Кіріспе

1942 жылы жапондықтардың Коррегидорды басып алуы Тынық мұхиты аймағындағы Екінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігі болды. Коррегидорды қайта басып алу шайқасы (филиппинше: Labanan para sa Corregidor) 1945 жылдың 16-26 ақпаны аралығында өтті, онда американдық әскерлер арал бекінісіндегі жапондық гарнизонмен шайқасты. Жапондықтар 1942 жылы Қиыр Шығыстағы АҚШ әскерлерінен бұл бекіністі басып алған болатын. Форт-Миллс деп аталатын аралды қайта басып алу, Маниланың қанды шайқасы және одан бұрынғы Батан шайқасы 1942 жылғы 6 мамырда американдық және филиппин әскерлерінің тапсыруын және Филиппиннің жаулануын бекітті. 1942 жылы Коррегидордың тапсырылуы және оның 11 000 американдық және филиппин қорғаушыларының тағдыры генерал Дуглас Макартурға моральдық мақсатты айқын сезінуге мүмкіндік берді, және филиппин архипелагын азат ету науқандарында көрсеткендей, ол өзінің басқаруындағы АҚШ және филиппин күштерінің көп бөлігін жұмылдырудан тартынбады. Американдық әскер үшін Коррегидор әскери мақсаттан гөрі маңыздырақ болды; оны қайта басып алу науқаны басталмас бұрын, «Тас» (The Rock) АҚШ тарихындағы маңызды символға айналды, Тынық мұхиты соғысының басындағы жауға түскен соңғы ірі бекініс ретінде танылды.

Коррегидорды басып алу

Жапондықтар Коррегидорға шабуылды 1941 жылдың 29 желтоқсанында әуе шабуылдарымен бастады, бірақ Макартур штаб-пәтерін сол жерге көшіргеннен кейін бірнеше күн өткен соң, қоршаудағы ең ауыр шабуылдар жақын орналасқан Кавитеден және кейін Батандан жасалды. 1942 жылдың 9 сәуірінде түбектің соңғы американдық және филиппин әскерлері капитуляциялағанда, жапондықтар «Тас» пен оның көне батареяларына толыққанды шабуыл үшін артиллерияны жинауға мүмкіндік алды. Малинта туннелі мен аралдың төбелері арқылы созылған туннель желісі қорғаныс гарнизонына қорғаныс ұсынды, бірақ қорғаныс шараларының көп бөлігі ашық ауданда жүргізілуге тиіс болды. 4 мамырға дейін көптеген зеңбіректер бұзылып, су қоры азайды және жарақат алғандар саны арта түсті. Жапондықтардың келесі түнде десант түсіру әрекеттеріне алдын ала ауыр артиллериялық оқ жаудырды, кейіннен жапондықтар қаһарлы қарсылыққа таң қалғанын мойындады, осының салдарынан десанттық кемелерінің үштен екісі батып, 900 әскер қаза тауып, 1200-і жараланды, ал АҚШ әскерлерінен 800 қаза және 1000 жаралы болды.

Қайта аулау стратегиясы

1945 жылы Коррегидор – жапондықтардың қорғаныс стратегиясы үшін бұрынғыдай маңызды болмаса да, 1942 жылдың басында американдықтар үшін маңызды болғандықтан – Манила шығанағына кіреберіс алдындағы қатаң күзетші болып қала берді. Сондықтан американдық жоспарлаушылар оған жеке шабуыл қажет деп ойлады. Макартурдың стратегиясы аралды қайтарып алу үшін ең қиын заманауи әскери маневрлердің бірі – су және әуе шабуылын біріктіруден тұрды. Бұл әрекет жоспары Лузонға түсу кезінде жақсы нәтиже бергенімен, әуе шабуылының кезеңі тәуекелді болды. Аралдың ауданы бес шаршы мильден аспаса да, парашютпен түсу үшін қиын нысана болып табылды. Стратегияны одан әрі күрделендіргені – десантшылардың аралдың ең биік жері – «Топсайд» деп аталатын төбеге қонуға міндетті болды. Макартурдың штабы бұл ұсынысқа қарсы болды, бірақ таңдаудың көп болмауы да рас. «Топсайдтан» жапондықтар барлық ықтимал десанттық жерлерді бақылай алатын еді. Американдықтардың болжамы бойынша, жапондықтар мұндай ең қиын нысанаға әуе десантын күтпеген. «Тас» аралын қайтарып алу міндеті подполковник Джордж М. Джонс басқаратын 503-ші парашюттік полк жауынгерлік тобына (503-ші PRCT) және генерал-майор Роско Б. Вудрауфтың 24-ші жаяу әскер дивизиясының бөлімшелеріне жүктелді – осы бірліктер Миндаро аралын басып алған болатын. 503-ші PRCT құрамына 503-ші парашюттік жаяу әскер полкі, Co. C, 161-ші әуе инженерлік батальоны және 75 мм-лік гаубицалары бар 462-ші парашюттік далалық артиллерия батальонының бөлімшелері кірді. Олар 317-ші әскер тасымалдау тобының C-47 ұшақтарымен әуеге көтерілді. Десанттық шабуылды 592-ші инженерлік қайық және жағалау полкінің механикаландырылған десанттық кемелерімен (LCM) 34-ші жаяу әскер полкінің күшейтілген 3-ші батальоны жүзеге асырды.

Бомбалау

1945 жылдың 23 қаңтарында Коррегидордың қорғанысын әлсірету мақсатында әуеден бомбалау басталды. АҚШ Әскери-әуе күштерінің (АҚШӘӘК) ауыр бомбалаушыларының күнделікті шабуылдары 16 ақпанға дейін жалғасты. Бомбалау науқаны басталғаннан 24 ақпанға дейінгі шамамен есептегенде, 2,028 тиімді ұшу жасалды, соның ішінде Коррегидорға бомбалар тасталды. 13 ақпанда АҚШ Әскери-теңіз күштері де бомбалауға қосылды, крейсерлер мен эсминецтер жағалауға жақыннан оқ атып, жапон артиллериясының сирегіп келетін қарсы атысына төтеп берді, ал келесі күні арал маңында мина тазартушылар жұмыс істеді. Аралды әлсірету, немесе «глостеризация» (өткен желтоқсан айында Глостер мүйісіне шабуыл жасамас бұрынғы қарқынды бомбалаудан кейін осылай аталды) тағы үш күнге созылды. 14 ақпанда Коррегидор аралына қонуға дайындық үшін мина тазарту операциясына көмектескен кезде, «Флетчер» эсминеціне жаудың снаряды тиіп, өртеніп кетті. Сумен жұмыс істейтін бірінші сыныпты Эльмер Чарльз Бигелоу өртпен күресіп, кемесін сақтауға үлкен үлес қосты, бірақ ауыр жарақат алып, келесі күні қайтыс болды. Батылдығы мен жеке құрбандығы үшін ол қаза болғаннан кейін Құрмет медалімен марапатталды. «YMS 48» де жағалаудан оққа түсіп, 3 жоғалып кеткен/қаза болған әскери қызметкерімен бірге батырылды. «USS Hopewell» да жағалаудан оққа түсіп, жарақат алды. 16 ақпанда күн шығысымен «Consolidated B-24 Liberator» бомбалаушылары шабуыл жасады, ал бір сағаттан кейін «Douglas A-20» ұшақтары төмен биіктікте бомбалау және оқ жаудыру операцияларын жүргізді.

Жоғарғы жағында қону

16 ақпанда сағат 08:33-те, жоспарланған уақыттан үш минутқа ғана кейін және құлау аймақтарында 16–18 торапты жел соғып тұрғанда, 503-ші PRCT-нің мыңдаған әскерлерінің біріншілері АҚШ-тың 5-ші әуе күштерінің 317-ші әскер тасымалдаушы тобына қарасты C-47 әскер тасымалдаушыларынан құлай бастады. Олар генерал-майор Рикичи Цукаданың Кембу тобының қалдықтарынан таң қалған жапон қорғаушыларының үстіне, Топсайдтың батыс биіктіктеріндегі екі кішкентай "бастау" аймағына қарай түсті. Алайда, кейбір десантшылар жапондықтар бақылауындағы аумаққа соғылып кетті. Ешбір десантшы суға батқан жоқ, бірақ жау территориясы арқылы жартасқа көтеріле алмаған немесе жартастарға жақын құлағандары Уилер Пойнт маңынан құтқарылды. Қорғаушы әскерлерді шатастырып, шашыратып жіберген ауа және теңіз шабуылына қарамастан, олар қайта жиналып, бірден қатал шайқас басталды. Сол күні таңертең олар "Топсайдтағы" десантшылардың бекінісіне шабуыл жасауға дейін жетіп, оларды қорқытуға әрекет етті. Парашютшілер мен жаяу әскерлер жақсы бекініп, қарсы тұратын жаумен қаһарлы күрес жүргізді. 503-ші дивизияға қарасты барлаушы Ллойд Г. Маккарттер 16 ақпандағы алғашқы қону кезінде қарқынды оқ астында ашық жерді кесіп өтіп, қол гранаталарымен бірден машиналық мылтықты үнсіздікке мәжбүр етті. Келесі бірнеше күнде ол жапондықтарға көп шығын келтірді, бірақ ауыр жарақат алды; Маккарттерге Ерен медалі табысталды.

Банзай нүктесі шайқасы

Коррегидорды қайтару үшін ең қатал шайқас 18 ақпан күні түнде және ертесі күні таңертең Уиллер Пойнтта болды, онда D және F компаниялары, 503-ші PRCT-нің 2-ші батальоны, Херн батареясы мен Чейни Трейл маңындағы қорғаныс позициясына орналасты. Айсыз түнде сағат 22:30-да 500 жапондық теңіз жауынгері Смит батареясының қару-жарақ қоймасынан шығып, американдық және филиппиндық позицияларға шабуыл жасады. F компаниясы жапондықтардың оңтүстікке бұзылуға тырысқан шабуылдарын тоқтатты. Теңіз жағасындағы соғыс кемелерінен бүкіл түн бойы жіберілген жарықшаштардан басқа, үш сағаттық шайқастың шешімі 50 десантшының жапондық теңіз жауынгерлеріне қарсы қолданған қаруларымен шешілді. Қаһарлы шайқас 250-ден астам жапондықтардың денелері Чейни Трейлдің бір бөлігіне шашырап, сәтсіздікке ұшырады. F компаниясы 14 қаза тапты және 15 адам жараланды. Бұл жапондықтардың Коррегидорға жасаған алғашқы маңызды шабуылы болды. 503-ші полкінің ресми тарихшылары Уиллер Пойнтты "Банзай Пойнті" деп атайды.

Малинта төбені басып алу

Сонымен қатар 503-ші десантшылар "Топсайд"қа қонды, ал 24-ші жаяу әскер дивизиясының 34-ші жаяу әскер полкінің (полковник Обри С. "Кызыл" Ньюман басшылығымен) подполковник Эдвард М. Постлтвейттің 3-ші батальонының бірінші тобы жағаға шығып, Коррегидордың шығыс жағындағы Сан-Хосе нүктесінде "Қара жаға" деп аталған жағалдама орнатты. Келесі толқындардағы әскерлер жапондықтардың асыққан қорғанысының күшіне ұшырады, нәтижесінде бірнеше десанттық кемелер мен жаяу әскерлері миналардың құрбаны болды. Батальон аралдың ішкі жағына қарай жылжыды, аралдың жер асты жолдарынан шыққан шағын топтардың кедергісіне тап болды, олар американдық әскерлердің ілгерілеуін тоқтатуға тырысты. Екі 3-ші батальон бөлімшесі – капитан Фрэнк Сентанни және капитан Льюис Ф. Стернс басқаратын K және L роталары тиісінше Малинта төбесінің солтүстік және оңтүстік кіреберістерін, сондай-ақ жолды бақылауға алды. Капитан Гилберт Хаберлиннің A ротасы су сызығына жақын орналасты. Бірінші лейтенант Пол Кейн басқаратын I рота Солтүстік докты басып алып, портының күзетін қамтамасыз етті. Олар басқа бөлімшелер танктер мен от тастағыштармен ішкі аймаққа жылжығанда, жапондық әскерлерін туннельдерде ұстап тұруды жоспарлады; осы қарулар жапондықтар бағытталған айналадагы бекіністер мен туннельдерді қиратты. 23 ақпанға дейін тоғыз күн бойы осы бөлімшелер бірнеше банзай шабуылдарын, минометтен атқан оқтарды және денелеріне жарылғыш заттар байланған жанкешті сарбаздардың шабуылдарын тойтарды; олар 300-ден астам жапондық сарбазды өлтірді. 21 ақпанда сағат 21:30-да Малинта төбесінің жанында үлкен жарылыстан кейін бірнеше ондаған жапондықтар американдық позицияларына шабуыл жасау кезінде қаза тапты. Екі күннен кейін осыған ұқсас шабуыл қайталанды. Содан кейін американдық инженерлер туннельдерге көп мөлшерде бензин құйып, тұтатты. Кейін жапондықтардың қозғалысы болмауы, жапондық гарнизонның жойылғанын көрсетті. Науқанның қалған бөлігінде жапондықтардың ұйымдасқан шабуылдары болған жоқ. 26 ақпанға дейін ғана оқшауланған қарсылық топтары күресін жалғастырды, содан кейін Коррегидор қауіпсіз деп жарияланды.

Салдары

Жапондықтардың көптеген сарбаздары Жас тасқа (Rock) жүзіп кетуге тырысқанда суға батып кетті. Олардың мыңдағанға жететіні, аралдың көптеген жер асты жолдарына тығылып кірді. Бушидо философиясына сай, Малинта төбесіндегідей үңгірлер мен туннельдерде жасырынып, қорғаушылар қарсыласудың орнына өз-өзіне қол жұмсауды жөн көрді. Коррегидорда бірнеше күн бойы үзіліссіз жер асты жарылыстары болды. Жапон сарбаздарының өте азы ғана тұтқынға алынды. М4 "Шерман" танкы жапон сарбаздары бар деген күдікпен, бірақ ішінде тонналаған оқ-дәрі сақталған жабық туннельге оқ атты. Келесі жарылыс танкты ондаған метрдей лақтырып жіберіп, экипажымен бірге 48 американдық сарбазды қаза қылды, ал тағы 100-ден астам адам жараланды. 1 наурызда Манила шығанағы одақтас кемелері үшін ресми түрде ашылды. 7 наурызда генерал МакАртур үш жыл бұрын тастап кетуге мәжбүр болған арал бекінісіне қайтып келді. "Ескі ту тірегі әлі де тұрғанын көріп тұрмын. Әскерлеріңіз туды ең биік нүктеге көтеріңдер, ешқандай жау оны ешқашан түсірмесін", - деді ол "Жұлдыздар мен жолақтар" туын салтанатты түрде көтеріп тұрғанда. Коррегидорды қайта басып алуға жасалған америкалықтардың бірлескен үш бағыттан шабуылы 503-ші PRCT-де 169 қаза және 531 жаралыға әкелді. 34-ші жаяу әскер полкі 38 қаза және 153 жаралыға ұшырады. 503-ші PRCT-нің екі топтамасынан барлығы 2065 сарбаздың арасында үш сарбаз парашют ақаулығынан зардап шекті, ал екі сарбаз ғимаратқа соқтығысып қаза тапты. Тағы сегіз сарбаз әуеде немесе парашюттерінен босамай тұрып қаза болды, ал 50 адам әуеде немесе жерге қонғанда жараланды. Бірнеше сарбаз жоғалып кетті. Парашютпен түскен кездегі жалпы жарақат саны 210-ға жетті. Жапондық дереккөздер 503-ші PRCT және 34-ші жаяу әскер полкі аралға қонған кезде онда шамамен 6700 жапондық сарбаз болғанын, олардың тек 50-і ғана аман қалғанын мәлімдейді. Тағы 19 сарбаз тұтқынға алынды, ал 20 жапондық сарбаз 1946 жылдың 1 қаңтарында соғыстан кейін өздерін таныстырды. Бүгінде Коррегидор Филиппиндегі танымал туристік орын. Жылдар бойы аралдағы ескірген артиллериялық қарулардың көп бөлігі мен маңызды шайқас орындары маңызды тарихи ескерткіштер ретінде қайта жаңартылды.