Кіріспе

Адур Гопалакришнан (3 шілде 1941 жылы туған) – үнді кинорежиссері, сценарист және продюсер, және ол Индиядағы ең көрнекті және танымал киношілердің бірі саналады. 1972 жылы оның алғашқы көркем фильмі «Сваямварам» шығуымен Гопалакришнан 1970-ші жылдардағы малаялам киносындағы жаңа толқынды бастады. Бес онжылдықтан астам мансабында Гопалакришнан бүгінгі күнге дейін 12 көркем фильм түсірді. Оның фильмдері малаялам тілінде түсіріледі және көбінесе туған штаты Кераланың қоғамы мен мәдениетін көрсетеді. Оның дерлік барлық фильмдері Венеция, Канн және Торонто халықаралық кинофестивальдерінде көрсетілді. Сатьяжит Рей және Мриналь Сенмен бірге Гопалакришнан әлемдік кинодағы ең танымал үнді кинорежиссерлерінің бірі. Оның фильмдері үшін Гопалакришнан 16 рет Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды, бұл көрсеткіш бойынша Рей мен Сеннен кейін екінші орында тұрады. Сондай-ақ, ол 17 рет Керала мемлекеттік кино сыйлығына ие болды. 1984 жылы «Падма Шри» мемлекеттік наградасымен, ал 2006 жылы «Падма Вибхушан» наградасымен марапатталды. 2004 жылы үнді киносына қосқан еңбегі үшін Дадасаһаб Пхалке сыйлығымен құрметтелді. 2016 жылы ол Малаялам киносына қосқан үлесі үшін Керала үкіметінің ең жоғары наградасы – J. C. Daniel Award сыйлығын алды. Висконсин университетінің Милуоки қаласындағы Пек өнер мектебінде Адур Гопалакришнанның кино мұрағаты мен зерттеу орталығы құрылды, онда зерттеуші студенттер Гопалакришнанның он бір көркем фильмінің 35 мм таспаларына және бірнеше деректі фильмдеріне қол жеткізе алады.

Өмірбаян

Гопалакришнан 3 шілде 1941 жылы Адур қаласының жанындағы Палликал ауылында (Медайил бунгалосы) дүниеге келді. 1961 жылы Гандиграм ауылдық институтында экономика, саясаттану және мемлекеттік басқару мамандықтарын бітірген соң, Тамил Надудағы Диндигул маңында мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді. 1962 жылы жұмысын тастап, Пунедегі Үндістанның кино және теледидар институтында сценарий жазу және режиссураны оқыды. Үндістан үкіметінің стипендиясымен курсты аяқтады. Сыныптастарымен және достарымен бірге Гопалакришнан «Читралеха» киноқоғамын және «Чалачитра Сахакарана Сангхам» қауымын құрды; бұл ұйым Кераладағы алғашқы киноқоғам болды және кооперативтік секторда фильмдерді өндіру, тарату және көрсету мақсатын қойды. Гопалакришнанның тұңғыш фильмі – ұлттық сыйлыққа ие болған «Сваямварам» (1972) малаялам кино тарихындағы маңызды кезең болды. Фильм Мәскеу, Мельбурн, Лондон және Париж сияқты түрлі халықаралық кинофестивальдерде көрсетілді. «Кодиеттам», «Элиппатайам», «Мухамухам», «Анантарам», «Матилукал», «Видеян» және «Катхапурушан» атты келесі фильмдері де оның алғашқы фильмінің беделін сақтап, кинофестивальдерде сыншылардың жоғары бағасын алды және көптеген жүлделер жеңіп алды. Дегенмен, «Мухамухам» фильмі Кералада сынға ұшырады, ал «Видеян» фильмінің сценарийі жайындағы Сахария мен Гопалакришнан арасындағы пікір қарама-қайшылығы пікірталас тудырды. Гопалакришнанның кейінгі фильмдері – өзінің бір субъектісінің кінәсіз екенін білген атқарушының тәжірибесін баяндайтын «Нижалкутху» және Такажи Сивасанкара Пиллайдың төрт повесіне негізделген «Наалу Пеннунгал». Оның барлық фильмдері ұлттық және халықаралық жүлделерге ие болды (ең үздік фильм үшін екі рет, ең үздік режиссер үшін бес рет және ең жақсы сценарий үшін екі рет. Оның фильмдері актерлері мен техниктеріне де бірнеше ұлттық жүлделер жеңіп алды). Гопалакришнанның үшінші толық метражды фильмі «Элиппатайам» 1982 жылы «ең түпнұсқа және көркем фильм» үшін Ұлыбритания кино институтының сыйлығын жеңіп алды. Халықаралық кино сыншыларының сыйлығы (FIPRESCI) «Мухамухам», «Анантарам», «Матилукал», «Видеян», «Катхапурушан» және «Нижалкаккутху» фильмдері үшін алты рет берілді. ЮНИСЕФ кино сыйлығы (Венеция), OCIC кино сыйлығы (Амьен), INTERFILM сыйлығы (Мангейм) және т.б. сияқты бірнеше халықаралық сыйлықтардың иегері болған оның фильмдері Канн, Венеция, Берлин, Торонто, Лондон, Роттердам және әлемнің барлық маңызды фестивальдарында көрсетілді. Үнді киносына қосқан үлесі үшін ел оны 1984 жылы «Падма Шри» (Үндістанның төртінші ең жоғары азаматтық наградасы) және 2006 жылы «Падма Вибхушан» (Үндістанның екінші ең жоғары азаматтық наградасы) атағымен марапаттады. Гопалакришнан Кераладағы Тируваннатпурамда (Тривендрум) тұрады. Оның қызы Асвати Дорже – IPS офицері (Ассам кадрының 2000 жылғы түлегі), қазіргі уақытта 2010 жылдың маусымынан бастап Мумбайда полиция комиссарының орынбасары болып қызмет етеді. 2023 жылдың желтоқсанында Гопалакришнан 50-ден астам кинорежиссермен бірге Либерасьонда жарияланған ашық хатқа қол қойды. Онда 2023 жылы Израильдің Газа секторына басып кіруі кезінде атысты тоқтатуды және бейбіт тұрғындарды өлтіруді тоқтатуды, сондай-ақ гуманитарлық көмек үшін Газаға гуманитарлық дәліз құруды және тұтқындарды босатуды талап етті.

Құжаттама фильмдер мен "Жаңа кино" қозғалысы

Тоғыз көркем фильмнен басқа, оның 30-дан астам қысқаметражды және деректі фильмдері бар. Хельсинки кинофестивалі оның фильмдерінің ретроспективасын ұйымдастырған алғашқы кинофестиваль болды. Ол Ұлттық кино марапаттарының төрағасы және көптеген халықаралық кинофестивальдердің қазылар алқасын басқарды. Гопалакришнанның фильмдерінен бөлек, Кералаға жаңа кино мәдениетін әкелудегі маңызды үлесі – Кераладағы алғашқы кино қоғамын, "Читралеха кино қоғамын" құру болды. Ол сондай-ақ "Читралеха" кино өндірісіне арналған Кераланың алғашқы кино кооперативін құруға белсенді қатысты. Бұл қозғалыстар Г. Аравиндан, П.А. Беккер, К.Г. Джордж, Павитран және Равиендран сияқты режиссерлердің "көркем фильмдер" деп аталатын фильмдердің жаңа толқынын тудырды. Бір кезде бұл қозғалыс соншалық күшті болды ki, тіпті коммерциялық кино да көркем киномен бірігіп, жаңа жанр фильмдер жасады. Бхарат Гопи оның фильмдерінде 4 рет басты рөлде ойнады.

Стиль және тауар белгілері

Гопалакришнанның айтуынша, "кинода актер сахнадағы актердей көрерменге емес, маған ойнайды. Мен – көрерменмін және оның дұрыс па, дұрыс емес па, жетеді ме, жетпейді ме деп мен шешемін".

Даулар

2014 жылы Кераланың халықаралық кинофестивалінің (IFFK) кеңесші комитетін басқарған Гопалакришнан, шетелдік фильмдер ағылшын тіліндегі субтитрлермен көрсетілетіндіктен, делегаттық билеттерді тек ағылшын тілін білгендерге беру сияқты шараларды енгізгені үшін пікір қақтығысына себеп болды. Бұл өзгерістер көне әлемнің элитаризмін қолдау және фестивальдің қызығушылығын шектеу деп сынға алынды. 2023 жылы ол К.Р. Нараян атындағы Визуальды ғылымдар мен өнер ұлттық институтының директоры Шанкар Моханды, резервтік нормаларды бұзды және касталық және әлеуметтік жағдай бойынша кемсітушілік жасады деген айыптауларға байланысты қорғады. Гопалакришнанның айыптауларды жоққа шығарып, Шанкар Моханның біліктілігін баса көрсетуі наразылық тудырды. Студенттер кино институтының төрағасы Гопалакришнанды институт директорын қорғап, олардың алаңдаушылықтарына назар бөлмегені үшін айыптады.