Кіріспе

1992–1997 жылдары Fokker 100 ұшағынан дамытылған өңірлік авиалайнер. Fokker 70 – тар денелі, екі қозғалтқышты, орташа қашықтықтағы, турбовентиляторлы өңірлік авиалайнер, ол қазір құлап жойылған голландтық Fokker ұшақ құрастырушысымен жобаланып, өндірілген. 1990 жылдардың басында жаңа дамытылған Fokker 100 ұшағының кіші нұсқасы ретінде әзірленді. Fokker 70 және Fokker 100 ұшақтарынан бұрын компанияның алғашқы реактивті ұшағы – Fokker F28 Fellowship шығарылды. 1993 жылдың 4 сәуірінде бұл типтегі ұшақ алғашқы рейсін жасады, ал келесі жылы пайдалануға берілді. Fokker 70 ұшағы салыстырмалы түрде қысқа мерзімде, 1992 мен 1997 жылдар аралығында өндірілді, осы кезеңде 47 ұшақ және бір прототип құрастырылды. Fokker компаниясының 1996 жылы банкротқа ұшырауы салдарынан өндірісі тоқтатылды. Rekkof компаниясы Fokker 70 ұшағының өндірісін қайта жандандыруға тырысты. 2022 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша, бастапқы өндірістегі 34 ұшақ әлемнің әртүрлі әуе компаниялары мен мемлекеттік органдарында әлі де активті түрде пайдаланылуда.

Даму

1992 жылдың қараша айында Нидерландының Fokker компаниясы ескірген Fokker F28 ұшағын заманауи және жанармайды үнемдеуші ұшақпен алмастыру мақсатында жаңа жолаушы ұшағын жасауды бастады. Fokker 70 техникалық талаптары бірнеше әуе компанияларының қажеттіліктеріне сәйкес жасалды, олар Fokker 50 және ATR 42 ұшақтарының тым кішкентай, ал Boeing 737 және MD 80 ұшақтарының тым үлкен екенін анықтады. Осы нарық сегментін бағыттап, Fokker өңірлік ұшақтар нарығының ең жоғары деңгейінде бәсекелесуді жөн көрді. Мұндай ұшақты жасауды жеңілдету үшін Fokker жаңадан жасалған Fokker 100 ұшағын база ретінде пайдаланды, ұшақтың жалпы ұзындығын қысқарту үшін фюзеляждың бірнеше бөліктерін алып тастады, ал қанаттары мен құйрық бөлігі сияқты элементтерге көп өзгеріс енгізілмеді. Бұл талаптарға сәйкес, ұшақтың ең көп сыйымдылығы 80 жолаушыны құрады; алайда, АҚШ нарығында сатылатын ұшақтар үшін бұл көрсеткіш 70 жолаушыға дейін төмендетілді, себебі ол Федералдық авиация басқармасының (FAA) сертификаттау талаптарына емес, "шектеу шарттарына" сәйкес келуі керек болды. 1993 жылдың 4 сәуірінде Fokker 70 компанияның Оңтүстік Нидерландыдағы Woensdrecht қаласындағы өндіріс орнынан алғашқы сынақ сапарын жасады, ол үш сағатқа созылды. Сынақ барысында Fokker 70 ұшақтары сертификаттау процесіне көмек көрсету үшін Гранада мен Испанияға ұшты. 1994 жылдың шілдесінде алғашқы өндірістік үлгідегі ұшақ алғашқы сынақ сапарын жасады. 1994 жылдың 14 қазанында Fokker 70 ұшағына типтік сертификат берілді, ал алғашқы тапсырыс берушіге (Ford Motor Company компаниясына "Executive Jet" конфигурациясында) сол айдың соңында жеткізілді. 1993 жылдың маусымында Париж авиашоуында жарияланғандай, Fokker 70 ұшағының алғашқы тапсырыс берушісі қазір тоқтатылған Индонезияның Sempati Air және Pelita Air әуе компаниялары болды. 1995 жылдың наурыз айында Sempati әуе компаниясы Fokker 70 ұшағын алған алғашқы әуе компаниясы атанды. 1993 жылдың қарашасында British Midland International (BMI) бес Fokker 70 ұшағын ұзақ мерзімге жалға алу туралы келісімге келгені және осылайша Fokker 70 ұшағын тапсырыс берген алғашқы еуропалық әуе компаниясы болғаны хабарланды. АҚШ-тағы алғашқы клиент Mesa Airlines болды, ол 1993 жылдың желтоқсанында екі ұшаққа тапсырыс берді. 1995 жылдың тамызына дейін 10 Fokker 70 ұшағы жеткізілді, ал тағы 42 ұшаққа тапсырыс берілгені хабарланды. 1997 жылдың сәуір айында соңғы Fokker 70 ұшағы жеткізілді, содан кейін Fokker компаниясының өткен жылы банкротқа ұшырауына байланысты өндіріс желісі жабылды. Fokker 70 ұшағының өндіріс өмірі салыстырмалы түрде қысқа болды, осы кезеңде барлығы 47 ұшақ жасалды. Fokker 70 ұшағының бастапқы өндірісі тоқтағанына қарамастан, Rekkof ("Fokker" сөзінің кері жазылуы) компания мен оның өнімдерін қайта жандандыруға бағытталған күш-жігер жұмыстары жүргізілуде. 1999 жылдан бері ол Fokker 100 және Fokker 70 өндіріс желілерін қайта ашу бойынша келіссөздер жүргізуде.

Дизайн

Fokker 70 – бұл тар денелі, қос қозғалтқышты, орта қашықтықтағы өңірлік авиалайнер. Ол екі Rolls Royce Tay 620 турбовентиляторлы қозғалтқышпен жабдықталған, олар ұшақтың екі жағына орналастырылған және артқы фюзеляжға бекітілген. Әрбір қозғалтқыш 61.6 кН (13,849 фунт-күш) дейін итеру күшіне қабілетті. Салмағы бос күйден бастап ұшудың ең жоғары салмағына (MTOW) дейін өзгереді. Fokker 70 ұшағы құйрық бөлігіне орнатылған аэробрекемен жабдықталған, бұл бәсекелес British Aerospace 146 ұшағындағыдай, тік түсуді қажет ететін, мысалы, Лондон қаласындағы әуежай сияқты жерлерде 5,5° тік сырғу бұрышына сәйкес келуге мүмкіндік береді. Ол Fokker 100 ұшағына ұқсас авионика жиынтығымен жабдықталған. Қызмет етудің алғашқы екі онжылдығында қанаттың алдыңғы жиегінде мұз пайда болу оқиғалары болды; 2009 жылдың қаңтарында Еуропалық Одақтың Авиациялық қауіпсіздік агенттігі (EASA) Еуропада пайдаланатын барлық Fokker 70 және Fokker 100 ұшақтарын мұздың пайда болуын болдырмау үшін жердегі жылыту құрылғыларымен жабдықтауды міндеттеді. Алғашқы кезде ұшақтың итеру күшін кері қайтару құрылғыларында қауіпсіздікке қатысты мәселелер анықталды; 1996 жылдың желтоқсан айында Fokker барлық операторларға тексеру жүргізуді бұйырды.

Пайдалану тарихы

Fokker 70-тің басым көпшілігі Еуропа нарығындағы әртүрлі операторларға жеткізілді. Fokker 70 ұшағының алғашқы тұтынушысы голландтық KLM әуе компаниясы болды, ол өзінің қалған Fokker F28 ұшақтарын осы типпен алмастыруды жөн көрді. Компанияның аймақтық әуе тасымалдаушысы KLM Cityhopper көптеген жылдар бойы Fokker 70 ұшағын пайдаланды; 2017 жылдың 28 қазанында KLM Fokker 70 ұшағының соңғы рейсі орындалды. Итальяндық KLM әуе тасымалдаушысы Alitalia әуе компаниясы өзінің еншілес компаниясы Avianova үшін лизинг шарты арқылы 15 Fokker 70 ұшағына тапсырыс берді; 1995 жылдың 20 желтоқсанында алғашқы үлгісі коммерциялық пайдалануға енгізілді. Дегенмен, оның пайдалану мерзімі салыстырмалы түрде қысқа болды; 1997 жылдың ақпанына дейін компания өзінің паркін қайтару туралы шешім қабылдады. 1995 жылдың 30 қазанында француздық KLM әуе тасымалдаушысы Air France өзінің алғашқы Fokker 70 ұшағын енгізді, әдетте оны ATR 42 ұшақтарының орнына қолданды. 1995 жылы екі ұшақ Desert Sun Airlines компаниясына жеткізілді, ол Mesa Airlines компаниясының еншілес компаниясы болды және Америка Құрама Штаттарында Fokker 70 ұшағын насихаттау мақсатында America West Express рейстері ретінде жұмыс істеді; сатып алу шарты операторға 12-18 ай ішінде ұшақты қайтаруға мүмкіндік берді. Fokker 100 ұшағы АҚШ-та орташа деңгейде сатылымға қол жеткізгенімен, American Airlines және USAir (кейін American Airlines компаниясымен біріктірілген) ұшақтарына тапсырыс берді, ал Fokker 70 ұшағының тек екі данасы АҚШ-та пайдалануға жеткізілді. 1996 жылдың наурыз айында Fokker банкротқа ұшырады, бұл АҚШ нарығындағы сату кампаниясын күрт тоқтатты. Осыған байланысты, Mesa Airlines еншілес компаниясы басқаратын екі America West Express ұшағы қымбат қосалқы паркіне айналды және 1997 жылы Еуропаға қайтарылды, бұл АҚШ-тағы Fokker 70 ұшақтарының салыстырмалы түрде қысқа мерзімді пайдалануына нүке салды. Ұшақтың бастапқы операторы оны кері қайтарып алуды шешкен жағдайда, бұл әдетте оның қызмет ету мерзімінің аяқталуын білдірмейді. Керісінше, Fokker Services сияқты компаниялар мұндай ұшақтарды сатып алып, жаңартып, оларға жаңа екінші қолданушыларды табады. Fokker Services сондай-ақ Fokker 70 ұшақтарын пайдаланушыларға, мысалы, Austrian Airlines компаниясына ұзақ мерзімді қолдау көрсетті, ол 2010 жылдың қаңтарына дейін 24 ұшақтан тұратын паркті пайдаланды. 1990 жылдардың соңында кейбір операторлар өздерінің көбінесе шағын Fokker 70 парктерін жаңа және көбінесе заманауи ұшақтармен алмастыруды жөн көрді. 1998 жылы SilkAir өзінің Boeing 737 және Fokker 70 ұшақтарын жаңа Airbus A320 ұшақтарымен алмастыратыны туралы хабарлады. 1999 жылы BMI өзінің Fokker 70 және Fokker 100 ұшақтарының ықтимал ауыстыруларын бағалады. 2015 жылы Austrian Airlines компаниясы өзінің Fokker 70 және Fokker 100 ұшақтарын 17 пайдаланылған Embraer 195 ұшақтарымен алмастыру үшін келісім алды; бұл жаңа парктің толық енгізілуі келесі екі жылда жүзеге асырылды.

Апаттар мен оқиғалар

2004 жылдың 5 қаңтарында жергілікті уақыт бойынша сағат 08:17-де Austrian Airlines Fokker 70 (тіркелген OE LFO) ұшағы Мюнхен әуежайының жанындағы қар басқан далаға төңкерілді. Венадан Мюнхенге 111 рейсімен 28 жолаушы мен төрт экипаж мүшесімен ұшып бара жатқанда, қонуға түсетін кезінде мұзға байланысты қозғалтқыштары істен шықты. Ұшақ ауыр зақымдар алды, бірақ жөнделіп, қызметке қайта оралды. Тек үш жолаушы жеңіл жарақаттанды.