Мингрелдер: Грузия этнографиялық тобының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Грузияның этнографиялық тобы – миңрелиялықтар (; ) – грузиялықтардың картовель тілінде сөйлейтін, жергілікті этностық кіші тобы. Олар негізінен Грузияның Самегрело-Земо Сванети (; ) аймағында тұрады. Сондай-ақ, Абхазия мен Тбилисиде де көптеп кездеседі. 1930 жылға дейінгі советтік халық санағында миңрелиялықтар грузиялықтардың көптеген басқа этникалық кіші топтарымен бірге жеке этникалық топ ретінде тіркелді. Миңрелиялықтар миңрель тілінде сөйлейді және көбінесе грузин тілін де біледі. Бұл екі тіл де картвель тілдер отбасысына жатады.

Тарих

Біздің заманымыздан бұрынғы 13 ғасырда қазіргі Батыс Грузияны қамтыған аймақты мекендеген тайпалардың бірігуінің нәтижесінде Колхида патшалығы құрылды. Маргалепи эндоними (მარგალეფი) грек тіліндегі Манралои (Μάνραλοι) сөзінде көрініс тапқан, оны б.з.б. 2 ғасырда Птолемей Колхида халқы ретінде жазған. Б.з.б. 3 ғасырдың ортасына қарай Лази тайпасы Колхиданың көп бөлігін билеп, Лазика патшалығын (немесе грузин дереккөздерінде Эгриси) құрды. 5 ғасырда алғашқы христиан патшасы Губаз I христиан дінін Лазиканың мемлекеттік діні деп жариялады. Жергілікті тұрғындар гректермен тығыз қарым-қатынаста бола бастады және грек мәдениетінің әртүрлі элементтерін, тіпті кейде тілді де қабылдады. 542-562 жылдар аралығында Лазика Шығыс Рим және Сасанид империялары арасындағы ұзаққа созылған бәсекелестік ошағы болды, нәтижесінде Лазика соғысы болды. 628 жылы император Гераклийдің шабуылы парсыларға қарсы жеңіске жеткізіп, 7 ғасырдың екінші жартысында арабтар Кавказды басып алғанға дейін Лазикада Римнің үстемдігін қамтамасыз етті. 7 ғасырда Лазика мұсылман жаулап алуына түсті, бірақ 8 ғасырда Лазика және Абазгия күштері бірігіп арабтардың басып алуын сәтті тойтарды. 780 жылы Лазика Абхазия Корольдігіне династиялық мұрагерлік арқылы қосылды, ал Абхазия 11 ғасырда Грузия монархиясын біріктіруге жетекшілік етті. Лазиканың ақсүйектері мен дін қызметкерлері грек шіркеуі дәстүрінен грузин дәстүріне ауысты, ал грузин тілі мәдениет пен білімнің тіліне айналды. 15 ғасырда Грузия патшалығының фрагментациясынан кейін Мингрелия 19 ғасырда Ресей империясының құрамына кіргенге дейін Имеретия патшалығының құрамындағы автономиялы княздық болды. Ресей империясы мен ерте Совет Одағының бірнеше санақтарында мингрелдер жеке топ ретінде қарастырылды, себебі аннексия кезінде Мингрелия саяси жағынан Шығыс Грузиядан, Орта ғасырлық Грузия патшалықтарының тарихи саяси және мәдени орталықтарынан бөлек болды. Олар 1930 жылдары грузин тілінің кеңірек санатына қайта жіктелді. Қазіргі уақытта көптеген мингрелдер өздерін грузин ұлтының кіші тобы ретінде қарастырады және христиандық дәуірге дейінгі Колхида дәуірінен бастау алатын көптеген ерекше мәдени ерекшеліктерді, соның ішінде мингрел тілін сақтап қалды. Сталиннің құпия полициясының бастығы Лаврентий Берия мингрел болған. (Белгілі болғандай, Сталиннің өзі грузин болды.) Тәуелсіз Грузияның бірінші президенті Звиад Гамсахурдия (1939-1993) - мингрел және грузин ұлтшылдығының негізін қалаушылардың бірі. Сондықтан 1991 жылдың 21 желтоқсанынан 1992 жылдың 6 қаңтарына дейінгі төңкерістен кейін Мингрелия азамат соғысының орталығына айналды, ол Гамсахурдияның жақтастарының жеңілісімен аяқталды. 1990 жылдардың басында Абхазия-Грузия қақтығысы және осы сепаратистік аймақтағы грузиндерге қарсы этникалық тазалау салдарынан шамамен 180 000-200 000 мингрел және грузиндердің басқа да кіші топтары Абхазиядан қуылды.

In the 13th century BC, the Kingdom of Colchis was formed as a result of the increasing consolidation of the tribes inhabiting the region, which covered modern western Georgia. The endonym margalepi (მარგალეფი) is presumably reflected in the Greek Manraloi (Μάνραλοι), recorded as a people of Colchis by Ptolemy in the 2nd century BC. By the mid 3rd century, the Lazi tribe came to dominate most of Colchis, establishing the kingdom of Lazica (or Egrisi in Georgian sources). In the 5th century, the first Christian king Gubazes I declared Christianity as a state religion of Lazica. Locals began to have closer contact with the Greeks and acquired various Hellenic cultural traits, including in some cases the language. From 542 to 562, Lazica was a scene of the protracted rivalry between the Eastern Roman and Sassanid empires, culminating in the Lazic War. Emperor Heraclius's offensive in 628 AD brought victory over the Persians and ensured Roman predominance in Lazica until the invasion and conquest of the Caucasus by the Arabs in the second half of the 7th century. In the 7th century Lazica fell to the Muslim conquest; however, in the 8th century combined Lazic and Abasgian forces successfully repelled the Arab occupation. In 780 Lazica was incorporated into the Kingdom of Abkhazia as a result of dynastic succession, the latter led the unification of the Georgian monarchy in the 11th century. The nobility and clergy of Lazica switched from the Hellenic ecclesiastic tradition to the Georgian, and Georgian became the language of culture and education. After the fragmentation of the Kingdom of Georgia in the 15th century, Mingrelia was an autonomous principality within the Kingdom of Imereti, until being annexed by the Russian Empire in the 19th century. In several censuses under the Russian Empire and the early Soviet Union, Mingrelian were considered a separate group, largely because at the time of the annexation Mingrelia was politically separate from eastern Georgia, the historical political and cultural centers of the Medieval Georgian Kingdoms. They were reclassified under the broader category of Georgian in the 1930s. Currently, most Mingrelian identify themselves as a subgroup of the Georgian nation and have preserved many characteristic cultural features – including the Mingrelian language – that date back to the pre Christian Colchian era. Lavrentiy Beria, the Chief of Stalin's secret police, was a Mingrelian. (As is well known, Stalin himself was a Georgian.) The first President of an independent Georgia, Zviad Gamsakhurdia (1939–1993), was a Mingrelian and also a creator of Georgian nationalism. Therefore, after the violent coup d'état of December 21, 1991 – January 6, 1992, Mingrelia became the centre of a civil war, which ended with the defeat of Gamsakhurdia's supporters. Approximately 180,000–200,000 Mingrelian and other subgroups of Georgian people have been expelled from Abkhazia as a result of the Abkhaz–Georgian conflict in the early 1990s and the ensuing ethnic cleansing of Georgians in this separatist region.