Кіріспе
Сепиолит – жұмсақ және саңылаулы ақ магний кремнийлі топырақ минералы, ағылшын тілінде «меерсшаум» (merschaum, «теңіз көбігі» дегенді білдіреді) деп те аталады. Бұл жұмсақ ақ топырақ минералы, көбінесе темекі құбырларын (меерсшаум құбырлары деп аталады) жасауға қолданылады. Магний силикатының күрделі түрі, оның типтік химиялық формуласы Mg4Si6O15(OH)2·6H2O, талшықты, ұсақ бөлшекті және қатты түрінде кездесе алады. Жақында талшықты балшық минералдардың үздіксіз полисоматикалық тізбектей болатыны көрсетілді, онда сепиолит және палигорскит – соңғы мүшелер. Сепиолит – ең магнийлі және триоктаэдрлік соңғы мүше, ал палигорскит – ең аз магнийлі, алюминий және темірге бай, диоктаэдрлік соңғы мүше болып табылады, химиялық құрамында үздіксіз өзгерістер байқалады. 1788 жылы Абрахам Готтлоб Вернер бұл минералды алғаш рет «меерсшаум» деп атаса, 1847 жылы Эрнст Фридрих Глокер Италияның Пьемонт аймағындағы Торино провинциясының Беттолино, Балдисеро Канавезе қаласындағы кен орны үшін «сепиолит» деп атады. Атауы грек тіліндегі sepion (σήπιον) – «күлте» (күлте балықтың ішкі қабығы) және lithos (λίθος) – «тас» сөздерінен құралған, минералдың күлтеге ұқсас болуынан туындаған. Сондықтан атаудың неміс және француз тілдеріндегі баламасы да – écume de mer. Бұл сепиолитті кальциттен алаңда ажыратуға көмектеседі: сепиолит метил апельсинінің түсін қызғылтқа өзгертеді, ал кальцит апельсин түсін сақтайды. Сепиолит алғашқы кезде жұмсақ болады, бірақ күн сәулесіне немесе жылы бөлмеде кептіруге ұшырағанда қатты болады. Кальцит, кремний қышқылы немесе темірмен байланысқан материалдарды сипаттау үшін кальцет, сильцет немесе феррицет терминдері қолданылады. Сепиолиттің маңызды мөлшерде қамтылған топырақтары цементтеу дәрежесіне қарай «сепиолиттік» немесе «петрозепиолиттік» деп аталуы мүмкін. Екі сепиолит үлгісіндегі беттік энергия және наноқалыңдық зерттелді.
Sepiolite, also known in English by the German name meerschaum ('/m//ɪər//ʃ//ɔː//m/ MEERshawm, / //ʃ//əm/ shəm; ; meaning "sea foam"), is a soft white clay mineral, often used to make tobacco pipes (known as meerschaum pipes). A complex magnesium silicate, a typical chemical formula for which is Mg4Si6O15(OH)2·6H2O, it can be present in fibrous, fine particulate, and solid forms. The fibrous clay minerals have recently been shown to exist as a continuous polysomatic series where the endmembers are sepiolite and palygorskite. There is a continuous variation in chemical composition from sepiolite, the most magnesic and trioctahedral endmember, to palygorskite, the least magnesic, most Al Fe bearing, dioctahedral endmember. Originally named meerschaum by Abraham Gottlob Werner in 1788, it was named sepiolite by Ernst Friedrich Glocker in 1847 for an occurrence in Bettolino, Baldissero Canavese, Torino Province, Piedmont, Italy. The name comes from Greek sepion (σήπιον), meaning "cuttlebone" (the porous internal shell of the cuttlefish), + lithos (λίθος), meaning stone, after a perceived resemblance of this mineral to cuttlebone. hence the German origin of the name as well as the French name for the same substance, écume de mer. This can distinguish calcite from sepiolite in the field: sepiolite reacts to change the methyl orange to a shade of purple where calcite remains orange. When first extracted, sepiolite is soft. However, it hardens on exposure to sun heat or when dried in a warm room. as calcrete, silcrete or ferricrete is used to refer to materials cemented by calcite, silica or iron Soils that contain significant quantities of sepiolite may be more appropriately termed "sepiolitic" or "petrosepiolitic" depending on the degree of cementation. Surface energy and nanoroughness were studied in two sepiolite samples.
Орналасқан жері
Саудаға арналған сепиолиттің көп бөлігі Түркияның Стамбул мен Анкара арасындағы Эскишехир жазығынан алынады. Ол жерде ол алювиалды шөгінділерде, оның өндірілуі үшін кеңінен жұмыс істелетін, біркелкі емес түйіндік массалар түрінде кездеседі. Бұл аймақта сепиолитті өндіруге арналған көлденең галереяларға жететін 4000 шахта бар екендігі айтылады. Сепиолит серпентинмен байланысты екіншілік минерал ретінде кездеседі. Ол құрғақ ортада шөгінді түрінде пайда болуы мүмкін. Ол доломит және опалмен қатар табылуы мүмкін. Асбест болмаған жағдайда да сепиолитті осымен шатастыру жиі болады. Рентгендік сәулелердің дифракциясы (XRD) сияқты мұқиятталған талдау әдістері оларды оңай ажырата алады. Сепиолитті қамтитын жағажайлық топырақтан, ішкі аймақтардағы палигорскитті қамтитын топыраққа дейінгі географиялық өзгеріс, сепиолит-палигорскит құрамының үзділісін көрсетеді – жағажайдағы ең магнезиялы және триоктаэдрлік сепиолиттен, ішкі аймақтағы ең аз магнезиялы палигорскитке дейін. Құрғақ аймақтағы оңды әсері – сепиолит құмды топырақта өсімдіктерге қолжетімді су мөлшерін арттырады. Сепиолит құмды топырақта өсімдіктерге қолжетімді суды арттырады. Сомали мен Джибутиде сепиолит дәстүрлі құрылысқа қолданылатын, хош иіс шығаратын дабқад жасау үшін қолданылады. Бұл минерал Эль-Буур қаласында өндіріледі, ол карьерлік орталық ретінде қызмет етеді. Эль-Буур сонымен қатар жергілікті құбыр жасау өнеркәсібінің отаны болып табылады. Оның еліктемелері парафинмен өңделген Париж гипсінен жасалады және екі түрлі ағаш шайырымен боялады: Гамборж және Аждаһаның қаны. Басқа әдістерде картоп қолданылатыны айтылады. Швецияның Вәрмланд аймағындағы Лангбаншиттадан алынған жұмсақ, ақ, топырақты минерал, «афродита» (теңіз көбігі) деп белгілі, сепиолитке өте жақын. Құрылыста сепиолит әк ерітінділерінде су қоймасы ретінде қолданылуы мүмкін. Йошида эффектісіне негізделген бактериялық трансформация процестері сепиолитті ине тәрізді наноталшық ретінде пайдалана алады. Йошида эффектісі – генетикалық материалды физикалық түрде жеткізу үшін құрал ретінде пайдаланылатын, бірнеше миллиардты метр қалыңдығы бар минералды талшық арқылы бактериялық жасушаға ДНК-ны беру болып табылады.