Кіріспе

1990 жылғы британдық телесериал, 2013 жылғы американдық бейімделу сериалы. «Карточкалар үйі» – Маргарет Тэтчердің Ұлыбритания премьер-министрі лауазымынан кеткеннен кейін оқиғасы өрбитін, төрт эпизодтан тұратын 1990 жылғы британдық саяси триллер телесериалы. Ол 1990 жылдың 18 қарашасынан 9 желтоқсанына дейін BBC арнасында көрсетілді. Жазуы, режиссурасы және актерлік шеберлігі үшін сыншылардың және көрермендердің жоғары бағасын алған бұл сериал Ұлыбританияның жасалған ең ұлы телешоуларының бірі саналады. Оқиға Консервативтік партияның макиавеллизмге бой алған бас шабасы Фрэнсис Уркхарттың күтпеген және манипулятивтік билікке өрлеуіне ортақтас. Партияның оң қанатындағы Уркхарт Маргарет Тэтчердің отставкасынан кейін және оны ұстанған орташа үкіметтен кейін өрлеуіне мүмкіндік бермегеніне наразы. Ол жаңа премьер-министрді құлату және оны ауыстыру үшін мұқият жоспар жасайды, бұл Шекспирдің «Ричард III» трагедиясын еске алады (ол оны жиі цитаталайды). Бұл созылған және қатал төңкеріс кезінде оның өмірі жас әйел журналист Мэтти Сторинмен қарым-қатынасымен күрделенеді, ол одан құпия ақпаратты тарату үшін пайдаланады. Сериалдың соңы трагедия ма (Мақбет сияқты пьесалар сияқты) деген сұрақ көрерменге қалдырылады. Эндрю Дэвис бұл оқиғаны Консервативтік партия штаб-пәтерінің бұрынғы басшысы Майкл Доббстың 1989 жылғы сол аттас романынан бейімдеген. Невилл Теллер 1996 жылы Доббстың романын BBC World Service үшін драмалық шығармаға айналдырды, сондай-ақ сериалдың екі жалғасы («Патша ойнау» және «Соңғы тілім») жарық көрді. Бұл телесериалдың ашылу және жабылу музыкасы Джим Паркердің «Фрэнсис Уркхарттың маршы» деп аталады. «Карточкалар үйі» 2000 жылы Британдық кино институтының «100 ең ұлы британдық телебағдарламасы» тізімінде 84-орынды иеленді. 2013 жылы сериал және Доббстың романы Вашингтон қаласында өткен американдық бейімделудің негізі болды, оны Netflix тапсырыс беріп, тұңғыш рет ірі стримингтік қызмет телешоуы ретінде шығарды. Бұл нұсқа да «Карточкалар үйі» деп аталды, және Кевин Спейси мен Робин Райт бас рөлдерде ойнады.

Шолу

Карталар үйінің антигеройы – Фрэнсис Уркхарт, консервативтік партияның ойдан шығарылған бас қамшысы, оны Иан Ричардсон сомдады. Сюжет оның билік басындағы партияның жетекшісі болуға, соның арқасында Ұлыбританияның премьер-министрі болуға бағытталған аморальды және манипулятивтік жоспарын көрсетеді. Майкл Доббс екінші және үшінші кітаптарды жазуды жоспарламаған, себебі Уркхарт бірінші романның соңында қаза табады. Бірақ, BBC-нің «Карталар үйі» теледрамасының сценарийі кітаптан өзгеше болғандықтан, жаңа серияларға мүмкіндік туды. Доббс одан кейін «Патшаны ойнау» және «Соңғы тілім» атты екі кітап жазды, олар 1993 және 1995 жылдары телеарналарда көрсетілді. «Карталар үйі» Шекспирдің «Макбет» және «Ричард III» пьесаларынан шабыттанған, екеуінде де билік пен амбицияға құмарлық салдарынан бұзылған басты кейіпкерлер бейнеленген. Ричардсонның Шекспирдің туындыларымен таныстығы бар және ол Уркхарт кейіпкерін жасау кезінде Шекспирдің «Ричард III» пьесасындағы оның бейнесіне сүйенгенін айтты.

Сюжет

Биліктегі Консервативтік партия жаңа басшыны сайлауға дайын. Үкіметтің Бас Уипі Фрэнсис Уркхарт, Палаталар үйіндегі көрермендерді үміткерлермен таныстырады, содан кейін Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі мемлекеттік хатшы Генри Коллингридж жеңіске жетеді. Уркхарт Коллингриджді жек көреді, ол Тэтчер дәуіріндегі төменгі орта таптың өрлеуін бейнелейді. Уркхарт сыпайылық танытып, Кабинетте жоғары лауазымға тағайындалуын күтеді. Жалпы сайлаудан кейін партия билікті сақтап қалады. Уркхарт оңшылдардың қатаң қайта құруларын ұсынады, соның ішінде өзінің Ішкі істер министрі лауазымына көтерілуін де. Бірақ Коллингридж ешқандай өзгеріс жасамайды, партия төрағасы лорд "Тедди" Биллсбороның кеңесіне толық сенім артқан күйде қалады. Уркхарт Коллингриджді құлатуға шешім қабылдайды. Уркхарт консервативтік бағытталған "Хроника" таблоидінің жас саяси тілшісі Мэтти Сторинмен жақын қарым-қатынасқа түседі. Бұл Уркхартқа Мэттиді манипуляциялауға және оқиғаларды өз пайдасына бұрмалауға мүмкіндік береді. Тағы бір қуыршақ – партияның кокаинге тәуелді PR кеңесшісі Роджер О'Нилл, оны Уркхарт жоспарланған бюджетті қысқарту туралы ақпаратты жариялауға шантаж жасайды, осылайша премьер-министр сағатында Коллингриджді ұятқа қалдырады. Кейін Уркхарт Биллсбороны консерваторлардың сайлауға қатысу ниетінің төмендеуін көрсеткен сауалнаманы жариялағаны үшін айыптайды, бұл Коллингриджді Биллсбороны жұмыстан босатуға итермелейді. Коллингридждің беделі төмендеген кезде Уркхарт Патрик Вултонды, әдепсіз және жаман сыртқы істер министрін, сондай-ақ "Хрониканың" жағымсыз иесі Бенджамин Лэндлесті оны қызметтен шеттетуге шақырады. Ол сондай-ақ Коллингридждің алкогольге тәуелді бауырының кейпіне еніп, акцияларды саудалап, үкіметке құпия алдын ала ақпараттан пайда көреді. Коллингридж ішкі сауда жасады деген жалған айыптауға ұшырайды және беделін сақтап қалу үшін, сондай-ақ денсаулығы нашарлаған бауырына күтім жасау үшін қызметтен кетеді. Басшылыққа үміткерлер арасында Уркхарт өзінің кандидатурасын жарияламас бұрын, қатысуға дайын еместігін көрсетеді. Уркхарт өзінің бәсекелестерінің жарыстан шығуына көз жеткізеді: Денсаулық сақтау министрі Питер Маккензи Уркхарт ұйымдастырған наразылықта көлігімен наразылыққа қатысушыны қағып алады және жарыстан шығады, ал Білім министрі Харольд Эрлді Уркхарт анонимді түрде оның жыныстық қызметтер үшін ақша төлеген ер адаммен суретін жіберген кезде, оны жарыстан шығуға шантаж жасайды. Бірінші дауыс беруде Уркхарт Вултонмен және орталық көзқарасты қорғау министрі Майкл Сэмюэлспен бетпе-бет келеді. Уркхарт Вултонды ұзақ схема арқылы жояды: партия конференциясында ол О'Ниллді өзінің сүйіктісі Пенни Гайды Вултонмен оның люксінде ұйықтауға көндіруге қысым жасайды, бұл оқиғаны тыңдағыш қойылған министрлік қызыл жәшік арқылы жазады. Жазбада Вултон Гайдың тоқтату туралы өтінішіне мән бермейтіні, Вултон оны зорлағаны көрінеді. Таспа Вултонға жіберілгенде, ол Сэмюэлстің схеманың артында тұрғанын және Уркхартты жарыста қолдайтынын болжайды. Уркхарт Коллингриджден де қолдау алады, ол өзінің құлдырауында Уркхарттың рөлін білмейді. Сэмюэлс студент кезінде солшыл идеяларды қолдағанын жариялағаннан кейін жарыстан шығарылады. Коллингридж және оның бауырына қатысты айыптаулардағы қайшылықтарды көріп, Мэтти тереңірек зерттеуді бастайды, сонымен бірге Уркхартқа ғашық болады және оның рөлін көре алмайды. Уркхарттың бұйрығымен О'Нилл оның көлігін бүлдіріп, терезеге қорқынышпен жазылған хат қосылған кірпіш лақтырады. О'Нилл одан сұралған нәрсеге қатты алаңдай бастайды, ал оның тәуелділігі оның тұрақсыздығын арттырады. Ол полицияға барумен қауіптенгенде, Уркхарт оны Гэмпширдегі үйіне шақырып, О'Ниллге рыцарлық атақ беруге уәде береді. Ол жерде О'Нилл есінен танымас бұрын толығымен мас болады. Уркхарт О'Ниллдің кокаинін тышқан уысымен араластырады, ол кокаинді жақын маңдағы автокөлік қызмет көрсету станциясындағы дәретханада ішкеннен кейін қайтыс болады. Мэттидің әріптесі Джон Краевски, Уркхарттың құралдары, ниеттері және мүмкіндіктері болған жалғыз адам екенін мәлімдейді. Бас Уипі ретінде Уркхарттың кез-келген адамды шантаждауға жеткілікті құпия ақпаратты алуда шебер екенін білген Мэтти, О'Ниллдің өліміне және оның қарсыластарының құлдырауына оның жауапты екенін түсінеді. Ол Парламент үйінің төбесіндегі бақшада Уркхартпен кездесіп, Роджер О'Ниллді өлтіргенін білуді талап етеді. Ол бәрін мойындайды, содан кейін оны төбеден құлатып, өліміне себеп болады. Ол төменде тұрған фургонның шатырына құлайды. Көрінбейтін адам Мэттидің кассета магнитофонын жинап алады, ол Уркхартпен болған әңгімелерін жазу үшін қолданған. Серия Уркхарттың екінші басшылық дауыс беруде Сэмюэлсті жеңіп, үкімет құруға шақырылу үшін Бакенгем сарайына көлікпен келе жатқанда аяқталады.

Қабылдау

Телесериалдың бірінші бөлімі, сәйкес келіп, консервативтік партияның жетекшісі сайлауынан екі күн бұрын эфирге шықты. Иан Ричардсон 1991 жылы Уркхарт рөлі үшін «Үздік актер» номинациясында Британ академиясының телеарналық сыйлығын жеңіп алды, ал Эндрю Дэвис мини-сериалдағы көркем жазу үшін «Эмми» сыйлығын жеңіп алды. Сериал Британдық кино институтының «100 ең ұлы британдық телебағдарламасы» тізімінде 84-орынды иеленді. Сериал Мэриленд штатының Балтимор қаласында түсірілді. Бірінші сезон сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және төрт «Алтын глобус» номинациясына ие болды, оның ішінде «Үздік драма», «Актер», «Актриса» және «Қосалқы актер» номинацияларында, Робин Райт «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, ол тоғыз «Primetime Emmy» сыйлығына ұсынылып, үш сыйлықты жеңіп алды және тек интернет арқылы таратылған тұңғыш бағдарлама болып, номинация алды.

Танымал мәдениетте

Драма принц Чарльзді таныстырып, оны танымал етті (сол кезде осылай белгілі болған) және 2014 жылы журналистің қаушатыр сұрағына жауап ретінде осы сөз тіркесін өзі айтты. Сөз тіркесінің бір түрі Терри Пратчеттің "Хогфедр" телеспектакліндегі Өлім кейіпкеріне жазылды, бұл Ричардсон оны дауыстағандығына байланысты ішкі әзіл болды. Бірінші Gulf соғысы кезінде Бағдадтан тікелей эфирде сөйлеген британдық тілші цензураға ұшырауы мүмкін екенін сезіне отырып, BBC жүргізушісінің сұрағына жауап беру үшін "Сіз олай ойласаңыз да болады, бірақ мен пікір білдіре алмаймын" деген кодты сөз тіркесін пайдаланды. Одан әрі Никола Мюррей, ойдан шығарылған үкімет министрі, "The Thick of It" сериалының үшінші эпизодының финалында осы сөз тіркесін қолданды. АҚШ-тағы бейімделуінде Фрэнк Андервуд осы сөз тіркесін алғашқы эпизодта Мэтти Сториннің АҚШ-тағы аналогы Зои Барнспен алғашқы кездесуі кезінде қолданды.