Кіріспе

Перулік әскери генерал Франсиско Болоньес Сервантес (4 қараша 1816 – 7 маусым 1880) – Перудің әскери полковнигі. Ол Перуда ұлттық қаһарман саналады және Перу үкіметі 1951 жылдың 2 қаңтарында оны Перу армиясының меценаты деп жариялады.

Ерте өмір және білім

Франсиско Болоньеси 1816 жылдың 4 қарашасында Лима қаласында дүниеге келген. Ол 16 жасқа дейін Арекипа семинариясында оқыды, содан кейін саудамен айналысып, мансапқа қадам басты. Оның туған үйі, Каса де Болоньеси деп белгілі, кейіннен мұражайға айналды. Оның әкесі Андрес Болоньеси итальяндық-перулік тегінен шыққан және вице-король сарайында скрипкашы болған. Франсиско Болоньесидің Федерико Пабло есімді ұлы болды, ал оның ұлы Федерико Болоньеси Болоньеси (Перудің 2-ші вице-президенті) аталды. Федерико Болоньесидің Ана Мария Болоньес есімді қызы болды, ол өз кезегінде Ана Мами және Селина Рагуз Болоньеси есімді екі қызының анасы болды.

Әскери мансап

Ол 1844 жылдың шілдесінде Перудің оңтүстік аймағындағы Арекипаның жергілікті ауданы Кармен-Альтодағы әрекетке қатысты. Оған әскери қызмет ұсынылғанымен, ол бейбіт өмірді таңдады. Бірақ 1853 жылы Перу мен Боливия арасындағы жағдайдың шиеленісуі кезінде ол әскерге қабылданып, атқыштар полкінің орынбасары болып тағайындалды. Боливиямен қарулы қақтығыс болмаса да, Болоньеси әскери қызметте қалуды және сол кездегі президент Эченикке қарсы төңкеріске қатысуды жөн көрді. Сәтті төңкерістен кейін Болоньеси Бас штабтың подполковнигі болды. 1856 жылы Болоньеси Арекипа қаласында генерал Мануэль Игнасио де Виванконың көтерілісін басуға қатысқан артиллерия бөліміне басшылық етті және полковник шеніне ие болды. Перу үшін қару-жарақ, әсіресе артиллерия алуға көмектесу үшін Еуропаға бірнеше рет сапардан кейін Болоньеси 1866 жылдың мамырында Перуға оралды. Ол президент Дон Мариано Игнасио Прадомен келіспей, 1867 жылы қысқа мерзімге түрмеге қамалды. Прадоның құлауынан кейін Болоньеси қайтадан әскери қызметке оралып, перулік армияның түрлі артиллерия бөлімдеріне басшылық етті және 1871 жылы артиллерияның Бас қолбасшысы болып зейнетке шықты.

Тынық мұхит соғысы

1879 жылы Чили мен Перу және Боливия одағы арасында Тынық мұхиты соғысы басталғанда, 62 жастағы Болоньес Перу армиясына қайта қосылып, Чили күштеріне қарсы шайқастарда, соның ішінде 1879 жылғы қарашадағы Долорес және Тарапака шайқастарында белсенді қатысты. 1880 жылғы сәуірде ол Перудің Арика портына қолбасшылық етті. Такна шайқасында Чилинің жеңісінен кейін Ариканы Чили әскерлері қоршап алғанда, ол Перу күштеріне басшылық етті. Ол 1600 сарбаздан тұратын отрядты ұйымдастырып, порт қаласын қорғауға жетекшілік етті. Чилилік елшілер 3 есе көп сандағы артықшылықтарын негілеп Ариканың тапсырылуын талап еткенде, ол: «Менің қасиетті міндеттерім бар, және соңғы патрон атылғанға дейін оларды орындаймын» деді. «Hasta quemar el último cartucho» («Соңғы патрон атылғанға дейін») деген сөз испан тіліне еніп, бүгінде Перу армиясының ресми ұраны ретінде қолданылады. Осылайша Арика шайқасы басталды. Чилиліктер бірінші болып шабуыл жасап, Сиудедела бекінісіне шабуылдады, онда Грандадерос (Такна) және Артесанос (Арика) батальондары қаһармандықпен шайқасты. Ескі полковник Жюсто Ариас и Арагес шайқаста қаза тапты, ал капрал Альфредо Малдонадо Перу және Чилидің он сарбазы қаза тапқан оқ-дәрі қоймасының жарылысында көз жұмды. Чили әскері тұтқынға алуды тоқтатуға бұйрық берді. Болоньес, Мануэль Дж. Ла Торре, Альфонсо Угарте, Роке Саенс Пена және Хуан Гильермо Море 400 перуандық сарбазды жинап, Эль-Моро тауының басына шықты. Чилиліктер Серро Гордодан шабуылдап, Эль-Мороға ұмтылды. Эль-Моро тауының басындағы қаһармандық шайқастың ортасында полковник Болоньес оққа түсіп, жараланды. Ол револьверін мықтап ұстап, басына соққы тигенше күресін жалғастырды (кейбір деректерде өлімінің себебі оқ болғаны айтылады). Оның сарбаздары оның денесін қорғады, бірақ олар да соңында қаза тапты. Болоньеспен бірге теңіз флотының капитаны және артиллерия басшысы Хуан Гильермо Море өмірінің соңына дейін қолындағы револьвер мен қылышымен шайқасты. 1880 жылғы 7 маусымда Чили шабуылдап, Ариканы басып алды, оған 474 сарбазының өмірі құйрылды. Полковник Болоньес сияқты мыңға жуық перуандық қорғаушы қаланың қорғанында қаза тапты. Перуліктердің жоғалтуының көп болуына себеп, жараланған перуандық тұтқындарының көпшілігі Чили әскерлері тарапынан атылып тасталды. Чилиліктер ғимараттарды тонады, өрт сөндірді және Перу консулдықтарына шабуыл жасады, соның ішінде басқа да қылмыстар жасады. Чилиліктер бұл әрекеттерін шайқас кезінде перуандықтардың бірнеше чилилік кендерінде жасаған жарылыстарға жауап ретінде ақтады, бұл олардың арасында құрбан болғандарға әкелді. Болоньестің ұлдары Энрике мен Аугусто да Тынық мұхиты соғысында шайқасты, кейіннен Лимадағы Сан-Хуан және Мирафлорес шайқастарында қаза тапты.