол алғашқы шіркеудің бір бөлігін қамтиды.
Инверкип соғыс ескерткіші
Ақ граниттен жасалған қарапайым обелиск ескерткіші 1920 жылы ауыл тұрғындары Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жас жергілікті жігіттерді еске алу үшін орнатылды. Естелік Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жергілікті ер адамдардың есімдерін қосу үшін жаңартылды. Ол ауылдың батыс шетінде, A78 Гринок-Ларгс тас жолының жанында, қазіргі кезде шағын саябақтық аймақта және 1970 жылдардың басында жолдың жаңа бағытталуы кезінде құрылған тоқтау алаңында орналасқан. 2015 жыл шамасында жақын жерге Бірінші дүниежүзілік соғыстың 100 жылдығына арналған мемориалдық орындық қосылды.
Инверкип жағажай клубы
Клуб 1880 жылы құрылған және Шотландиядағы ең көне клубтардың бірі. Қазіргі қайық үйі соғыс ескерткішіне жақын, биік жерде орналасқан, бұл жер Ардгован бароны сэр Майкл Роберт Шоу Стюарттың клубқа осы мақсатта берген жері.
Жергілікті бизнес
Инверкип негізінен тұрғын үй ауылы болып табылады және онда көптеген кәсіпорындар жоқ. Бұрынғы дәріхананың ішінде, (2010 жылға дейін) Бас көшедегі жалпы дүкенде қосалқы пошта бөлімшесі орналасқан. Дәріхана Бас көше бойымен Кип паркіне көшкеннен кейін бұл ғимарат босатылды, содан бері (2020 жылдың басында) ауылда пошта бөлімшесі жоқ. Кип паркі – Бас көшенің солтүстік жағында орналасқан сауда және бизнес орталығы. Онда балық және картоп фри дүкені, супермаркет, шаштараз, балабақша және кофеханасы бар дәріхана сияқты кәсіпорындар жұмыс істейді. Стоматолог кабинеті Бас көше мен Станция жолының қиылысында орналасқан. A78 тас жолының ар жағында, Кип маринасында маринаның өзінен басқа, қайық спортына қатысты бірнеше кәсіпорынды табуға болады. Сондай-ақ, онда бар/ресторан, кафе және галерея да орналасқан.
Тұрғын үй
Инверкип қонақ үйі – дәстүрлі шотланд ауылдық қонақ үйі, бар және мейрамханасы бар. 300 жылдан астам тарихы бар бұрынғы пошта станциясы, ескі ауылдың ортасындағы Басты көшеде орналасқан. Ауылда кем дегенде екі жатақхана да бар.
Жақын маңдағы қызықты жерлер
Инверкип басқа да көрікті орындарға қатысты қолайлы орталықта орналасқан, оның ішінде Гринвок қаласының орталығы және Клайд жағалауында 9 миль қашықтықта жатқан Ларгс демалыс қаласы. Ларгс, Вемисс шығанағы және Гороктан Къмбре аралына, Бьют аралына және Ковал түбегіне үнемі автомобиль мен жолаушылар паромдары қатынайды.