Кіріспе

1990 – BBC өндірген және 1977 және 1978 жылдары көрсетілген британдық болашаққа қадамын басатын саяси драмалық телесериал.

Өмірбаян

Сериал дистопиялық болашақта өтеді, онда Ұлыбритания Ішкі істер министрлігінің Қоғамдық бақылау департаментінің (PCD) билігінде, халықтың азаматтық бостандықтарын қатыгездікпен басып тастайтын тирандық бюрократияның ықпалында болады. Сериалдың авторы Уилфред Грейторекс оны "Тоқсан тоғыз сексен төрт плюс алты" деп атады. 1990 жылы Эдвард Вудворд журналист Джим Кайл рөлінде, Роберт Ланг – қуатты PCD бақылаушысы Герберт Скардон рөлінде, Барбара Келлерман – PCD бақылаушысының орынбасары Дели Ломас рөлінде, сондай-ақ Джон Савидент, Ивонн Митчелл (оның соңғы рөлі), Лиза Харроу, Тони Дойл, Майкл Нейпер Браун және Клайв Свифт түскен. 1977 және 1978 жылдары BBC Two телеарнасында сегіз эпизодтан тұратын екі маусым көрсетілді. Сериал қайта көрсетілген жоқ, бірақ 2017 жылы DVD форматында жарық көрді. Сценарий негізінде жазылған екі романдық нұсқасы Sphere баспасынан шықты: Уилфред Грейторекс – 1990 және Уилфред Грейторекс – 1990. Екінші кітап.

Сюжет

Джим Кайл (Эдвард Вудвард) – "Жұлдыз" деп аталатын соңғы тәуелсіз газеттің журналисі, ол жасырын түрде PCD-мен күресіп, оларға қарсы шығады. Бақылаушы Герберт Скардон (Роберт Ланг) бастаған PCD қызметкерлері Кайлдың қиындық тудыратын әрекеттерінің дәлелін табуға тырысады. Скардонның екі бақылаушы орынбасары – Делли Ломас (Барбара Келлерман), ол Кайлмен күмәнді қарым-қатынаста, және Генри Таскер (Клифтон Джонс). Екінші маусымда екі орынбасардың орнына Кайлдың бұрынғы сүйіктісі Линн Блейк (Лиза Харроу) келді. (Екінші маусымның эпизодтарын романда жазуда, Делли Ломастың орнын ауыстыру себебі ол "PCD-нің Данди бөлімінде көзге түспейтін қызметке" жіберілгендігі айтылды; Генри Таскердің кетуіне ешқандай түсіндірме берілмеген.) Кайлға импорт/экспорт агенті Дейв Бретт (Тони Дойл) көмектесті, ал құпия "Бетсіз" (Пол Хардвик) PCD-ге кірісі бар жоғары лауазымды үкіметтік қызметкер арқылы кейде құпия үкіметтік ақпаратпен қамтамасыз етті. Үкіметтік жүйенің басында Ішкі істер министрі Дэн Меллор (Джон Савидент) тұрды, ол екінші маусымда (Кайлдың күш-жігерінің нәтижесінде) Кейт Смит (Ивонн Митчелл)пен ауыстырылды.

Өмірбаян

Бұл сериядағы экспозиция негізінен кейде диалогқа сіңірілген фактілер арқылы жасалды, көрермен оларды біріктіріп түсінуі тиіс. 1981 жылы ел қайта құтуға келмейтін ұлттық банкротқа ұшырады, одан кейін тұрақты әскери жағдай енгізілді, сосын жалпы сайлау өтті, онда сайлаушылардың бар болғаны 20 пайызы дауыс берді. Экономика (және импорт) күрт құлдырады, бұл тұрғын үй, тауарлар мен қызметтерді қатаң түрде рациондауға әкеп соқты. Бұл ресурстар адамның Өмірлік Есебіне сәйкес таратылады, оны кәсіподақтардың басымдығы бар социалистік үкімет атынан ПХД анықтайды (және үнемі қайта қарап отырады). Жоғары мәртебелі адамдар мемлекеттік қызметкерлер мен кәсіподақ жетекшілері болып көрінеді. Бірақ импорт-экспорт агенттері ерекше жағдайға ие, олар экономиканың қалдықтары үшін маңызды болғандықтан мемлекеттік бақылаудан тыс сияқты. Лордтар палатасы таратылып, эксклюзивті тамақтану клубына айналдырылды. Кәсіпорындардың шамамен 100 пайызы мемлекеттік меншікте, ал байлық пен табысқа тыйым салу өте қатаң. Елизавета II-нің қайтысынан кейін монарх еркек адам, бірақ оның кім екені нақты айтылмайды. Айналымдағы валюта – Англодоллар (1982 жылы гиперинфляция салдарынан фунт стерлингтің орнына енгізілді), ол британдық экспортқа халықаралық бойкот салдарынан шетелде құны төмен. Қарулы күштер оқшауланып, ішкі қауіпсіздік күшіне айналды. Бұл бір эпизодта көрсетілген, онда Корольдік әуе күштерінің (RAF) бірнеше Harrier ұшағы мен бірнеше ондаған тікұшақтан ғана тұратыны бейнеленген. Осыған қарамастан, міндетті әскери қызмет қайта енгізілді (1984 жылғы «Жастар мінез-құлқы туралы» заң арқылы, ол әскери шақыруды жүзеге асырады). 1985 жылғы «Генетикалық қылмыстар туралы» заң бойынша жыныстық қылмыстар өлім жазасымен жазаланады. 1986 жылы екі армия генералы мен зейнеткер әуе маршалы үкіметке қарсы төңкеріс жасауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды және төңкерісшілер атылды. Бюрократиялық диктатураны басқаруға қарамастан, мемлекет ашық саяси зорлық-зомбылықтан қашып, «Ересектерді оңалту орталықтары» деп аталатын психиатриялық псевдо-ауруханалар құруды жөн көреді. Олар электрошокты терапияны қолданып, диссиденттердің жадын «тазалап», жаңа естеліктерді енгізеді. Қадімігі және жаңа экономикалық және әлеуметтік қылмыстарға кінәлі деп табылған қарапайым қылмыскерлер, түрме жүйесінің құлдырауына жол бермес үшін, қысқа мерзімге сотталып, түрмеде «қасірет таблеткаларын» (газ маскасы сияқты ауызды ашық ұстайтын аппарат арқылы) мәжбүрлеп тамақтандырылады, бұл оларды ауыр және тұрақты депрессия мен азапқа ұшыратады. Осыған қарамастан, ПХД-ның құзырсыздығы мен демократиялық жауапкершілігінің жоқтығынан түрмелерде өлім мен жарақат жағдайлары орын алады. Бұл қылмыстар туралы мемлекеттік БАҚ қате ақпарат береді немесе елемеді, ал Ұлыбританиядағы соңғы тәуелсіз газетте баспа одағы оларды жасырып отырады. Мемлекет адамды «азамат емес» деп жариялай алады, бұл оларға тұтыну тауарларына, баспанаға немесе тамаққа құқық бермейді. (Бұл көбінесе жыныстық қылмыскерлерге және діни немесе оңшыл әрекеттерге қатысы барларға қатысты болады.) Еңбек әрбір жұмыс орнында міндетті жабық цех жүйесімен бақыланады. Бұл серияның кем дегенде бір бөлігінде елде аптасына үш күн жұмыс істеледі, бұл энергияны үнемдеу немесе жұмыс орындарын бөлісу арқылы толық жұмыспен қамтуға ықпал ету үшін жасалған. Екінші жұмыс табу («айғақ жұмыс») заңсыз, сондай-ақ «паразиттік» болу да заңсыз, яғни жұмыс істеуге қабілетті кезінде мемлекеттік жәрдемақы алу. Мемлекеттік мүдделерді қорғайтын Омбудсмен соттары – құқықтық жүйенің маңызды бөлігі. Эмиграция – бұл «мидың ағылуы» мәселесі, оған ПХД эмиграция қызметкерлері қарсы тұрады, олар барлық порттар мен әуежайларды бақылауға тырысады. Кәсіби және білікті жұмыс күші елден 1949-1961 жылдардағы Шығыс Германиядағыдай, Берлин қабырғасы орнатылғанға дейін тез жоғалып барады.

DVD-нің шығарылуы

Simply Media 1990 жылын 2017 жылы Ұлыбританияда DVD форматында шығарды. Серия нөмірі. Шығарылу күні: 1-серия – 2017 жылғы 20 наурыз, 2-серия – 2017 жылғы 1 мамыр.