Кіріспе
Грузиядағы тау өтегі Дариал шатқалы – Ресей мен Грузия шекарасындағы өзен шатқалы. Ол қазіргі Владикавказ қаласының оңтүстігіндегі Казбек тауының шығыс баурайында орналасқан. Шатқалды Терек өзені ойып жасаған, ұзындығы шамамен шақырымды құрайды. Шатқалдың тік граниттік қабырғалары кейбір жерлерде метрге дейін жетеді. Грузия әскери жолы осы шатқал арқылы өтеді.
The Darial Gorge is a river gorge on the border between Russia and Georgia. It is at the east base of Mount Kazbek, south of present day Vladikavkaz. The gorge was carved by the river Terek, and is approximately long. The steep granite walls of the gorge can be as much as tall in some places. The Georgian Military Road runs through the gorge.
Тарихқа
Дариал парсы тілінде "Аландардың қақпасы" деген мағына беретін Дар-и-Алан (در الان) сөзінен шыққан. Бірінші ғасырларда аландар өткелдің солтүстігіндегі жерлерді иеленген. Римдіктер мен парсылықтар бұл жерді ежелгі заманда бекіткен, бұл бекініс Иберия қақпалары немесе Кавказ қақпалары деп әртүрлі аталатын. Классикалық әдебиеттерде оны жиі Каспий қақпалары деп жаңылыс айтқан. Грузин жылнамаларында Дариалани деп, Страбон – Porta Caucasica және Porta Cumana деп, Птолемей – Fortes Sarmatica деп атаған. Кейде ол Porta Caucasica және Portae Caspiae деп те аталған (осы атау Дербенттегі Каспий теңізі жанындағы өткелге де берілген), ал татарлар оны Дариоли деп атаған. Кейбір латын және грек авторлары оны Дариал деп жазған. 252–253 жылдары Дариал асуы Сасанидтердің қолына өтті, олар Иберияны жаулап алып, өздеріне қосты. 628 жылы Тонг Ябгу каган Ибериямен келісімге отырып, барлық қалалар мен бекіністерді Батыс түркі каганатына беруге келісіп, еркін сауда орнатты. 644 жылы Дариал асуы Араб Рашид халифалығының бақылауына көшті. Кейіннен оны Грузия патшалығы басқарды. 1801–1830 жылдары Ресей империясы Грузия патшалығын аннексиялағанға дейін, бұл жер Сафавилер мен Каджар мемлекетінің ықпалында болған Илхандық пен Алтын Орда арасындағы шайқас ошағы болды. Кеңес Одағының тарауына дейін ол Ресейдің стратегиялық алғы шебі болып қалды.
Маңыздылық
Дариал асуы тарихи тұрғыдан Кавказ тауларының ең маңызды өткелдерінің бірі болып келді, екіншісі – Дербент асуы. Осының салдарынан Дариал шатқалы кем дегенде б.з.д. 150 жылдан бері бекітіліп келген.