Кіріспе

Hell's Angel – бұл Ана Терезаны сынға алған теледидарлық деректік бағдарлама, ол Ұлыбританияда Channel 4 арнасының Without Walls өнерлік бағытында 1994 жылғы 8 қарашада тұңғыш рет көрсетілді. Бағдарламаны Кристофер Хитченс жүргізді, режиссері – Дженни Морган, продюсері – журналист Тарик Али. Хитченс пен Али бағдарламаның сценарийін бірлесіп жазды. Хитченс бастапқыда деректі фильмді «Сакрлы сиыр» деп атаған, бірақ фильмді қаржылаған тараптар оның орнына «Hell's Angel» атауын таңдады. Аруп Чаттерджидің Ана Терезаға қатысты сындық пікірлері фильмнің жасалуына түрткіс болды.

Қысқаша мазмұны

Кристофер Хитченс деректі фильмді камера алдында баяндайды, Тереза Ана мен оның ісіне қарсы дәлелдер келтіру үшін бірнеше бейнежазбаларды таныстырып, түсіндіреді. Деректі фильмнің негізгі талаптары мен мәселелері: БАҚ-тың Тереза Ана туралы сенімді хабарлауы 1969 жылы BBC-де Малкольм Маггеридж түсірген «Құдай үшін бір сұлулық» атты деректі фильмнен басталады. Онда Үндістанның Калькутта қаласындағы Тереза Ананың өлдіреушілер үйі туралы айтылады. Деректі фильмнің бір бөлігі қараңғы ішкі кеңістікте сәтті түсірілді, ал Маггеридж фильмдегі егжей-тегжейлі көрінуге Тереза Ананың «құдайлық нұры» себеп болғанын мәлімдеді. Алайда, сол кездегі оператор Кен Макмиллан берген сұхбатында, шын мәнінде Кодак компаниясының жаңа, жоғары сезімталдықтағы пленкасы қолданылғанын айтады. Жазушы және өлдіреушілер үйінде бұрынғы ерікті болған Мэри Лаудон сұхбатында, бұл үйдің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы нысандардың суреттерін еске түсіргенін айтады. Ол жерде қарапайым төсектер ғана болды, бірақ орындықтар, бақ, аула жоқ еді. Өлім аузында жатқан науқастарға аспирин сияқты қарапайым дәрілер берілмейді. Ол сондай-ақ, инелерді пайдалану арасында стерильдемегендігі туралы әңгіме айтады, себебі монахтар мұнда ешқандай пайда көре алмады, сондай-ақ, 15 жастағы ауру, бірақ емделе алатын баланы жергілікті ауруханаға көмекке жіберу керек болған, бірақ монахтар бас тартты. Хитченс 1980 жылы Тереза Ананың «Өлдіреушілер үйі» – «Калькуттадағы аборт пен ұрпақ көбейтуге қарсы күресудің жолы» дегенін айтқанын хабарлайды. 1979 жылы Нобель сыйлығын қабылдаған сөзінде Тереза Ана абортты кісі өлтіру және «бейбітшіліктің ең үлкен жойқышы» деп атады. Ол сондай-ақ, Ирландияда аборт пен ұрпақ көбейту заңсыз болуы керек деді. Хитченс «отбасылық жоспарлауға қарсы науқан Калькуттаның көптеген маңызды қажеттіліктерінің арасында төменгі орында тұр» және Тереза Ананың тумаған балаларға деген «қамқорлығы» оның ұрпақ көбейтуге қарсы науқанымен байланысты болғандықтан, бұл ашық саяси ұстаным ретінде қаралуы керек деп айыптайды. Жазушы және журналист Михир Бос сұхбатында, Батыс елдері Тереза Ананы өздерінің бірі ретінде көреді, үшінші әлемдегі кедейлер үшін құрбандыққа барып, оларды құтқаруға тырысады дейді. Тереза Ананың Жан-Клод «Бейби Док» Дювалье (Гаити), Энвер Ходжа (Албания), Чарльз Китинг (АҚШ) және Рональд Рейган (АҚШ) тарапынан қолдау көрсетіп, марапатталғаны туралы мәліметтер бар; олардың барлығы өздерінің кемшіліктерін жасыру қажеттілігіне тап болды. Үндістанның Бхопал қаласындағы Юнион Карбайд апасынан кейін Тереза Ана құрбандарға тек «кешірім сұрауды» кеңес берді. Михир Бос бұл Тереза Ананың әлемдегі кедейлердің өмірін жақсартуға және кедейлік проблемаларын шешуге мүлдем қызығушылық танытпағанын көрсетеді дейді.

Қабылдау

Бұл деректі фильмді 1,6 миллион көрермен тамашалады. Ондағы хабарламалар Мама Тереса туралы БАҚ таратып жүрген жағымды бейнеге қарсы келді. Тәуелсіз теледидар комиссиясына 130 шағым түсті, бірақ комиссия ешқандай шара қолданбады.

Қадағалау

Кристофер Хитченстің 1995 жылғы "Миссионерлік позиция: Теория мен тәжірибеде Ана Тереза" кітабында Аруп Чаттерджи мен Кристофер Хитченс 2003 жылы Католик шіркеуінің Ана Терезаны қасиеттілікке жатқызу рәсімдерінде "шайтанның адвокаттары" немесе әділдікті насихаттаушылар (promotor iustitiae) рөлін атқарды. 2016 жылы ол Рим-католик шіркеуінің әулиесі болып жарияланды. Гезим Альпион "Ана Тереза: қасиетті ме, әлде танымал тұлға ма?" (2007) атты сын кітабын жазды, ал Аруп Чаттерджи "Ана Тереза: соңғы үкім" (2003) кітабын жазды, ол 2016 жылы "Ана Тереза: айтылмаған тарих" деген атпен қайта басылды.