Кіріспе

Мутхаппан () – Үндістанның Керала штатының Каннур, Касаргод, Кожикод, Малаппурам аймақтарында және Карнатака штатының Кург аймағында кеңінен табынылатын құдай. Мутхаппан екі индуистік құдайдың – Тируваппан немесе Валия Мутхаппан (Вишну) және Веллатом немесе Черия Мутхаппан (Шива) бейнесі ретінде қарастырылады. Мутхаппанға табыну орындары Мадаппура деп аталады. Парасиникадаву Мадаппура ең маңыздысы болып саналады. Мутхаппан храмдарындағы амалдар Кераланың басқа индуистік храмдарынан ерекшеленеді. Рәсімдер Шактейаммен байланысты, онда Панжа ма кара шаруашылықтары ұсынылады, кейде мадьям (осы жағдайда Тодди) және мамсам (әдетте ет, осы жағдайда балық) да бар. Негізгі діни амал – Мутхаппанның күнделікті Парасиникадаву храмында орындалатын ритуалдық бейнелеуі. Кераладағы көптеген храмдар индуист емес адамдардың кіруіне тыйым салады, ал Мутхаппан храмдары осы мәселеде көбірек жеңілдік береді деп есептеледі. Мутхаппан – Парасиникадаву храмында орындалатын ритуалдық Теям биінің (Мутхаппан Теям) бас құдайы. Мутхаппан Теям ритуалдарын орындайтындар Кераланың Ваннан қауымына жатады. Мутхаппанға арналған құлшылық рәсімдері мен амалдарын Тияр қауымы атқарады.

Мифтер мен аңыздар

Мутхаппан – Тируваппана мен Веллатомның бейнесі деп есептеледі. Тируваппана мен Веллатомның екі құдайлық бейнесі солтүстік Малабар аймағындағы Тейямкалияттемге ұқсас. Шри Мутхаппанға бір құдай ретінде табынғанмен, ол шындығында Вишну (балық пішіндес тәжбен) және Шива (ай тәрізді тәжбен) екі құдайдың біріккен нысаны болып табылады. Шри Мутхаппанның Тейямдары жыл бойы орындалса, ал басқа Тейямдар маусымдық болып келеді (қазаннан мамырға дейін).

Парасинкикадаву Мутхаппан

Парасиниккадаву Мутхаппанның дәстүрлі тарихы құдайдың шығу тегін баяндайды. Аянкара Иллам баласыз болғандықтан қайғыға батты. Оның әйелі Падикутти Амма Шива құдайының адал құлшыны болды. Ол Шиваға балалар үшін құрбандық шалды. Бір күні түсінде Құдайды көрді. Келесі күні, жақын жердегі өзеннен жуынып келгенде, жанындағы тасқа жатқан сұлу баланы көрді. (Бүгінгі күнге дейін осы тас деп есептеліп, қастерленіп келеді.) Ол баланы үйге алып келді, күйеуі екеуі оны өз балаларындай өсірді. Бала жиі үйлерінің жанындағы орманға (мана) садақ-жебесімен аң аулауға баратын. Содан кейін ол кедейлерге тамақ алып баратын және жергілікті қауымдармен араласатын. Бұл істері ата-анасының өмір салтына қайшы болғандықтан, олар оған бұл әдеттен бас тартуды өтінді, бірақ бала олардың ескертулерін ескермеді. Аянкара Важунавар өте көңілсіз болды. Аянкара Важунавар мәселені өз қолына алып, оны жақсылыққа шақырды. Бала ата-анасына өзінің құдайлық бейнесін (Вишваропам, немесе Вишваропа, немесе ғарышқа толы бейнесін) көрсетті. Сонда олар баланың қарапайым бала емес, Құдай екенін түсінді. Олар Оның алдында сәжде етіп, Өзіне мойынсұнды. Ол үйден шыққанда, Мутхаппанның көзіне түскен әрбір нәрсе үйден шыққанда өртеніп, күлге айналды, үйді тастап кеткеніне қатты ренжіді. Анасы оған осы дүниедегі барлық жаратылысты жойып, құрта беруді бұйырмады. Мутхаппан өз көзінің көрісімен ешнәрсе жойылмауы үшін көзін тесіп алды. Сондықтан Тируваппан соқыр болып бейнеленеді. Содан кейін ол Анчараманайккалдан сапарға шықты. Куннатхурдың табиғи сұлулығы оны сол жерде тоқтатты. Ол сондай-ақ, пальма ағаштарының құрғақ суына да қызықты. Чандан (оқу-жазу білмейтін құрғақ су шалушы) оның құрғақ суы пальма ағаштарынан ұрланып жатқанын білді, сондықтан ол оларды күзетуге бел буды. Түнде күзетте жүргенде, ол пальма ағаштарынан құрғақ су ұрлап жатқан қартты ұстады. Ол қатты ашуланып, қартқа садақ-жебесімен атқысы келді, бірақ бірде-бір жебені атпастан есінен танып қалды. Чанданның әйелі оны іздеп келді. Ол күйеуін ағаштың түбінде есінен танып жатқан күйі тауып, қайғыдан жылады. Ол пальма ағашының басында тұрған қартты көріп, оған "Мутхаппан" деп айғайлады (Мутхаппан жергілікті малаялам тілінде "әже" дегенді білдіреді). Ол күйеуін құтқару үшін Құдайға шын ниетпен дұға етті. Көп ұзамай Чандан есін жинады. Ол Мутхаппанға қайнатылған бұршақ, кокостың кесінділері, күйдірілген балық және құрғақ су ұсынды. (Күні бүгінге дейін Шри Мутхаппан ғибадатханаларында табынушыларға қайнатылған бұршақ пен кокостың кесінділері ұсынылады.) Ол Одан бата сұрады. Мутхаппан Чанданның өтініші бойынша Куннатхурды өзінің тұрақты мекені ретінде таңдады. Бұл - атақты Куннатхур Пади. Бірнеше жыл Куннатхурда болғаннан кейін, Шри Мутхаппан өзінің Аватарам мақсатына жету үшін қолайлырақ мекен іздеуді шешті. Ол Куннатхурдан жоғары қарай жебе атып жіберді. Жебе Парассиниге жетіп, қазіргі Парассини ғибадатханасы орналасқан жерге жетті. Жебе табылғанда, ғибадатхана маңындағы Теерта (қасиетті су) суында жарқырап тұрды. Жебе құрбандық тақтасына қойылды. Содан бері Шри Мутхаппан Парассиникадавуда тұрады деп есептеледі. Тируваппан Мутхаппан орманды аралап, Перавурдың жанындағы Пуралималаға жетті. Мұнда ол тағы бір Мутхаппанмен кездесті; Тируваппан оны малаялам тілінде "жас бала" дегенді білдіретін "черукан" деп атады және онымен бірге жүрді. Бұл екінші Мутхаппан Веллатам (немесе Веллатом) деп аталады. Осылайша, Мутхаппан деп аталатын Тируваппан Валия Мутхаппан (Вишну) және Веллатам немесе Черия Мутхаппан (Шива) деп аталатын екінші Мутхаппан бар. Тейям үшін осыған арналған сабаннан жасалған дөңгелек пішінді тақ қолданылады.

Мерекелік шеру

Дәстүр бойынша, Парасиникикадавудағы Мутхаппан ғибадатханасының жыл сайынғы Ульсавам фестивалі Каннурдағы Тхия қауымынан Тхийил руының еркек өкілінің үйінен ғибадатхананың басты құрбандығына дейін шерумен басталады, онда ол Құдайға «Пужа» (дұға) жасайды.

Каннур мен Касарагодтың жергілікті дәстүрлері

Кераладағы Каннур және Касарагод аудандары мен Карнатакадағы Куорг ауданында бірнеше Мутапан ғибадатханалары бар. Сондай-ақ, көшіп келген жандар Коимбатур, Бангалор, Мумбаи, Ахмадабад, Дели, Ченнаи және Персид шығанағы елдерінде де ғибадатханалар салған. Бұл Кераланың Солтүстік Малабар аймағы мен Куорг халқының санасындағы осы құдайдың танымалдылығын көрсетеді. Әр Мадаппураның өзіндік дәстүрі бар. Мутапан құдайына байланысты қызықты оқиғалардың бірі – Нилешвар Мутапан Мадаппура туралы. Нилешвардағы 17-ші тас жолдың жанында орналасқан Шри Мутхаппан ғибадатханасы бай мұраға ие. Ол Нилешвардың философиялық, рухани және білім беру маңыздылығын көрсетеді. Осы Шри Мутхаппан ғибадатханасының салынуына қатысты қызықты әңгіме бар. Корот әулетінің ересек мүшесі қазір Мутхаппан ғибадатханасы деп аталатын жерге жиі келіп, кокос шырынынан ашытылған маду (мади) ішетін еді. Ол белгілі ғалым болған және ұстаз ретіндегі еңбегі үшін «Езутахан» атағын алған. Маду ішуден бұрын, ол құдай Мутхапанға арнап, жақын жердегі жаңғақ ағашына бірнеше тамшы құятын. Ол осы амалды үнемі қайталап отырды. Ғалым қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, жергілікті тұрғындар қиын жағдайға тап болып, себебін аныттау үшін жобалаушыны шақырды. Жобалаушы, Мутхапан құдайына маду сыйлау салдарынан құдай осы жерде қоныстанғанын айтты. Ғалым қайтыс болғаннан кейін, ол енді маду алмағандықтан, ашуланып, тәртіпсіздік тудыра бастады. Сонда жергілікті тұрғындар Мутхаппан ғибадатханасын салған. Корот әулеті ғибадатхананың қамқоршысы (Коимма) құқығын алды. Комитет құрылып, оның мүшелері атқарған жұмыстың нәтижесінде ғибадатхана күн сайын жүздеген зияратшыларды қабылдайтын танымал қасиетті орынға айналды. Құдай барлық ауруларды емдейді және өзіне сенгендерге береке сыйлайды деген сенімге берік. Зияратшылар ғибадатханадан Пайакутти алып, ол Парассиникадавудағы Шри Мутхаппан ғибадатханасы сияқты үлкен қасиетті орталық ретінде дамуын жалғастыруда.