Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қауіптілікті ерте анықтау жүйесі, апатты анықтау жүйелері
System for early identification of hazards
disaster detection systems
Ерте ескерту жүйесі – қауіптерді ерте анықтау үшін сенсорлар, оқиғаларды анықтау және шешім қабылдау подсистемаларын қамтитын, ақпараттық байланыс жүйелерінің тізбегі ретінде іске асырылатын ескерту жүйесі. Олар физикалық ортаның тұрақтылығына кері әсер ететін бұзылыстарды болжау және дабыл беру үшін бірлесіп жұмыс істейді, соның арқасында жауап беру жүйесіне жағымсыз оқиғаға дайындалуға және оның салдарынан азат болуға уақыт беріледі. Тиімді болу үшін, ерте ескерту жүйелері қауіп төнген халықты белсенді түрде қатыстыруы, халыққа білім беруді және тәуекелдер туралы хабардар етуді жеңілдетуі, ескертулерді тиімді таратуы және тұрақты дайындық күйін қамтамасыз етуі керек. Толық және тиімді ерте ескерту жүйесі төрт негізгі функцияны қолдайды: тәуекелдерді талдау, мониторинг және ескерту; тарату және байланыс; және жауап беру қабілеті.
An early warning system is a warning system that can be implemented as a chain of information communication systems and comprises sensors, event detection and decision subsystems for early identification of hazards. They work together to forecast and signal disturbances that adversely affect the stability of the physical world, providing time for the response system to prepare for the adverse event and to minimize its impact. To be effective, early warning systems need to actively involve the communities at risk, facilitate public education and awareness of risks, effectively disseminate alerts, and warnings and ensure there is constant state of preparedness. A complete and effective early warning system supports four main functions: risk analysis, monitoring and warning; dissemination and communication; and a response capability.
Қолдану
Тәуекелдерді талдау жүйелі түрде деректерді жинау және алдын ала анықталған қауіптер мен осалдықтарды бағалауды қамтиды. Бақылау және ескерту апаттың алдынан келетінін көрсететін факторларды зерттеумен, сондай-ақ осы факторларды анықтау әдістерімен айналысады. Ақпарат тарату және хабарлау қауіп туралы ақпаратты және ескертулерді қауіп төніп тұрған адамдарға түсінікті және айқын түрде жеткізуді қамтиды. Ақырында, тиімді жауап беру қабілеті үшін ұлттық және қоғамдық жауап беру жоспарын жасау, жоспарды сынақтан өткізу және адамдардың ескертулерге қалай ден қою керектігін білуін қамтамасыз ету үшін дайындық жұмыстарын жүргізу қажет. Ерте ескерту жүйесі – жай ғана ескерту жүйесі емес, ол халыққа ескерту тарату құралы болып табылады.
Risk analysis involves systematically collecting data and undertaking risk assessments of predefined hazards and vulnerabilities. Monitoring and warning involves a study of the factors that indicate a disaster is imminent, as well as the methods used to detect these factors. Dissemination and communication concerns communicating the risk information and warnings to reach those in danger in a way that is clear and understandable. Finally, an adequate response capability requires the building of national and community response plan, testing of the plan, and the promotion of readiness to ensure that people know how to respond to warnings. An early warning system is more than a warning system, which is simply a means by which an alert can be disseminated to the public.
Қорғау
Ерте ескерту радарлары, ерте ескерту спутниктері және әуедегі ерте ескерту және басқару жүйелері – ықтимал зымыран шабуылдарын анықтау үшін қолданылатын құралдар. Адамзат тарихы бойында мұндай ескерту жүйелері бірнеше рет істен шығып, оның ішінде ядролық қаруларға байланысты жалған дабылдарды тудырған. Алыстағы жұлдыздар маңынан анықтауға болатын Жерден шыққан ең оңай немесе ең мүмкін жасанды сигналдар – Суық соғыс кезеңінде және одан кейін астрономиялық және әскери радарлардың баллистикалық зымыранға қарсы (АБМ) ерте ескерту және ғарыш мониторингі үшін пайдаланған қысқа импульстері.
Early warning radars, early warning satellites, and Airborne early warning and control are systems used for detecting potential missile attacks. Throughout human history the warning systems that use such have malfunctioned several times, including some nuclear weapons related false alarms. The easiest or most likely artificial signals from Earth to be detectable from around distant stars are brief pulses transmitted by such anti ballistic missile (ABM) early warning and space surveillance radars during the Cold War and later astronomical and military radars.
Табиғи апаттар үшін
Ғалымдар жанартаулардың жарылуын, жер сілкінісін және басқа да табиғи апаттарды болжауға арналған жүйелерді зерттеп, жасап шығаруда.
Scientists are researching and developing systems to predict eruptions of volcanoes, earthquakes and other natural disasters.
Ауруларға қарсы
Пандемиялар мен ауру ошақтарын болдырмау және олардың салдарын азайту үшін ерте ескерту жүйелерін жасау және пайдалану мүмкін, мысалы, жануарлардан адамға жұғу алдында және аурудың таралуына дейін.
Early warning systems could be developed and used to prevent and mitigate pandemics, e. g. before they spillover from other animals to humans, and disease outbreaks.
Климатқа бейімделу үшін
Климаттың өзгеруі салдарынан ауа-райының күрт өзгеруі мен теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты БҰҰ климаттың өзгеруіне бейімделу және климаттық тәуекелдерді басқарудың маңызды құралдары ретінде ерте ескерту жүйелерін ұсынды. Су тасқыны, дауылдар және өзге де қарқынды өзгеріп отыратын ауа-райы құбылыстары жағалау аймақтарындағы, су тасқыны қаупі бар жерлердегі және ауыл шаруашылығына тәуелді елдерді осы сияқты төтенше жағдайларға осал етеді. Сонымен қатар, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) ыстық толқындармен байланысты аурулардың көбеюі мен жұқпалы аурулардың пайда болуын алдын алу үшін ерте ескерту жүйелерін ұсынады.
Because of changes in extreme weather and sea level rise, due to climate change, the UN has recommended early warning systems as key elements of climate change adaptation and climate risk management. Flooding, cyclones and other rapidly changing weather events can make communities in coastal areas, along floodzones and reliant on agriculture very vulnerable to extreme events. Similarly the WHO recommends early warning systems to prevent increases in heatwave related morbidity and disease outbreaks.
Химиялық мәселелер бойынша
Химиялық заттардың көп саны (шамамен 350 000) олардың әрқайсысының қандай қауіптер мен тәуекелдер тудыратынын толық түсінбестен жасалып, қолданылып келді. Химиялық заттар қоршаған ортаның нашарлауына және адам денсаулығына зиян келтіру әлеуетіне ие. Регуляторлық шараларға қай химиялық заттарға басымдық беру керектігін анықтауға көмектесу үшін химиялық заттарды басымдыққа бөлу және ерте ескерту жүйелері құрылып жатыр. Англияның Қоршаған орта агенттігі жаңадан пайда болатын зиянды заттар үшін Ұлттық деңгейдегі басымдық беру және ерте ескерту жүйесін (PEWS) енгізді.
A large number of chemical substances (approximately 350,000) have been created and used without full understanding of the hazards and risks that they each pose. Chemicals have the potential to cause environmental degradation and harm to human health. Chemical prioritisation and early warning systems are being created to help understand which chemicals should be focused upon for regulatory interventions. The Environment Agency in England have set up a National scale Prioritisation and Early Warning System (PEWS) for contaminants of emerging concern.
Тарих
2004 жылғы 26 желтоқсандағы Үнді мұхитындағы цунамиден кейін ерте ескерту жүйелерін дамытуға қызығушылық күрт өсті. Дегенмен, ерте ескерту жүйелері көлік соқтығысулары, зымырандар ұшырылуы, аурулардың таралуы сияқты алуан түрлі оқиғаларды анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Ерте ескерту жүйелерімен қолдау көрсетілетін қосымшалардың толық тізімін «ескерту жүйесі» деген мақаладан қараңыз.
Since the Indian Ocean tsunami of 26 December 2004, there has been a surge of interest in developing early warning systems. However, early warning systems can be used to detect a wide range of events, such as vehicular collisions, missile launches, disease outbreaks, and so forth. See warning system for a wider list of applications that also can be supported by early warning systems.